Στα 12 του διηύθυνε σειρά συναυλιών με σολίστες από τη Σκάλα του Μιλάνου. Όμως, από τον χαρακτηρισμό «παιδί θαύμα» μέχρι τον χαρακτηρισμό «εμπνευσμένος ποιητής του πιάνου» η διαδρομή δεν είναι εύκολη. Πέρα από το χάρισμα, απαιτεί αφοσίωση, σκληρή δουλειά και πάθος. Ο Μαρτίνος Τιρίμος τη διάνυσε με θάρρος και σοβαρότητα για να γνωρίσει τη δόξα και την καταξίωση και για να έχει σήμερα τη δυνατότητα να θεωρεί εαυτόν έναν παντοτινό μαθητή. Ο Τιρίμος είναι όμως και διεθνούς εμβέλειας δάσκαλος, αλλά κι ένας καλλιτέχνης που αρέσκεται να θέτει στον εαυτό του προκλήσεις. Έτσι, από το Λονδίνο όπου ζει επιστρέφει στην Κύπρο και το Διεθνές Φεστιβάλ Κύπρια για να παρουσιάσει για πρώτη φορά κονσέρτο για δύο πιάνα, υπό τον τίτλο «Ο χορός στη μουσική», πλαισιωμένος από την πρώην μαθήτριά του και νυν ώριμη ερμηνεύτρια, Ατσούκο Καβακάμι. Το κονσέρτο είναι αφιερωμένο στη μνήμη του Νικόλα Οικονόμου με την ευκαιρία των 25 χρόνων από το θάνατό του.
 
– Είναι εύκολο για έναν έμπειρο πιανίστα να παρουσιάσει έργα για δύο πιάνα; Είναι μια άλλη τέχνη με ιδιαίτερες δυσκολίες. Στην περίπτωση αυτή μού φαίνεται ακόμη πιο δύσκολο λόγω της ομοιότητας αποχρώσεων των δύο οργάνων. Επίσης, η φυσική απόσταση δεν βοηθάει τους δύο πιανίστες. Χρειάζεται μεγάλη και λεπτομερής προπαρασκευή. Πάντως, ίσως λόγω του ότι η όλη διαδικασία είναι μια πρόκληση και πολύ διαφορετική από τη σολιστική μου δραστηριότητα, το απολαμβάνω με ικανοποίηση.
 
– Πώς αποτιμάτε το κενό που άφησε ο χαμός του Νικόλα Οικονόμου; Ο χαμός του αγαπητού μας Νικόλα είναι ακόμη αισθητός και λυπάμαι που δεν είχα περισσότερες ευκαιρίες να τον γνωρίσω ακόμη καλύτερα. Ζούσε στη Γερμανία κι εγώ στην Αγγλία και οι λίγες μας συναντήσεις ήταν στη Κύπρο. Ήταν ένα πολύ μεγάλο ταλέντο που ξεχώριζε λόγω της ωραίας, αλλά ασυνήθιστης προσωπικότητάς του. Δεν ήταν ο συνήθης «ομαλός» καλλιτέχνης που διαπρέπει, ερευνούσε βαθιά και με πρωτότυπο τρόπο. Ήταν ένας «αντάρτης», όπως ο Μπετόβεν και αναρωτιόταν για τα πάντα στη μουσική. Μου φαίνεται ότι ο προβληματισμός του ένα σκοπό είχε: να φθάσει στην ουσία. Οι επιφανειακές λύσεις δεν τον ενδιέφεραν, ούτε η επιφανειακή επιτυχία. Είχε τρομερή ενέργεια και ορμή για ζωή και πέτυχε πολλά μέσα στα μόλις 40 χρόνια του βίου του.
 
