Θα ήταν κλισέ να ξεκινήσουμε λέγοντας ότι αυτή είναι η καλύτερη και πιο παραγωγική στιγμή στην καριέρα της. Γιατί για κείνη κάθε χρονιά και κάθε νέα θεατρική σεζόν, είναι η καλύτερη μέχρι την επόμενη. Επομένως η «περίπτωση Φυρογένη» δεν είναι δυνατόν να εξηγηθεί σε λίγες γραμμές. Το μόνο που μπορεί κανείς να συμπεράνει με ασφάλεια, είναι πως η Στέλα -με το ένα λάμδα- δεν ζει απ’ το θέατρο. Ζει το θέατρο.

Η νέα σου ηρωίδα, η Αν Χάθαγουεϊ, τι άνθρωπος είναι; Είναι μια γυναίκα που είχε την τύχη ή την ατυχία να είναι σύζυγος ενός απ’ τους πιο διάσημους ανθρώπους που έχουν περάσει απ’ αυτόν τον πλανήτη, του Ουίλιαμ Σαίξπηρ. Και ενώ υπάρχουν άπειρες πληροφορίες για τη ζωή του, γι’ αυτήν δεν υπάρχει τίποτα σχεδόν. Έχουμε την εικόνα της από κάποιες προσωπογραφίες, ξέρουμε ότι ήταν κόρη αγρότη, ήταν 8 χρόνια μεγαλύτερη απ’ αυτόν, όταν τον παντρεύτηκε ήταν ήδη έγκυος κάτι που εγείρει ερωτήματα κατά πόσο ήταν και δική του επιθυμία αυτός ο γάμος ή αν ήταν δικό του παιδί. Επίσης, ξέρουμε ότι είχε εραστές πριν το γάμο της ενώ κάποιοι μελετητές  λένε ότι μπορεί να είχε και αυτή χέρι σε εκείνα που έγραφε ο Σαίξπηρ γιατί ήταν μορφωμένη. 

Γράφει το συγγραφικό σημείωμα πως «η Αν, όπως τόσες και τόσες άλλες γυναίκες, από την αρχαιότητα ώς τις μέρες μας έζησε για το χατίρι και τη δόξα ενός άντρα αφήνοντας τη δικιά της ζωή να εκκρεμεί και να τη στοιχειώνει». Εσύ το έκανες ποτέ αυτό; Έβαλες τον εαυτό σου πιο πίσω; Αυτό μπορεί να συμβαίνει κάποιες φορές και χωρίς να το καταλαβαίνεις. Πολλές φορές η δικαιολογία μας είναι ο υπερβολικός έρωτας και χάρη αυτού δεχόμαστε, ανεχόμαστε, γελάμε με πράγματα που άλλες φορές θα μας έκαναν έξω φρενών. Αυτό είναι ωραίο απ’ τη μια μεριά, απ’ την άλλη ξεχνάμε τον εαυτό μας. Και αυτό βέβαια είναι καλό γιατί όταν ερωτεύεσαι και όταν αγαπάς βάζεις τον άλλο σε πρώτο πλάνο και αφήνεις στην άκρη τον εγωισμό σου.

Αυτό πρέπει να γίνεται χωρίς μέτρο; Όχι, δεν πρέπει να ξεχνάμε τον εαυτό μας. Για να δώσουμε το καλύτερο στη σχέση μας πρέπει να υπάρχει μια ισοτιμία και να είμαστε παρόντες. Όσες φορές συνέβη αυτό, ήμουν δηλαδή στο περιθώριο, το είπα και όταν δεν διορθώθηκε έφυγα. Έχει ένα όριο όλο αυτό. Και μέσα απ’ τον έρωτα εκπαιδευόμαστε. Το θέμα είναι να είσαι ανοικτός. Όπως σε όλες τις σχέσεις στη ζωή, ο εγωισμός δεν  είναι ο καλύτερος σύμβουλος. Γενικά προσπαθώ, χωρίς να λέω ότι τα καταφέρνω πάντα, να μπαίνω στα παπούτσια των άλλων. Να μη βγάζω εύκολα συμπεράσματα. Ακόμα και εκεί που είμαι έξαλλη, θυμωμένη, στενοχωρημένη θέλω να βλέπω την οπτική του άλλου.

