Για τη νέα του θεατρική αναµέτρηση στη σκηνή του ΘΟΚ θυµήθηκε τα παιδικά του χρόνια στο Κερατσίνι, τους ανθρώπους που συνάντησε µικρός, τον καθηγητή του Ιάκωβο Καµπανέλη… Πάνω απ’ όλα όµως θυµήθηκε εκείνη την ατάκα του Σαίξπηρ στην Τρικυµία, ότι «οι ηθοποιοί είναι πλασµένοι απ’ το υλικό που είναι φτιαγµένα τα όνειρα».
Αναρωτιέμαι τι μπορεί να προκαλέσει μεγαλύτερο άγχος: ο ρόλος ως τέτοιος ή η εικόνα του Φούντα στην ταινία ως αρχετυπικό αρσενικό που στέκεται στη μέση του δρόμου με το μαχαίρι; Είχα δυο ατού στην τσέπη μου. Καταρχήν γεννήθηκα και μεγάλωσα στο Κερατσίνι, μια από τις πολύ λαϊκές συνοικίες του Πειραιά οπότε έχω ποτιστεί με αυτές τις μυρωδιές των λαϊκών ανθρώπων. Έχω αναφορές… Το περιβάλλον, η ατμόσφαιρα, η συμπεριφορά είναι όλα εκεί. Ίσως γι’ αυτό μου είναι εύκολο να μπω σε αυτό τον κόσμο.
Και το δεύτερο ατού; Είναι ο θαυμασμός μου για τον Φούντα. Θεωρώ πως ήταν ένας από τους καλύτερους λαϊκούς ηθοποιούς. Δεν ήταν ένας ακαδημαϊκός ηθοποιός που κατέθεσε έργα υψηλής τέχνης στην αρχαία τραγωδία. Ο Φούντας ήταν αυτό που λέει ο Σαίξπηρ στον Άμλετ, στις οδηγίες του προς τους ηθοποιούς, ότι πρέπει να είναι ο καθρέφτης της εποχής τους και των ανθρώπων. Ήταν ένας αξιοθαύμαστος ηθοποιός, σπουδαίος, με γνήσιο αίσθημα, παλμό ψυχής. Ομολογώ όμως πως όταν μου ανατέθηκε ο ρόλος με απασχόλησε αυτή η εμβληματική ατάκα…
«Φύγε Στέλλα κρατάω μαχαίρι». Που είναι σαν το σαιξπηρικό «Να ζει κανείς ή να μη ζει». Μια από τις ανησυχίες μου ήταν πώς να πω αυτή την ατάκα. Προσπαθώντας να ξαναανακαλύψω το ρόλο, τα συναισθήματα και τα κίνητρά του –με απόλυτη ευγωμοσύνη στον σκηνοθέτη μου- σκέφτηκα ότι θα έκλεινα τα αφτιά μου για να την αφήσω να γεννηθεί από μέσα μου, όχι όμως αγνοώντας τον Φούντα γιατί η φράση αυτή είναι ποτισμένη από το αίμα και τον ιδρώτα του. Με μεγάλη έκπληξη όμως ανακάλυψα ότι αυτή δεν υπάρχει στο πρωτότυπο κείμενο του Καμπανέλλη αλλά ήταν μια προσθήκη του Κακογιάννη στην ταινία, με τη σύμφωνη γνώμη του συγγραφέα. Επομένως, αυτή η ατάκα υπάρχει στο κουκούτσι της ιστορίας μας.
