Στην πρώτη της ατομική έκθεση μετά το 2013, η γνωστή ζωγράφος ανασύρει από τις μνήμες της ό,τι πιο αγνό υπάρχει, μιλά για την αθωότητα που χάσαμε και τις ανατροπές της ζωής, προσωπικές και συλλογικές και καταλήγει με βεβαιότητα πως η ομορφιά είναι αυτή που θα σώσει τον κόσμο.
ΣΥΝΑΝΤΙΟΜΑΣΤΕ ΣΤΟΝ ΚΗΠΟ ΤΗΣ, στο ισόγειο διαμέρισμά της στον Άγιο Ανδρέα, σε μια παραδεισένια αυλή με τριαντάφυλλα και λευκούς κρίνους. Μια ανοιξιάτικη μπόρα ωστόσο μας υποχρεώνει να μετακινηθούμε στο εσωτερικό. Μου λέει ότι της αρέσουν πολύ οι μπόρες. Θυμάται ότι σε μια τέτοια καταιγίδα, λίγο μετά το 2013, οδήγησε για πρώτη φορά εκτός Λευκωσίας με προορισμό το χωριό της, την Άλωνα. Μου περιγράφει το σκηνικό σαν πλάνο από ταινία: «Μόλις είχα πάρει άδεια οδήγησης και ο Ραφ δεν με άφηνε να οδηγώ μόνη μου εκτός πόλεως. Θυμάμαι πως είχα βάλει τον Μάλαμα και τον Θανάση Παπακωνσταντίνου στη διαπασών. Στο δρόμο, στον Άη Γιάννη της Μαλούντας, σε μια διαδρομή με λόφους που θυμίζουν φαρ ουέστ, σταμάτησα και χόρεψα ζεϊμπέκικο υπό καταρρακτώδη βροχή. Όταν έφτασα στο δάσος Αδελφοί, μια παρόρμηση με έσπρωξε να συνεχίσω προς την Άλωνα. Σ’ εκείνο το σημείο σαν να άνοιξε μια τρύπα στη μνήμη μου και ξαφνικά βομβαρδίστηκα με αναμνήσεις που δεν ήξερα ότι τις είχα. Ώσπου να φτάσω, θυμήθηκα τα πάντα. Επιστρέφοντας από το χωριό μου, αποφάσισα να γράψω ένα διήγημα στη μνήμη της μάνας μου και του πατέρα μου. Προσπάθησα να διασώσω όλες αυτές τις μνήμες που έζησα μικρή, την ψυχή των ανθρώπων με τους οποίους μεγάλωσα».
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ: Έκθεση της Ελένης Νικοδήμου στην Γκλόρια
Σ’ ΑΥΤΕΣ ΤΙΣ ΜΝΗΜΕΣ, ΜΕ ΤΑ ΜΑΤΙΑ της αθωότητας ενός παιδιού, επιστρέφει, μέσα από την έκθεσή της «Με μολύβι και κλωστή», που εγκαινιάζει αυτή την εβδομάδα στην γκαλερί Γκλόρια. Οι τρεις ενότητες που αποτελούν τη νέα εικαστική της πρόταση δημιουργήθηκαν μετά το 2013. Η πρώτη αφορά την «Παιδική αθωότητα», η δεύτερη τον «Άρτο τον επιούσιο» και η τρίτη «Τα πέπλα της Πηνελόπης». Και τις τρεις, μου εξηγεί, τις συνδέει η λιτότητα των υλικών, το μολύβι, το κέντημα και το πανί.