Είναι εύκολο αυτό; Καθόλου εύκολο. Το πιο εύκολο είναι να δεις τα δικά σου προβλήματα. Θέλει ψυχραιμία και ηρεμία που δεν την έχω πάντα. 

Πώς προέκυψε αυτό το έργο; Δεν το περίμενα, ήταν ξαφνικό… Ήμασταν πέρσι περιοδεία με την «Αντιγόνη», τη συμπαραγωγή Εθνικού, του Κρατικού και του ΘΟΚ και έκανα βόλτα στο αρχαίο ρωμαϊκό ωδείο που βρίσκεται εκεί, στις Ρίζες του Ολύμπου. Εκεί έλαβα ένα μήνυμα απ’ τον Άκη Δήμου ο οποίος μου έλεγε ότι έχει ένα μονόλογο και με ρωτούσε εάν ήθελα να τον διαβάσω. 

Δεν γνωριζόσασταν; Όχι. Ήξερα βέβαια ποιος είναι αλλά δεν είχε τύχει να γνωριστούμε. Του απάντησα λοιπόν στο μήνυμα «Κύριε Δήμου πετάω τη σκούφια μου». Έτσι έγινε η επαφή. Και ενώ τότε ασχολούμουν με ένα άλλο έργο ένιωσα ότι η στιγμή ήταν για το «Σαν ρόδο και σαν αίνιγμα». Είναι ένα κείμενο με την ιστορία τοποθετημένη τον Απρίλιο του 1616, τη νύχτα πριν απ’ το θάνατο του συγγραφέα όπου εκείνος έχει πια σωπάσει, δεν μπορεί να εκφραστεί, το χέρι με την πένα έχει σταματήσει να γράφει αλλά δεν έχει πεθάνει. Είναι εκεί, ακούει επομένως είναι η μεγάλη ευκαιρία της Αν, να ανοίξει το στόμα της και να μιλήσει. 

Τι του καταλογίζει; Για τα νιάτα της που χάθηκαν, για την αγάπη της για τα γράμματα και τη μόρφωση, για τη λαχτάρα της για ένα μεγάλο έρωτα, για τη σχέση της μαζί του, για το πόσο μόνη την άφησε. Όλη αυτή η λαχτάρα για μια ζωή όπου θα μπορούσε να είναι πρωταγωνίστρια αλλά δεν ήταν μου κέντρισε το ενδιαφέρον. Ασχολείται πολύ στο έργο με τις άλλες ηρωίδες του έργου, έχει μια εκτενή αναφορά στον Άμλετ και η ίδια απαντά στο διάσημο ερώτημα «να ζεις»! Πρόκειται για μια ζωντανή γυναικεία φιγούρα την οποία ο Άκης εξετάζει από πολλές πλευρές και της δίνει την ευκαιρία να υπάρξει με τα πάθη, το ρομαντισμό, την γκρίνια της.

«Μια αίσθηση ελευθερίας- κάτι το ανυπότακτο- αποπνέει η Στέλα Φυρογένη. Μιλάει ελεύθερα, εκφράζεται ελεύθερα, κινείται ελεύθερα, αυτοσαρκάζεται… Όπου κι αν την έχω δει δείχνει ότι κάτι «βράζει» μέσα της».
Γιώργος Δ. Κ. Σαρηγιάννης, δημοσιογράφος

Θα με διευκόλυνε να σε κατανοήσω αν μου περιέγραφες τον τρόπο με τον οποίο δημιουργείς μια φιγούρα στη σκηνή βήμα βήμα…  Ξέρεις τι; Για το όποιο αποτέλεσμα, κάποιες φορές νιώθεις ότι δεν φτάνει ο χρόνος, κάποιες φορές νιώθεις ότι δεν θα ήθελες να συνεννοηθείς όπως θα ήθελες με τους άλλους ανθρώπους… Δεν έχω κάποια μέθοδο ακριβώς. 