Δεν είναι παγίδα ένας τόσο εμβληματικός ρόλος; Και ναι και όχι. Σε ένα τέτοιο ρόλο, η σύγκριση είναι αναπόφευκτη. Ο αείμνηστος Φούντας έχει σφραγίσει το ρόλο του στη Στέλλα. Αν ξεκινήσεις με τη λογική του να «πολεμήσεις» αυτή την εικόνα θα βγεις χαμένος. Πρέπει να προσεγγίσεις το ρόλο με παιδική αφέλεια, αγνότητα και σεβασμό στην ερμηνεία που τον σφράγισε. Αν άθελα ή ηθελημένα μπω στη λογική να συγκριθώ για να πουν ότι εγώ ήμουν καλύτερος, είμαι χαμένος. Θεωρώ πως αυτός είναι ο μόνος δρόμος αλλιώς δεν θα αναβίωναν ποτέ ρόλοι του κλασικού ρεπερτορίου όπως ο Άμλετ ή ο Ριχάρδος ο Γ’ από τη στιγμή που σφραγίστηκαν από τον Λόρενς Ολίβιε και τον Σμοκτουνόφσκι. Για να μην παραλύσεις από το τρακ θέλει αγνότητα λοιπόν και ένα ευγενικό θράσος για να μπεις σε τέτοιους ρόλους.
Πώς επιτυγχάνεται η αγνότητα; Πώς επιστρέφεις ξανά σε αυτό που περιγράφεις; Είναι αυτό που λέει ο Σαίξπηρ στην «Τρικυμία» ότι «οι ηθοποιοί είναι πλασμένοι από το υλικό που είναι φτιαγμένα τα όνειρα». Από την άλλη μεριά, θυμάμαι ένα δάσκαλό μου τον Γιώργο Μανιώτη που μας έλεγε στη δραματική σχολή «ο ηθοποιός πρέπει να είναι ένας αιώνιος έφηβος με ψυχή γέρου». Για να γίνεις ηθοποιός, το κράμα της ψυχοσύνθεσης που πρέπει να έχεις ως άνθρωπος είναι πολύ κοινό ή παραπλήσιο με το κράμα της ψυχοσύνθεσης ανθρώπων που είναι στο περιθώριο είτε είναι τρελοί, ψυχωτικοί, είτε ανώριμοι, είτε καταθλιπτικοί. Ο ηθοποιός έχει το σπάνιο δώρο να έχει γνώριμα αυτά τα στοιχεία μέσα του, να ξέρει αυτές τις πτυχές του ανθρώπου και να τις βιώνει προσωπικά αλλά με ένα μαγικό τρόπο να μην είναι παθολογία μέσα του αλλά να αλληλοσυμπληρώνουν το ένα το άλλο. Όλη αυτή η επιπολαιότητα, η ανωριμότητα, ο αυθορμητισμός που σε άλλες συνθήκες θα μπορούσαν να είναι ελαττώματα σε μας είναι ευχής έργον. Όπως και τώρα… Για να είμαι ειλικρινής είχα ξεχάσει πόσο ωραίο έργο είναι. Τον Καμπανέλλη τον είχα δάσκαλο στο πρώτο έτος της σχολής.
Τι θυμάσαι απ’ αυτόν; Ήταν ένας πάρα πολύ απλός άνθρωπος, θεωρούσα ότι είναι σπουδαίος αλλά δεν είχα συνειδητοποιήσει το μέγεθός του. Το αντιλήφθηκα ξανά διαβάζοντας πάλι το έργο που είναι υπόδειγμα γραφής. Είναι απόλυτα συμπυκνωμένο, δεν πλατιάζει ούτε φλυαρεί πουθενά, όλες οι φράσεις έχουν τρομερή αμεσότητα λόγου, το σασπένς που έχει χτίσει σε κάθε σκηνή είναι ασύλληπτο. Και στο εδώ ανέβασμα, κρατήσαμε την αλήθεια του έργου με επίκεντρο τον άνθρωπο και τα συναισθήματα που μπορούν να γεννηθούν σε αυτόν. Λένε πολλοί ότι αλλάζει ο άνθρωπος. Μα τα έργα αυτό μας λένε, ότι δεν αλλάζει.