– Πώς βλέπετε την πρόσληψη της κλασικής μουσικής στην Κύπρο σήμερα σε σχέση με την εποχή που φύγατε; Όταν ήμουν παιδάκι, ήταν περιορισμένη. Ο πατέρας μου, ο αρχιμουσικός Δημήτρης Τιρίμος, ήταν από τους πρώτους μουσικούς που πρόσφερε τόσα σε μια περίοδο που υπήρχε μικρή κίνηση. Δημιούργησε ορχήστρα, ανέβαζε όπερες, σαν βιολιστής έπαιζε σε σύνολα μουσικής δωματίου και δίδασκε ακούραστα. Η κληρονομιά του είναι μεγάλη κι ακόμη υπάρχουν μαθητές του που παίζουν σε ορχήστρες και διαπρέπουν στην Κύπρο και το εξωτερικό. Παρά το ότι την τότε οι συναυλίες ήταν λίγες, υπήρχε ακροατήριο που διψούσε για κλασική μουσική. Υπήρχαν ωδεία και χορωδίες, αλλά όχι η Κρατική Ορχήστρα ή η Ορχήστρα Νέων και οι αίθουσες συναυλιών ήταν ελάχιστες. Σήμερα ο Κύπριος ακροατής είναι αρκετά εκπαιδευμένος και απαιτητικός. Έχει την ευκαιρία ν’ ακούει συχνά ξένους καλλιτέχνες υψηλού επιπέδου. Μου φαίνεται όμως ότι η κλασική μουσική ακόμη δεν αγκαλιάστηκε πλήρως. Δεν έχουμε τη παράδοση και την αγάπη για τη κλασική μουσική μιας Γερμανίας ή Αυστρίας, ίσως χρειάζεται περισσότερη εκπαίδευση στα σχολεία. Πόσο θα ήθελα να ‘βλεπα περισσότερο ενδιαφέρον, για παράδειγμα, από τους πολιτικούς μας! Γνωρίζετε ότι ο Πρόεδρος της Γαλλίας, ο κύριος Μακρόν, κατέχει δίπλωμα πιάνου; Είναι ευθύνη του καλλιτέχνη όχι μόνο να υποδείξει στον ακροατή τον απέραντο πλούτο αυτού του κόσμου, αλλά και να πείσει ότι είναι πιο προσιτός απ’ ότι πολλοί θεωρούν.
 
– Η μουσική είναι ποίηση; Οπωσδήποτε. Και η καλύτερη μουσική είναι ποίηση υψηλού επιπέδου. Πάντοτε έκανα την ερώτηση: τι είναι αυτό που ξεχωρίζει ένα αριστούργημα από μια καλοδουλεμένη σύνθεση που μας αφήνει ασυγκίνητους; Ποια είναι τα συστατικά ενός έργου του Μότσαρτ ή του Μπραμς που δεν υπάρχουν σε συνθέσεις πολλών άλλων και καλών συνθετών; Η πηγή της έμπνευσης παίζει μεγάλο ρόλο ως επίσης η αντίληψη και ο σκοπός του συνθέτη. Όταν ακούω ένα μεγάλο αριστούργημα νιώθω μια πνευματική ανάταση. Ξεχνώ τον εαυτό μου και τον κόσμο στον οποίο ζω. Συντονίζομαι με κραδασμούς που δεν συναντά εύκολα κανείς στη καθημερινότητα.
 
– Τι είναι αυτό που ξεχωρίζει ένα αριστούργημα; Οι μεγάλες δημιουργίες εκφράζουν απέραντη αγάπη, ποίηση, πάθος για τη ζωή, μια αίσθηση αλήθειας για τη ζωή και, λόγω του ότι πηγάζουν από πολύ ψηλά, περιέχουν την δυνατότητα πνευματικά ν’ εξυψώσουν τον άνθρωπο, να έρθει πιο κοντά στο Θεό.
 
– Πώς νιώθετε όταν ακούτε κακοπαιγμένη μουσική; Κάτι «κακοπαιγμένο» είναι θέμα προσωπικής ερμηνείας και άποψης.  Ακούτε κάτι και δεν σας αρέσει, αλλά μπορεί να ικανοποιήσει άλλους. Τον Ιούλιο ήμουν στη κριτική επιτροπή ενός διεθνούς διαγωνισμού πιάνου στην Αμερική. Πιστεύετε ότι και οι εννέα κριτές, όλοι γνωστοί και διακεκριμένοι μουσικοί, ήταν της ίδιας γνώμης για τους διάφορους πιανίστες; Καθόλου! Μάλιστα, ο κατ’ εμέ καλύτερος πιανίστας δεν πέρασε οριακά στον τελικό.
 
– Εσείς τι θεωρείτε καλοπαιγμένο; Η απάντηση δεν είναι απλή. Σήμερα το πιανιστικό επίπεδο είναι πραγματικά καταπληκτικό και στο διαγωνισμό της Αμερικής ακούσαμε έφηβους πιανίστες με απίστευτη δεξιοτεχνία. Σε σεμινάρια στην Κίνα, την Ιαπωνία έχω ακούσει παιδιά 11 χρονών να εκτελούν τα δυσκολότερα έργα του ρεπερτορίου με αξιοσημείωτη ευκολία. Βέβαια, η τεχνική ευχέρεια δεν αρκεί. Η ερμηνεία είναι αποτέλεσμα ενός υπέροχου οράματος ως επίσης κι ενός ευτυχέστατου γάμου σκέψης και συναισθημάτων από τη μία και άψογης δεξιοτεχνίας από την άλλη. Τα κίνητρα του ερμηνευτή, επίσης, επηρεάζουν σημαντικά το αποτέλεσμα. 
 