Υπάρχει όμως κάποιο κλειδί; Το πιο σημαντικό είναι να υπάρχει ενδιαφέρον απ’ την πρώτη στιγμή. Συνήθως, για να κάνεις αυτή τη δουλειά καλά, με τον καλύτερο τρόπο που εσύ θέλεις και μπορείς, θα έπρεπε να επιλέγεις. Όντας τόσα χρόνια σε ένα κρατικό θέατρο, με μια δεδομένη συνθήκη δεν μπορούσα να επιλέξω, όπως και πολλοί άλλοι συνάδελφοί μου. Πολύ συχνά λοιπόν η ανάγκη μας κάνει να μην είμαστε τόσο επιλεκτικοί γι’ αυτό και εξαρχής υπάρχει ένας βαθμός δυσκολίας. 

Και τι γίνεται όταν δεν συμφωνείς με τη γραμμή της παράστασης; Πρόσφατα είχα μια εμπειρία όπου τα πράγματα δεν ξεκίνησαν καθόλου καλά για μένα. Δεν αισθανόμουν καθόλου καλά σε σχέση με το ρόλο μου, δεν ταίριαζαν τα χνώτα μας με τον σκηνοθέτη και τη θεώρησή του. Δεν ήθελα να πάω κόντρα σε όλο αυτό, πάλεψα και υπερασπίστηκα αυτό που πίστευα όσο μπορούσα αλλά απ’ τη στιγμή που υπήρχε μια δεδομένη άποψη όφειλα να την ακολουθήσω. Για να το κάνω και να μην είναι ένα μαρτύριο κάθε φορά που θα πήγαινα στο θέατρο έπρεπε να βρεθούν τα στοιχεία που είναι ενδιαφέροντα, να τα βρω ακόμα και σε αυτό το αντίθετο από τη δική μου άποψη. 

Τι έκανες λοιπόν; Επειδή το θέατρο σου δίνει την πολυτέλεια της επανάληψης, μέχρι να τελειώσουν οι παραστάσεις εκείνου του έργου, από εκεί που ξεκίνησα πολύ σφιγμένη, παλεύοντας σε έναν πόλεμο που δεν ήταν ακριβώς δικός μου, σιγά σιγά, χωρίς να μπορώ να σου περιγράψω τη διαδικασία, εμπιστεύτηκα αυτό που δεν μου αρέσει, αυτό με το οποίο δεν συμφωνούσα και το έκανα με τη μεγαλύτερη αφοσίωση που μπορούσα. Και αυτό άνοιξε ένα μονοπάτι, έβρισκα πράγματα, εξέλισσα με φειδώ γιατί δεν ήθελα να ξεφύγω απ’ τον σκηνοθέτη. Αυτό δεν ξέρω πώς λέγεται. Είναι αφοσίωση, λέγεται μανία γιατί θες αυτό που κάνεις να είναι καλό; Δεν ξέρω… Ξέρω ότι πρέπει να βρίσκεις τρόπους να αγαπάς αυτό που κάνεις. Από κει και πέρα είναι και άλλα πράγματα. Μελετάς πολύ, αν είσαι ανήσυχος προσπαθείς να μην επαναπαύεσαι στις ευκολίες σου. 

Σε μια τέτοια περίπτωση, όπως αυτή που περιγράφεις, δεν επιστρατεύει όμως τις δικλείδες ευκολίας του; Αυτή είναι η παγίδα ειδικά όταν είσαι μεγάλος σε ηλικία και παίζεις πολλά χρόνια στο θέατρο, όπως εγώ. Πόσες πουτάνες να παίξεις; Πόσες απατημένες συζύγους; Πόσες μάνες που έχουν χάσει το παιδί τους ή πηδιούνται μαζί του; Δεν εξομοιώνω τα πράγματα. Αν δεν έχεις όμως μια καλή συνεργασία για να σε βοηθήσει να ψάξεις βαθύτερα και να βγάλεις καινούρια πράγματα, μπορείς να μένεις σε ένα καλό μεν αλλά ένα κοντινό σου αποτέλεσμα. 