Γιατί ενώ έχουμε τις εμπειρίες αιώνων μένουμε οι ίδιοι; Από τις αρχαίες τραγωδίες μέχρι τον Σαίξπηρ αυτό βλέπουμε. Ο άνθρωπος είναι ο ίδιος από καταβολής κόσμου. Αν βγάλεις από την εξίσωση το αρχαιοπρεπές του θέματος, τα πάθη είναι εκεί. Η ζήλια, το μίσος και τότε και σήμερα μπορούν να προκαλέσουν το φόνο κάποιου. Η ανθρώπινη ύπαρξη δεν έχει αλλάξει γι’ αυτό τα έργα αυτά είναι επίκαιρα και σήμερα και αύριο.
Από την άλλη δεν μπορώ να μην αναρωτηθώ τι είναι εκείνο που ιντριγκάρει έναν αναγνωρισμένο ηθοποιό να αφήσει το μεγάλο κοινό της Αθήνας και να έρθει στη Λευκωσία: είναι ο ρόλος, τα χρήματα, η ασφάλεια κάτι άλλο; Τα κίνητρά μου πάντα ήταν καλλιτεχνικά. Μου αρέσει το χρήμα γιατί είναι μια επιβεβαίωση, το εισπράττω σαν μια επιβεβαίωση και της καλλιτεχνικής μου αξίας.
Τι εννοείς; Στο παζάρι της Τέχνης τα χρήματα αντανακλούν και μια καλλιτεχνική αξία. Πάντοτε προσδοκούσα στα χρήματα με την έννοια της καλλιτεχνικής αναγνώρισης. Δεν ήταν κίνητρο όμως οι οικονομικές απολαβές. Στην προκειμένη περίπτωση ήταν πολύ τιμητικό να με καλέσει το κρατικό θέατρο μιας χώρας, όπως είναι ο Θεατρικός Ογανισμός Κύπρου. Επίσης, το έργο είναι αυτό που είναι. Παράλληλα, είναι το καστ, αν και όταν έλεγα το ναι δεν είχα ιδέα με ποιους άλλους θα είμαι. Δεν είχα ρωτήσει καν ποια θα κάνει τη Στέλλα γιατί αισθάνθηκα μεγάλη εμπιστοσύνη. Όταν ήρθα να γνωρίσω τον υπόλοιπο θίασο έμεινα έκθαμβος. Το ταλέντο αυτών των παιδιών είναι ασύλληπτο.
Αλήθεια Παναγιώτη, πέρασες ποτέ από την αγωνία να σε ξέρουν οι άλλοι; Φυσικά. Θεωρώ όμως ότι την πέρασα με υγιές τρόπο. Δεν αποφάσισα να γίνω ηθοποιός για να γίνω γνωστός, χωρίς να μέμφομαι αυτούς που το κάνουν. Η φήμη και η αναγνωρισιμότητα δεν ήταν αυτοσκοπός ούτε έβλεπα τα περιοδικά και έλεγα θέλω να δω τη φάτσα μου εξώφυλλο. Είδα σπουδαίους ηθοποιούς που με μάγεψαν, που τους ζήλεψα και ήθελα κι εγώ να ασχοληθώ με αυτό, να είμαι καλός στη δουλειά μου, να με αγαπούν και να διακριθώ. Η αναγνώριση σίγουρα ήταν ζητούμενο όταν ξεκινούσα.
Τι άλλο ήταν ζητούμενο; Εκεί συνοψίζονται όλα… Να μπορείς να κάνεις τις καλλιτεχνικές σου επιλογές και μέσα απ’ αυτές να σε ξεχωρίζουν και να νιώθεις ότι είσαι καλός σε αυτό που κάνεις. Πάντα μαγευόμουν από τους ηθοποιούς που έκαναν εξαιρετικές ερμηνείες γι’ αυτό και σε μένα η ερμηνεία πάντα ήταν ο στόχος.
Πόσα χρόνια κάνεις αυτή δουλειά; Αποφοίτησα και μπήκα κατευθείαν στο θέατρο το ’99. Παρά κάτι λοιπόν είναι 20 χρόνια.