– Είστε απαιτητικός ως ακροατής; Είμαι. Σπάνια ικανοποιούμαι. Για παράδειγμα, μπορεί να ενοχληθώ από μια ερμηνεία η οποία είναι τεχνικά θαυμάσια αλλά δεν έχει καθαρή κατανόηση τoυ στυλ του συνθέτη, σύμφωνα με τη δική μου αντίληψη φυσικά. Οι επαφές μου με συνθέτες επανειλημμένα επιβεβαιώνουν ότι εκείνο που έχει τη μεγαλύτερη σημασία γι’ αυτούς είναι το «idiom», η ιδιωματική γλώσσα του έργου. Όταν ο Μπετόβεν έδινε μάθημα στον Φερδινάνδο Ρις, τον μόνο μαθητή του, δεν ενδιαφερόταν αν άκουγε λάθος νότες. Όταν όμως δεν υπήρχε σωστή έκφραση συναισθημάτων, πάθος και απόλυτος συντονισμός με την ουσία του έργου, ο θυμός του ήταν απεριόριστος. Η δική μου στάση είναι παρόμοια.

– Πόσο διαφορετική θα ήταν η ζωή σας αν μεγαλώνατε σε μια οικογένεια που δεν καταλάβαινε την κλίση και το πάθος σας για τη μουσική; Νομίζω ότι θα ήταν μαρτύριο και δυστυχώς γνωρίζω τέτοιες περιπτώσεις. Ο πατέρας μου αντιμετώπισε κάτι παρόμοιο, αλλά τόσο ισχυρή ήταν η θέλησή του που στο τέλος οι γονείς του κάτι αντιλήφθηκαν, πείστηκαν και τον έστειλαν στη Βιέννη για μουσικές σπουδές. Αν είχα δύσκολους γονείς που δεν μου επέτρεπαν ν’ ακολουθήσω την εσωτερική μου φωνή, πραγματικά δεν ξέρω πως θ’ αντιδρούσα. Θα υπήρχε μεγάλη σύγκρουση, διαμάχη και δυστυχία. Αν μ’ υποχρέωναν ν’ ακολουθήσω κάποιο άλλο επάγγελμα, πάλι δεν ξέρω για πόσο καιρό θα το άντεχα. Είμαι σίγουρος όμως ότι σε κάποιο στάδιο θ’ επαναστατούσα και στο τέλος θ’ ακολουθούσα τον δρόμο μου. Βέβαια, χωρίς τη συμπαράσταση της οικογένειας θα ήταν σίγουρα πολύ πιο δυσχερής. 
 
– Πότε συνειδητοποιήσατε ότι αυτός ήταν ο δικός σας δρόμος; Ίσως είναι λίγο ασυνήθιστο, αλλά από τις πρώτες μου αναμνήσεις σαν παιδάκι γνώριζα πέραν πάσης αμφιβολίας ότι γεννήθηκα για ένα συγκεκριμένο σκοπό. Ποτέ δεν πέρασε απ’ το μυαλό μου οτιδήποτε άλλο ως επαγγελματικός προορισμός. Και η ευγνωμοσύνη προς τους γονείς μου, που στάθηκαν δίπλα μου και πάντοτε μ’ ενθάρρυναν, είναι απεριόριστη.

– Από πού αντλείτε ενέργεια; Το επάγγελμα του μουσικού απαιτεί μακροχρόνια εκπαίδευση, επιμόρφωση και σκληρή δουλειά. Χρειάζεται όχι μόνο καλή φυσική υγεία αλλά και συναισθηματική και πνευματική. Ο μουσικός επιστρατεύει όλη του την ύπαρξη. Από νωρίς προσπάθησα ν’ αναλύσω την αντιμετώπισή μου σ’ αυτά τα θέματα, διότι αντιλήφθηκα ότι οι απαιτήσεις είναι τεράστιες. Μόνο οι καθημερινές ώρες μελέτης εύκολα κουράζουν. Επιπρόσθετα υπάρχει και η πίεση των συναυλιών. Κάθε φορά που βγαίνεις στη σκηνή η ευθύνη είναι κολοσσιαία. Είναι απίστευτο πόσοι καταξιωμένοι μουσικοί ακόμη υποφέρουν πριν από μια συναυλία. Γι’ αυτό, πρέπει να βρούμε τρόπους να εξοικονομήσουμε ενέργεια. Χρειάζεται πειθαρχία, συγκέντρωση κι αυτοσυγκέντρωση. Πρέπει ν’ αναλύσω τον εαυτό μου, πώς λειτουργώ γενικά στην καθημερινότητα, πώς χειρίζομαι αυτή την ενέργεια, τι είναι αυτό που μου δίνει ενέργεια.
 