Και τώρα; Πώς έφτασες στη νέα σου ηρωίδα; Δεν έχω φτάσει ακόμα. Φιλοδοξώ να είμαι εκεί στην πρεμιέρα και σίγουρα αφήνω τεράστιο περιθώριο να εξελιχθεί αυτό στην πορεία. Νιώθω ότι έχει πολύ ψωμί και θα μπορούσε να λειτουργήσει ως δουλειά σε εξέλιξη. Ο συνδυασμός με τη μουσική είναι τεράστιο θέμα με πράγματα που γεννιούνται στην πορεία. Είχα πει απ’ την αρχή ότι δεν θα τσιμεντώσω τίποτα εκτός από κάποια βασικά πράγματα που αφορούν το ρόλο. Ήθελα οτιδήποτε κάνω να το κάνω μαζί με τον Κλέωνα (σ.σ. Αντωνίου) γιατί η συνομιλία με τη μουσική είναι ουσιαστική και όχι κάτι συνοδευτική. 

«Το ταλέντο της μου θυμίζει το μεγαλείο της Μελίνας. Είναι μια πολύ μεγάλη αρτίστα». Σταμάτης Κραουνάκης, συνθέτης

Αλήθεια Στέλα, τι χάνει ο άνθρωπος μεγαλώνοντας και τι κερδίζει; Χάνει τη φρεσκάδα του δέρματος. Χάνει την πρώτη φορά…

Την έκπληξη; Ναι, αλλά τώρα που το σκέφτομαι καλύτερα ισχύει τελικά αυτό; Πρέπει να έχεις τα μάτια σου ανοικτά για να μπορείς να δεις την έκπληξη. Να έχεις χώρο γι’ αυτή. Αυτός ο κόσμος προσφέρει τόσα πολλά απ’ το ακραία φρικτό μέχρι το ονειρεμένα πανέμορφο. Μεγαλώνοντας, αν είσαι τυχερός και έχεις εξελιχθεί καλά, μαθαίνεις να εκτιμάς περισσότερο τη ζωή, να είσαι ανοικτός, να αποδέχεσαι το διαφορετικό, να έχεις καταλήξει ότι για να έχει νόημα πρέπει να είσαι καλός με τους άλλους και δεν το εννοώ με τη χριστιανική έννοια. Θέλει να κάνεις ειρήνη με τον εαυτό σου για να μπορείς να αγαπήσεις και τους άλλους ανθρώπους αλλιώς η ζωή είναι σκατένια. 

«Η Στέλα είναι και μια, αυτή τη στιγμή, από τις σημαντικότερες πρωταγωνίστριες, μια ηθοποιός που θαυμάζω κι εκτιμώ ιδιαίτερα». Στάθης Λιβαθινός, σκηνοθέτης

Είκοσι πέντε χρόνια σε αυτή τη δουλειά. Κάνεις απολογισμούς; Όχι. Όντας σε ένα μικρό χώρο ξέρω ότι ο κόσμος είναι λίγος. Το θεατρόφιλο κοινό είναι ακόμα πιο λίγο, παρόλο που πληθαίνει τελευταία χωρίς να ξέρω πώς κατευθύνεται και τι αντιλαμβάνεται σε σχέση με αυτά που βλέπει. Θέλω να πω ότι είναι πολύ εύκολο να επαναληφθείς δουλεύοντας με περιορισμένης εμβέλειας συνεργασίες, χωρίς πολλές εισαγωγές συνεργατών και με πολύ λίγο χρόνο. Κάποιος που σε ξέρει θα σου ζητήσει, στον ελάχιστο χρόνο που έχει, να κάνεις αυτό που ξέρει ότι μπορείς. Παραμένει όμως το ίδιο. Επίσης γερνάς. Η εικόνα σου αλλάζει, διαφοροποιείται κι αν η ενέργειά σου είναι διαφορετική –εγώ μπορεί να κάνω yoga και υγιεινή διατροφή και να νιώθω πολύ νεότερη αλλά να δείχνω 50 και 60- κάπως πρέπει θα βρω την ισορροπία. Μεγαλώνοντας καταλαβαίνεις ότι ο χρόνος είναι πολύ λίγος και απ’ εκεί και πέρα, ανάλογα με το ποιος είσαι, το διαχειρίζεσαι. Είτε τρέχεις να τα προλάβεις όλα γιατί ξέρεις ότι θα πεθάνεις σε λίγο είτε ακριβώς επειδή θα πεθάνεις ξεπερνάς όλο το άγχος και προσπαθείς να επιβιώσεις κάνοντας τη δουλειά σου ή περιφερειακά πράματα που θα κρατήσουν την ψυχή σου ζωντανή. 