Πόσο έχεις αλλάξει στο πέρασμα του χρόνου; Δεν ξέρω αν άλλαξα, με ό,τι καλό ή κακό αυτό συνεπάγεται. Με βρίσκεις λίγο πιο συνειδητοποιημένο. Με την πάροδο των χρόνων εκπλήσσομαι κι εγώ με τις επιλογές μου και πώς τις υπερασπιζόμουν. Πάντα σε μένα λειτουργούσε πολύ το ένστικτο… Βλέποντας πίσω καταλαβαίνω γιατί έκανα ό,τι έκανα και συμφωνώ με τον τότε εαυτό μου. Είχα ένα πολύ ισχυρό ένστικτο που με οδηγούσε. Τώρα νιώθω πιο σίγουρος, πιο κατασταλαγμένος.
Και σε θέματα ανασφάλειας; Η ανασφάλεια είναι συνυφασμένη με αυτό το επάγγελμα. Δεν θα σου πω ότι δεν είμαι ανασφαλής αλλά ότι είμαι πολύ συμφιλιωμένος με το μέσα μου. Δεν κουβαλώ την ανασφάλεια του νέου ηθοποιού που πρέπει να αποδείξει και να πείσει τους συνεργάτες του ότι αυτό που κάνει είναι σωστό. Τώρα είμαι πιο συντονισμένος και πορεύομαι σε βάθος, μπορώ να εμβαθύνω σε αυτά που κάνω χωρίς να αποσυντονίζομαι και να ανησυχώ.
Όταν ξεκινούσες σε προλόγιζαν ως τον «πιο ταλαντούχο ηθοποιό της γενιάς του» και άλλοτε τον πιο φωτογενή. Πότε βαρέθηκες να το ακούς; Ή μήπως τελικά σε κολάκευε κιόλας; Ποτέ δεν ήταν κάτι που είχα ως δεδομένο. Ήταν κολακευτικό αλλά ποτέ δεν ήθελα να συντηρήσω μια εικόνα. Κάτι που δημιούργησε ένα μικρό κυματάκι στην καριέρα μου ήταν η επιλογή μου να μη συνεχίσω στον τρίτο κύκλο μιας πολύ μεγάλης τηλεοπτικής επιτυχίας, που μου χάρισε πολύ έντονη αναγνωρισιμότητα, το «Στα μυστικά της Εδέμ». Αν ήθελα να συντηρήσω την εικόνα μου, όπως λες, θα έπρεπε να μείνω εκεί αλλά το ένστικτό μου το καλλιτεχνικό μου έλεγε ότι φτάνει.
Αυτό είχε τσαμπουκά μιας και ήσουν πολύ φρέσκος στα πράγματα, ούτε 8 χρόνια δουλειάς δεν είχες πίσω σου… Μα γι’ αυτό βλέπω κάποια πράγματα που έκανα και λέω πώς το έκανα; Όχι ότι μετάνιωσα… Μάλλον είχα άγνοια κινδύνου και δεν το έβαζα στη ζυγαριά. Ήμουν πιο αυστηρός με τις προτεραιότητές μου, δεν έβαζα νερό στο κρασί μου. Τώρα ξέρω ότι δεν πρέπει να χτυπάς με τη γροθιά το μαχαίρι αλλά όπως λέει και ένα ποίημα «Αργοπεθαίνει όποιος δεν “αναποδογυρίζει το τραπέζι”».
Η τύχη σε βοήθησε; Ναι, απόλυτα. Ενώ γενικά είμαι ένας συγκαταβατικός άνθρωπος στο θέατρο κάτι γίνεται και αλλάζω. Αισθάνομαι πάντα την ανάγκη να μοιραστώ αυτό που σκέφτομαι και αισθάνομαι για την τέχνη μου.
Πέρασες κρίση ηλικίας; Όχι… Έχω μια μόνιμη υπαρξιακή αγωνία σαν τον Γούντι Άλεν. Δεν άλλαξε κάτι για μένα είτε μπήκα στα 30 ή τώρα στα 40.
