Γιάννης Καλπούζος: Έλληνας αξίζει να λέγεται όποιος διαθέτει ανθρωπιά

«Η μεγάλη δυσκολία για κάθε μυθιστόρημά μου με φόντο την Ιστορία εντοπίζεται στην άντληση πληροφοριών για την καθημερινή ζωή».

Πώς το «Γινάτι», ο τίτλος του νέου σας βιβλίου, καθορίζει τις ζωές των ηρώων σας; Το γινάτι στο βιβλίο έχει δύο δρόμους, σαν την αρετή και την κακία. Από τη μια το μίσος, ο θυμός, η εκδικητικότητα, η ζήλια, η μισαλλοδοξία, ο φανατισμός, η έπαρση, η ξεροκεφαλιά και τόσα άλλα. Όλα βλάπτουν, καταστρέφουν ή αποπροσανατολίζουν τους μυθοπλαστικούς ήρωες από τον δρόμο όπου βρίσκονται οι καλές πεθυμιές. Από την αντίπερα όχθη υπάρχει το δημιουργικό γινάτι, το γόνιμο πείσμα. Όταν θέτουν στόχους και αγωνίζονται να τους κατακτήσουν. Όταν ο στοχασμός και η νηφάλια σκέψη γίνονται κομμάτι της ζωής τους.

Γιατί επιλέξατε τα Γιάννενα ως τόπο στον οποίο ξετυλίγεται η πλοκή του μυθιστορήματός σας; Η περιοχή των Ιωαννίνων και η χρονική περίοδος από το 1917 μέχρι το 1929 προσφερόταν να αναπτύξω τα θέματα που με απασχολούν στο συγκεκριμένο μυθιστόρημα. Για παράδειγμα η συνύπαρξη χριστιανών και μουσουλμάνων μετά το 1913, όταν αλλάζουν οι ρόλοι εξουσιαστή και εξουσιαζόμενου ή η ταυτότητα του Έλληνα μέσα από το υπάρχον πολυφυλετικό περιβάλλον κι όσων προσφύγων καταλήγουν εκεί μετά το 1922.

Παράλληλα χρησιμοποιείτε την ντοπιολαλιά στους ήρωές σας, όπως στα περισσότερα βιβλία σας. Πόσο δύσκολο είναι αυτό κάθε φορά; Στα βιβλία μου χρησιμοποιώ λογοτεχνική γλώσσα, όχι πάντα την ίδια, η οποία μπολιάζεται με τις εκάστοτε ντοπιολαλιές. Βίωσα και μίλησα για μεγάλο χρονικό διάστημα της ζωής μου την Ηπειρώτικη ντοπιολαλιά, μέχρι τα δεκαοκτώ. Πέρα από αυτό χρειάστηκε να μελετήσω προς πολλές κατευθύνσεις: παλιότερα λογοτεχνικά κείμενα, καταγεγραμμένες μαρτυρίες, επιστολές, χιλιάδες φύλλα των τοπικών εφημερίδων της εποχής, στίχους τραγουδιών και λεξικά.

Χρησιμοποιήσατε ως φόντο της ιστορίας σας την ταραγμένη εποχή πριν από το 1922 και κατά την πρώτη δεκαετία του Μεσοπολέμου. Πόσο εύκολο ήταν ένα τέτοιο εγχείρημα; Χρειάστηκε να μελετήσω εκατοντάδες βιβλία (ιστορικά, λαογραφικά, θρησκευτικά, αρχιτεκτονικής, περιηγητών, πολεμικές εκθέσεις κλπ), ενώ διάβασα και όλα τα φύλλα των τοπικών εφημερίδων από το 1913 μέχρι το 1935. Η μεγάλη δυσκολία για κάθε μυθιστόρημά μου με φόντο την Ιστορία εντοπίζεται στην άντληση πληροφοριών για την καθημερινή ζωή.

Στο βιβλίο σας αναφέρονται και θέματα εθνικής ταυτότητας. Πώς καθορίζεται η εθνική ταυτότητα ενός ατόμου; Στο «γινάτι» τίθεται το ερώτημα εάν αρκούν το σπέρμα, το αίμα, η θρησκεία, ο τόπος και ο πολιτισμός του παρελθόντος να ονομάζεται κάποιος Έλληνας, ενώ δεν στρέφεται εναντίον του δικαιώματος οποιουδήποτε να αυτοπροσδιορίζεται σε ατομικό επίπεδο με βάση τις δικές του αντιλήψεις και την κοσμοθεωρία του. Κατά τη γνώμη μου Έλληνας αξίζει να λέγεται όποιος λαχταρά να ανήκει στο ράμμα, στη συνέχεια του Ελληνισμού. Όποιος νιώθει κομμάτι της Ιστορίας του, διαθέτει ανθρωπιά και, το σημαντικότερο, αγαπά την ελληνική γλώσσα και προσπαθεί να μπει στην ψυχή της.

Ποιο βιβλίο διαβάσατε πρόσφατα και θα συστήνατε ανεπιφύλακτα; Θα αναφέρω δύο: «Ιδέες της σκληρότητας και της καλοσύνης» του Παντελή Βουτουρή και «Ψηφίδες Ιστορίας» του Πέτρου Παπαπολυβίου. Είναι και τα δύο, στον τομέα τους, αριστουργήματα!