«Η Στέλα με το δαντελένιο παίξιμο». Νόνα Μολέσκη, κριτικός θεάτρου

Η 20χρονη Στέλα πώς φανταζόταν τη ζωή της; Τι ήθελε να κάνει; Η μόνη φιλοδοξία μου τότε ήταν να επιβιώσω. Προερχόμουν από ένα δύσκολο περιβάλλον και η αναζήτηση μέσα σε εκείνο το πεδίο δεν είχε να κάνει με αυτό το φοβερό που μου φανερώθηκε, που ήταν τόσο μαγικό που ήθελα να το βιώσω. Ένιωθα ότι μάλλον μου ταίριαζε αλλά δεν το παραδεχόμουν γιατί ήμουν πολύ δειλή και άτολμη. 

Δύσκολο να το πιστέψω αυτό για σένα. Έτσι ήμουν, ένας άλλος άνθρωπος. Αυτό που είμαι σήμερα το έχει κάνει το θέατρο και η ζωή ταυτοχρόνως. Και η ενασχόληση με το θέατρο έγινε για να ξεπεράσω τη δειλία μου και να μπορέσω να κάνω άνετα αυτή τη δουλειά. Όταν ανακάλυψα ότι μέσα απ’ το θέατρο δικαιούμαι να αγγίζω και να χαμογελάσω σε κάποιον που δεν τον ξέρω καθόλου είπα «κοίτα να δεις!».

Υπήρχε τσιγκουνιά στο χάδι απ’ το σπίτι; Είχε να κάνει με το μεγάλωμά μου, ναι. Ήταν ντροπαλότητα και φόβος κατά πόσο θα γίνω αποδεκτή απ’ τους άλλους. Η τάση μου ήταν όλη μέρα να χοροπηδάω, να παίζω, να χορεύω, να τραγουδάω, να διαβάζω ακατάπαυστα και να κάνω πλάκες με τους φίλους μου. Το μεγάλωμά μου παρόλα αυτά, όλα αυτά τα έκλεισε. Ήταν μια παιδική ηλικία που πιθανόν να είχε τραύματα και πληγές και αμυχές όπως έχουμε όλοι μας. Σε μένα βγήκε με μια εσωστρέφεια. Επειδή όμως η φύση μου δεν ήταν τέτοια κάποια στιγμή έγινε αυτό το άνοιγμα. 

Πώς έγινε; Είδα κάποιους φίλους μου, τα γειτονόπουλά μου στη σκηνή του θεάτρου να παίζουν και αναρωτήθηκα αν δικαιούμαστε να κάνουμε αυτό το πράγμα. Τους ηθοποιούς τους έβλεπα σαν πλάσματα μαγικά. Και άμα το σκεφτείς έτσι δεν είναι; Είναι τεράστιο δώρο να παίζουμε, να αλλάζουμε ζωές, να βιώνουμε συναισθήματα…