Ο έρωτας έπαιξε καθοριστικό ρόλο στη ζωή σου; Κατά περιόδους, ναι. Δεν έχω μετανιώσει για τις καλλιτεχνικές μου επιλογές. Για τις προσωπικές μου επιλογές έχω αισθανθεί ότι μια σχέση μου τελείωσε χωρίς να έχει ολοκληρωθεί στο βαθμό που θα μπορούσε. Ήμουν πιο μικρός και εκμεταλλευόμουν ίσως την επιπολαιότητα της νιότης μου.
Πολλές φορές, εν αγνοία σου, γίνεσαι θέμα για το αν χώρισες ή όχι και πότε θα παντρευτείς. Υπάρχουν στιγμές που αυτό είναι κουραστικό; Όλους τους ηθοποιούς τους ρωτάνε αλλά πολλές φορές αισθάνομαι, ίσως γιατί είμαι δέκτης, ότι με ρωτάνε περισσότερο. Ξέρω ότι όταν δώσεις μια συνέντευξη χρειάζεται και αυτό για το αλατοπίπερο. Πριν κάποια χρόνια ήμουν έξω με τη συνοδό μου, πήγαμε σε μια μουσική σκηνή. Μας έβγαλαν φωτογραφίες και την επομένη με πήρε τηλέφωνο μια δημοσιογράφος και με ρώτησε ποια είναι η κοπέλα, πώς τη λένε και τι δουλειά κάνει. Η απάντησή μου ήταν «πάτε καλά;». Είναι κουραστικό. Τι νόημα έχει όλο αυτό; Ή με καλούν σε μια συνέντευξη και έτυχε να με ρωτάνε για 27 λεπτά ανούσια ή προσωπικά ερωτήματα που με έφεραν σε δύσκολη θέση και τα τελευταία 3 λεπτά είπαμε για τη δουλειά.
Πες μου κάτι τελευταίο. Ποιος σε έκανε τον άντρα που είσαι σήμερα; Σίγουρα ο πατέρας μου… Το λέω με συγκίνηση γιατί τον έχω χάσει πριν κάποια χρόνια.
Τι άνθρωπος ήταν; Ήταν ναυτικός, πλοίαρχος από τα 20 μέχρι τα 30 του. Είχε αποφοιτήσει από τη Ναυτική Σχολή της Ύδρας, δούλεψε ως πλοίαρχος και είχε πολλές εμπειρίες από τα ταξίδια του σε μια εποχή που ο χρόνος και οι αποστάσεις είχαν άλλο ρόλο. Έκανε οικογένεια αφού αφυπηρέτησε και μετά άνοιξε έναν άλλο μεγάλο κύκλο ως ακαδημαϊκός –είχε σπουδάσει αγγλική λογοτεχνία στην Αγγλία- και ξεκίνησε την καριέρα του ως καθηγητής αγγλικής φιλολογίας. Αυτό με έφερε και μένα σε επαφή με την αγγλική φιλολογία, εξ ου και η μεγάλη μου αγάπη για τον Σαίξπηρ. Ήταν ένας άνθρωπος πολυσχιδής, πολυπράγμων, επαναστάτης –με αυτό με μπόλιασε νομίζω… Ήταν ένας άνθρωπος που δεν χωρούσε σε καλούπια, δεν μπορούσες να τον κατατάξεις σε νόρμες και σε συνθήκες συμβατικές. Μακάρι να του μοιάζω και στο ελάχιστο.
INFO: Ο Παναγιώτης Μπουγιούρης πρωταγωνιστεί στην παράσταση του ΘΟΚ «Η Στέλλα με τα κόκκινα γάντια». Παραστάσεις κάθε Παρασκευή και Σάββατο στις 20:30 και Κυριακή στις 18:30. Πληροφορίες και εισιτήρια 77772717.