Η ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΑΤΟΜΙΚΗ ΤΗΣ ΕΚΘΕΣΗ ήταν το 2012, με τίτλο «Ντοκουμέντο». Τι την οδήγησε όμως αυτή τη φορά να αφήσει προσωρινά τα πινέλα και την αφηρημένη ζωγραφική; «Εκτός από το κούρεμα, το 2013 πέθανε η μητέρα μου και ήρθαν τα πάνω-κάτω στη ζωή μου. Αυτές τις ανατροπές δεν μπορούσα να τις εκφράσω μέσα από τον τρόπο που ζωγράφιζα παλιά. Τα πράγματα που ήθελα να πω εκφράστηκαν μέσα από το σχέδιο αυτή τη φορά. Σε τέτοιες εποχές γίνονται αναταράξεις μέσα σου. Σκέφτηκα ότι χάσαμε τον δρόμο. Ο μόνος τρόπος για να δεις καθαρά, είναι να επιστρέψεις στην αθωότητα και να δεις τα πράγματα με τα μάτια ενός αθώου παιδιού. Δηλαδή να θέσεις ερωτήσεις στον εαυτό σου για τα πράγματα γύρω σου και να δώσεις απαντήσεις. Ήθελα ο αποδέκτης να καταλάβει τι λέω, να μην το κάνω αφηρημένα».
ΣΤΗΝ ΕΝΟΤΗΤΑ ΜΕ ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ παραθέτει τους προβληματισμούς της για τη χαμένη αθωότητα. «Το βλέμμα ενός παιδιού είναι καθαρό, δεν θα σου πει ψέματα, θα βάλει τις σωστές ερωτήσεις μέχρι να απαντήσεις. Πιστεύω ότι οι Κύπριοι έχουμε χάσει την αθωότητά μας εδώ και πολύ καιρό. Συζητάς με κάποιον και σκέφτεσαι τι έχει στο κεφάλι του. Γίνεσαι καχύποπτος και σκέφτεσαι το κέρδος, τι έχεις να πάρεις από τον άλλον. Εμένα με ενδιαφέρει το να μην έχεις να κερδίσεις κάτι από τον άλλον, να είσαι μαζί του απλά και να περνάς καλά. Ήθελα να ξαναβρώ την αθωότητα, αλλά και να πω και προς τους άλλους ότι αυτός είναι ο δρόμος μετά την κρίση. Να θεωρείς ότι δεν υπάρχει καμιά βεβαιότητα σ’ αυτό τον κόσμο. Εμείς θεωρούσαμε ότι θα πέφτουν τα χρήματα και θα πηγαίνουν τα πράγματα καλά επί μονίμου βάσεως».
ΠΕΡΑΝ ΑΠΟ ΤΗ ΣΥΝΕΙΔΗΤΟΠΟΙΗΣΗ ότι τα πάντα ρει, η κρίση κατά την άποψη της Ελένης έφερε και κάποια θετικά. «Κάποιους ανθρώπους τους βοήθησε να αντιληφθούν ότι σ’ αυτό τον κόσμο το μόνο που έχει αξία, που έχει σημασία, είναι η αγάπη. Η αγάπη και μια καλή σχέση με τους γύρω σου και τον εαυτό σου. Και να είσαι δημιουργικός. Αυτό δείχνει η κρίση: Η αθωότητα που είχαμε χάθηκε. Παλιά άφηνες την πόρτα σου ανοιχτή και πήγαινες στη γειτόνισσα να πιεις καφέ. Αυτά τα πράγματα χάθηκαν στις γειτονιές. Η κρίση άπτεται της ηθικής τελικά. Είναι τα ηθικά μας στηρίγματα που κατέρρευσαν, εκείνη η απομάκρυνση από την ουσία των πραγμάτων. Τα λεφτά χάθηκαν και είναι άσχημο. Γιατί χάθηκαν όμως; Γιατί εμείς μέσα μας χάσαμε τις βασικές αρχές, τις βασικές αξίες. Χάθηκε το μέτρο του πού πάω. Δεν βάζαμε τα σωστά ερωτήματα».
ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΝΟΤΗΤΑ ΜΕ ΘΕΜΑ «ΤΟΝ ΑΡΤΟ ΤΟΝ ΕΠΙΟΥΣΙΟ», δημιούργησε μια σειρά έργα για μια ομαδική έκθεση που έγινε στην Άλωνα με θέμα το ψωμί. «Μια από τις μνήμες που ξετυλίγω στα έργα μου έχει να κάνει με το ψωμί. Ο άρτος είναι η βασική τροφή του ανθρώπου. Το πιο γλυκό ψωμί ήταν αυτό που έτρωγα μικρή, το οποίο ζύμωνε η μάνα μου και παίρναμε μαζί μας στα χωράφια. Το γεύμα μας ήταν ψωμί, ντομάτα, αγγουράκι και λίγες ελιές. Αυτή η γεύση παραμένει μέσα μου ως η πιο γλυκιά ανάμνηση, ως κάτι το πολύτιμο. Σε περιόδους κρίσης πρέπει να πας πίσω στα πολύτιμά σου. Για μένα είναι σημαντικό να μπορείς να συγκινείσαι με τα ουσιώδη. Αν βρεθείς σε ένα υπέροχο τοπίο, να καθίσεις σε μια πέτρα και να δακρύσεις για την ομορφιά. Πιστεύω ότι η ομορφιά θα σώσει τον κόσμο και τίποτε άλλο. Εμείς πάψαμε να ρωτούμε πώς φτάσαμε ώς εδώ. Δεν χρειάζεσαι πολυτέλειες για να περνάς καλά. Έχουμε ξεφύγει από τα απλά και ουσιαστικά. Όταν παίρνεις αβέρτα δάνεια, πρέπει να ξέρεις ότι θα μπορείς να τα ξοφλήσεις».
ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΟΥ ΠΑΦΟΣ 2017, η Ελένη δημιούργησε μια σειρά από πέπλα για την έκθεση «Υφαίνοντας την Ευρώπη», σε επιμέλεια της Έφης Κυπριανίδου. Πρόκειται για μια εγκατάσταση στον χώρο, στην οποία η εικαστικός χαρτογραφεί τα ίχνη που άφησαν η Πηνελόπη και η Ελένη στα χρόνια και τους καιρούς, αλλάζοντας συνεχώς πρόσωπα. «Η αντίστοιχη εικόνα της Πηνελόπης σήμερα», μου εξηγεί, «σ’ αυτόν τον κόσμο της φρίκης και της τρομοκρατίας του ISIS, είναι οι γυναίκες που ζώνονται εκρηκτικά. Η σημερινή Πηνελόπη είναι αυτή που, επειδή σκοτώθηκε ο σύζυγός της στον πόλεμο, φτάνει στα άκρα και σκοτώνει τον εαυτό της. Προσπαθώ να κάνω τον θεατή να σκεφτεί πάνω στα βήματα της σύγχρονης γυναίκας». Σε άλλα πέπλα κεντά τα καράβια με τους πρόσφυγες, τους πολιτισμούς, αλλά και τα παιδιά του πολέμου. Παιδιά που αντί για παιχνίδια κρατάνε στα χέρια τους όπλα. Στην κουβέντα μας, διατυπώνει έντονα κι ένα παράπονο: «Στην Πάφο δεν τα είδε ο κόσμος τα έργα, επειδή ο χώρος ήταν συνέχεια κλειστός».
Η ΚΡΙΣΗ ΕΦΕΡΕ ΤΑ ΠΑΝΩ-ΚΑΤΩ και στον χώρο της τέχνης. Τη ρωτάω πώς βίωσε η ίδια ως εικαστικός τις συνέπειες της οικονομικής κρίσης. «Οι πρώτοι που χτυπήθηκαν και κουρεύτηκαν με την κρίση ήταν οι καλλιτέχνες. Η τέχνη είναι είδος πολυτελείας. Όταν δεν έχεις λεφτά, θα πας να αγοράσεις έργα; Όμως φτάσαμε στο άλλο άκρο. Όλοι αυτοί που αγόραζαν έργα εξαφανίστηκαν από τις γκαλερί. Σταμάτησαν να παρακολουθούν εκθέσεις. Οι πολιτιστικές υπηρεσίες περιόρισαν τελείως τα κονδύλια που στήριζαν την τέχνη. Πιστεύω ότι το κράτος πρέπει να παρέμβει και να αγοράζει έργα από τους καλλιτέχνες. Γιατί η τέχνη δεν είναι απλά το πιο όμορφο παραμύθι, είναι η ίδια η ζωή».
Η έκθεση της Ελένης Νικοδήμου «Με μολύβι και κλωστή…» στην γκαλερί Γκλόρια εγκαινιάζεται στις 24 Μαΐου στις 19:30. Διάρκεια μέχρι τις 24 Ιουνίου. Τηλ. 22762605.