Επομένως αυτό ήθελες να κάνεις στη ζωή σου; Νιώθω πολύ τυχερή αλλά δεν ξέρω αν είναι αυτό που μου ταιριάζει και ότι είναι το καλύτερο που θα μπορούσα να κάνω. Ίσως να ήμουν μια καλή κτηνίατρος ή καλή ψυχολόγος ή αγρότισσα. Δεν είναι διόλου λιγότερης σημασίας. Κανείς δεν μπορεί να ξέρει πώς θα ήταν η ζωή αν παίρναμε ένα άλλο μονοπάτι και αν αυτό θα ήταν η καλύτερη επιλογή. Βέβαια αν αυτό δεν ήταν το κατάλληλο μονοπάτι για μένα νιώθω πολύ τυχερή που κατάφερα να το κλέψω. Είναι μεγάλη συγκίνηση να κάνω αυτή τη δουλειά. Κάθε φορά, όταν χάνω το κέφι μου για τη δουλειά μου, όταν χάνω την πίστη μου γι’ αυτό που κάνω, όταν βλέπω μωρά να θαλασσοπνίγονται δίπλα μας, τον πλανήτη να καταστρέφεται, έχεις διάφορους γελοίους που αποφασίζουν για τη ζωή μου θεωρώ πολυτέλεια να κάνω μια δουλειά που να με φέρνει σε επαφή με τόσα συναισθήματα και τόσα κομμάτια της ζωής. Νιώθω πολύ τυχερή που μπορώ να πεθαίνω στο θέατρο. Να κάνεις μια δουλειά που σου επιτρέπει να το ζήσεις κι αυτό. 

Υπάρχουν φορές που απελπίζεσαι; Που νιώθεις ότι αυτό που κάνει δεν βρίσκει αποδέκτες; Πολλές φορές. Είμαι κι εγώ ένα ταπεινό ανθρωπάκι που το επίκεντρο του κόσμου είναι ο εαυτός μου. Προσπαθώ πάρα πολύ να είμαι εντάξει. Θεωρώ πως μπορώ να είμαι καλά χωρίς να προκαλώ πόνο στους άλλους, χωρίς να βλάπτω κάποιον ενώ μπορώ να είμαι ακόμα καλύτερα όταν μπορώ να βοηθήσω κάποιον άλλο. Είτε αυτό είναι ένα αδέσποτο ζώο, είτε κάποιος άνθρωπος που έχει την ανάγκη μου. Εύκολα μπορεί να πει κανείς γιατί κάνεις σήμερα μια παράσταση για τον έρωτα. Μα ακριβώς σήμερα, επειδή είναι έτσι τα πράγματα μόνο ένα έργο για τον έρωτα μπορεί να κάνει τη διαφορά. Η ανησυχία μου δεν είναι αν θα αφορά τους άλλους αλλά να κάνω κάτι που να είναι θετικό. Η εποχή μας βράζει και απαιτείται από μας μια παραπάνω δημιουργικότητα, παραπάνω αγάπη για τον άνθρωπο και θέλει τόσο πολύ χιούμορ για να αντέξεις πια.

«Γιατί η Στέλα –με το ένα λάμδα- είναι φτιαγμένη από τη στόφα των μεγάλων πρωταγωνιστριών του θεάτρου. Ένα πολύτιμο κεφάλαιο και μια «άγνωστη περιοχή» που αξίζει να εξερευνήσει κανείς». 
Σταύρος Χριστοδούλου, δημοσιογράφος

Όταν κοιτάς τον καθρέφτη ποιον βλέπεις πιο συχνά; Τη μητέρα σου ή τον πατέρα σου; Ευτυχώς κανέναν απ’ τους δυο. Νομίζω έχουν μείνει ψήγματα ενός συνδυασμού και των δυο. Τα στοιχεία που έχω πάνω μου είναι αρκετά για να μην τους μισήσω και αρκετά έτσι ώστε να τους καταλάβω καλύτερα, παρόλο που ένας απ’ τους δυο δεν ζει. 

Το θέατρο είπες παλαιότερα σε έμαθε να χαμογελάς. Τι άλλο σε έμαθε; Ίσως σταθεροποίησε το πόσο ωραίο πράγμα είναι να συνεργάζεσαι. Πας και περνάς με κάποιους ανθρώπους πολλές ώρες μες τη μέρα, μοιράζεσαι σκέψεις, συναισθήματα, σωματικά υγρά. Για μένα αυτό σημαίνει ότι πρέπει να εκτιμήσεις αυτόν που έχεις απέναντί σου και να καταλάβεις ότι δεν μπορείς να κάνεις χωρίς αυτόν. Το θέατρο αυτό με έμαθε ότι δεν μπορείς να κάνεις κάτι μόνος σου. Ότι η ομαδική δουλειά είναι σπουδαίο πράγμα.

Styling: Shona Muir