Το θέμα της καταστροφής της πολιτιστικής κληρονομιάς στα κατεχόμενα συζητήθηκε χθες ενώπιον της Κοινοβουλευτικής Επιτροπής Προσφύγων και ο επικεφαλής της Τεχνικής Επιτροπής Πολιτιστικής Κληρονομιάς, κ. Τάκης Χατζηδημητρίου, έκρουσε τον κώδωνα του κινδύνου, αναφέροντας ότι τμήματα του Κάστρου Κερύνειας και άλλων σημαντικών μνημείων καθώς και πολλές εκκλησίες βρίσκονται υπό κατάρρευση.
Ο κ. Χατζηδημητρίου κατέθεσε και κατάλογο με τα εξής οκτώ ετοιμόρροπα μνημεία τα οποία υπάρχει πρόθεση να στηριχθούν εντός του 2019:
Αγία Αναστασία (Λάπηθος), Άγιος Γεώργιος (Βατυλή), Αγία Μαρίνα (Περιστερώνα Αμμοχώστου), Αρχάγγελος Μιχαήλ (Χάρτζια), Άγιος Βασίλειος (Καράκουμι), Άγιος Γεώργιος (Βαθύλακας), Παναγία Μνασή (Μόρφου) και Παναγία Κατωκοπιάς.
Ενημερώνοντας τους βουλευτές, ο κ. Χατζηδημητρίου ανέφερε πως η Αρχιεπισκοπή υπέβαλε κατάλογο 90 μνημείων τα οποία χρήζουν συντήρησης, η Μητρόπολη Μόρφου 50, ενώ άλλες 60 τοπικές Αρχές προσήγγισαν την Επιτροπή εγείροντας θέματα στήριξης μνημείων/εκκλησιών για να μην καταρρεύσουν ή με αίτημα πλήρους συντήρησής τους.
Σχολιάζοντας τη θέση ότι θα μπορούσαν να καταβάλλονται μερικές χιλιάδες ευρώ απλώς για να στηριχθούν μνημεία, ο κ. Χατζηδημητρίου υπέδειξε πως συνιστά διασπάθιση χρήματος, αφού ουσιαστικά πρόκειται για πρώτες βοήθειες οι οποίες δεν επιλύουν τα προβλήματα. «Το σύνολο της πολιτιστικής κληρονομιάς βρίσκεται σε κίνδυνο, γι’ αυτό θέσαμε προτεραιότητες είπε ο κ. Χατζηδημητρίου. Επικρατεί συναγερμός ανάμεσα σε κατεχόμενες κοινότητες και το Τμήμα Αρχαιοτήτων λόγω του γεγονότος ότι εκκλησίες καταρρέουν, είπε.
Ανέφερε επίσης, πως το Κάστρο της Κερύνειας αντιμετωπίζει προβλήματα κατάρρευσης και ότι χρειάζεται παρέμβαση με βάση προκαταρκτική μελέτη. Είπε επίσης πως η εκκλησία της Αγίας Παρασκευής (πάνω από τη Βασίλεια) βρίσκεται σε κατάσταση πλήρους κατάρρευσης ενώ εξέπεμψε σήμα κινδύνου για την Παναγία Αψιδιώτισσα, λόγω παρακείμενης ανάπτυξης που προωθείται η οποία δυνατόν να θέσει σε κίνδυνο την εκκλησία.
Κληθείς να ενημερώσει τους βουλευτές σχετικά με την αναστήλωση του Αποστόλου Ανδρέα ανέφερε ότι, σύντομα προκηρύσσονται προσφορές για να αναπαλαιωθεί το μεσαιωνικό παρεκκλήσι καθώς και στήριξη του γειτονικού κτηρίου.
Εξέφρασε επίσης την ελπίδα ότι θα επιτραπεί μερική παρέμβαση και στην αρχαία Σαλαμίνα. Σχολιάζοντας την πτυχή της παρακολούθησης/συντήρησης των έργων που ολοκληρώνονται, ο κ. Χατζηδημητρίου ανέφερε ότι η ΕΕ προειδοποίησε πως, αν η διαδικασία της συντήρησης δεν παρακολουθείται, τότε θα διακοπεί η χορηγία η οποία κυμαίνεται στα €2,5 εκατ.
Οι βουλευτές Σκεύη Κουκουμά, Νίκος Κέττηρος, Κυριάκος Χατζηγιάννης, Μαριέλλα Αριστείδου και Ονούφριος Κουλλάς εξέφρασαν τη στήριξή τους στην Επιτροπή και κάλεσαν την Κυβέρνηση να ενεργοποιηθεί περισσότερο.
Η Εκκλησία πόσα έδωσε;
Ο επικεφαλής της Επιτροπής έκανε αναφορά και στα αυτοχρηματοδοτούμενα έργα με πρωτοβουλία των κοινοτήτων και υπέδειξε πως δεν μπορούν από μόνοι τους οι κάτοικοι και οι κοινότητες να σηκώσουν το βάρος, αφού εκεί που νόμιζαν πως με περίπου €3.000 θα μπορούσαν να στηρίξουν κτήρια από του να καταρρεύσουν, διαπίστωσαν ότι το ελάχιστο ποσόν που απαιτείται είναι περίπου €40.000.