– Εσείς νιώσατε ποτέ να υποφέρετε; Να υποφέρω όχι, αλλά πριν περίπου 20 χρόνια έκανα μια περιοδεία στη Γερμανία με 12 συναυλίες σε 13 μέρες, κάτι αρκετά ασυνήθιστο και το πρόγραμμα δεν ήταν το ίδιο. Η πίεση ήταν τεράστια κι έμαθα πολλά απ’ εκείνη την εμπειρία. Κυρίως, πώς να ρυθμίζω την ενέργειά μου και πόσο σημαντικό είναι να είμαι σε καλή φυσική κατάσταση. Εκείνο που αντλεί και δίνει ο καλλιτέχνης στη σκηνή σίγουρα εξαρτάται απόλυτα από την ολική του κατάσταση. Αλλά υπάρχει και κάτι άλλο: κάποιος αντλεί ενέργεια από την έμπνευση, από το κόσμο του συνθέτη και το συντονισμό με το έργο.
 
– Ισχύει αυτό που λένε ότι όσο πιο βαθιά καταδύεσαι στην τέχνη, τόσο συνειδητοποιείς ότι τη γνωρίζεις ελάχιστα; Ισχύει απόλυτα. Είναι η μεγαλύτερη παγίδα για ένα μουσικό να φτάσει στο σημείο να δηλώσει «γνωρίζω». Είναι μια επιβεβαίωση στασιμότητας κι ίσως και καταστροφής. Η βαθιά κατάδυση στη τέχνη υποδεικνύει έναν απέραντο πλούτο που κανένας δεν δύναται να γνωρίζει απόλυτα. Η τέχνη δεν είναι κάτι χειροπιαστό, κάτι στο οποίο εξειδικεύεσαι σαν π.χ. τα λογιστικά. Μιλάμε για ανθρώπινα δημιουργήματα τα οποία προκαλούν αισθητική ευαρέσκεια και ηδονή. Ένα ωραίο παράδειγμα ταπεινής προσέγγισης είναι ο μεγάλος μου δάσκαλος Γκόρντον Γκριν, ο πιο πετυχημένος καθηγητής πιάνου στην Αγγλία, με τεράστια πείρα και φήμη. Τον πρωτοσυνάντησα όταν ήταν ήδη σε προχωρημένη ηλικία και συχνά τον έβλεπες σε συναυλίες μεγάλων πιανιστών να παραδέχεται πόσα πολλά μαθαίνει από αυτούς. Ναι, ο καλός καλλιτέχνης είναι πάντα ένας μαθητής, ο οποίος ποτέ δεν θα πάρει το «δίπλωμα» του.
 
– Τι είναι για εσάς αποτυχία; Το αντίθετο της επιτυχίας. Και επιτυχία δεν είναι ούτε η αναγνώριση από ακροατήρια και κριτές, ούτε το χειροκρότημα, ούτε η διασημότητα. Η σημασία της επιτυχίας για μένα είναι μία: να καταφέρεις ν’ εκφράζεσαι μ’ ένα τρόπο που πλησιάζει το όραμα σου. Ο καλλιτέχνης πρέπει οπωσδήποτε να έχει συγκεκριμένο όραμα, αλλιώς η ερμηνεία θα είναι περιορισμένη. H κατασκευή του οράματος είναι από τα πιο σημαντικά και ενδιαφέροντα ταξίδια στη ζωή μας. Διαμορφώνεται μετά από λεπτομερή και μακροχρόνια μελέτη κι αν ο καλλιτέχνης φθάσει στο σημείο να πλησιάσει την έκφραση αυτού του υπέροχου οράματος, τότε η ικανοποίηση είναι τεράστια.
 
* «Ο Χορός στη Μουσική», 9/9 Δημοτικό Θέατρο Στροβόλου, 10/9 Παττίχειο Δημοτικό Θέατρο Λεμεσού, 11/9 Μαρκίδειο Δημοτικό Θέατρο Πάφου, 8.30μ.μ. 70002212