Βουλευτές μέλη της Επιτροπής ζήτησαν να ενημερωθούν τι ποσό θα καταβάλει η Εκκλησία στην προσπάθεια να μην καταρρεύσουν εκκλησίες. Στο σημείο αυτό ο βουλευτής του ΔΗΣΥ Κυριάκος Χατζηγιάννης χαρακτήρισε σταγόνα στον ωκεανό το ποσό των €500.000 που διατίθενται με απόφαση του Προέδρου της Δημοκρατίας και διερωτήθηκε κατά πόσο η Πολιτεία θα ενεργεί όπως την Εκκλησία η οποία διενεργεί εράνους χωρίς να συνεισφέρει στα έργα. Τα μέλη της Επιτροπής Προσφύγων αποφάσισαν όπως αποσταλεί επιστολή στον Πρόεδρο της Δημοκρατίας με αίτημα την αύξηση του κονδυλίου των €500.000.
Πάντως ο κ. Χατζηδημητρίου υπέδειξε, πως η συμβολή του Προέδρου της Δημοκρατίας είναι πολύτιμη και πρόσθεσε πως το ποσό προφανώς διατέθηκε και ως ερέθισμα ή και ως πρόσκληση προς άλλους να συνεισφέρουν.
Ευαγγέλιο παίχτηκε στα… χαρτιά
Η δήμαρχος κατέθεσε και ενημερωτικό σημείωμα στο οποίο αναφέρονται και τα εξής: «Χαρακτηριστικό γεγονός, το Ευαγγέλιο της εκκλησίας μας, του 18ου αιώνα, που παίχτηκε στα χαρτιά σε λέσχη του Λονδίνου. Ευτυχώς εντοπίστηκε λίγο πριν χαθεί και πάλι από έναν Ακανθιώτη απόδημο που εργαζόταν εκεί και ο οποίος το εξαγόρασε για 500 στερλίνες.
Σήμερα βρίσκεται στο ξωκλήσι που κτίσαμε με θυσίες στην προσφυγιά, στην Κύπρο. Η εχθρική συμπεριφορά εκδηλώθηκε και στα δυο μας κοιμητήρια. Έσπασαν τους σταυρούς, άνοιξαν τους τάφους για να βρουν χρυσαφικά και κατέστρεψαν τα ξωκλήσια τους. Πέντε φορές ο άντρας μου και τα παιδιά μου έθαψαν τη γιαγιά στο κοιμητήριο».
Πέντε φορές θάψαμε τη γιαγιά
Αίσθηση προκάλεσαν οι αναφορές της δημάρχου Ακανθούς, Ελένης Χατζημιχαήλ, η οποία έκανε αναφορά σε εκκλησία η οποία αποκαταστάθηκε μεν αλλά εντός όχι μόνο δεν υπάρχουν εικόνες και σταυροί, αλλά τοποθετήθηκε εικόνα του Κεμάλ Αττατούρκ, ενώ υπάρχουν μέχρι και φίδια βαλσαμωμένα.
Είπε επίσης πως διενεργήθηκαν παράνομες ανασκαφές σε αρχαιολογικούς χώρους και ουδείς γνωρίζει τι απέγιναν τα ανευρεθέντα. Ανέφερε επίσης πως 234 ξωκλήσια της Ακανθούς μετατράπηκαν σε στάβλους, τζαμιά ή και αποθήκες. Τοιχογραφίες αποκολλήθηκαν και πουλήθηκαν. Ζήτησε επίσης να συντηρηθεί η Εκκλησία του Χρυσοσώτηρος.
Η πολιτιστική κληρονομιά και στις δύο κοινότητες «γερνά» και από το 2006 που συστάθηκε η «Τεχνική Επιτροπή Πολιτιστικής Κληρονομιάς» καταβάλλονται προσπάθειες διάσωσης θρησκευτικών και άλλων μνημείων. Μέχρι σήμερα η Ευρωπαϊκή Επιτροπή διέθεσε €14,7 εκατ. και τα τελευταία χρόνια εγκρίνει ποσό περίπου €2,5 εκατ. στο πλαίσιο του κονδυλίου που καταβάλλεται στην τουρκοκυπριακή πλευρά.
Ο συμπρόεδρος της Επιτροπής κ. Τάκης Χαρτζηδημητρίου κατέθεσε ενώπιον της Βουής τα ακόλουθα στοιχεία:
Έργα που έχουν ολοκληρωθεί μέχρι το 2018;
Εκκλησία της Παναγίας – Τραχώνι Κυθραίας (2013)
Μουσταφά Πασιά τζαμί – Αμμόχωστος (2014)
Άγιος Νικόλαος- Συριανοχώρι (2014)
Τζαμί Δένειας (2014)
Παναγία Μελανδρίνα – Καλογραία ( 2014)
Ευρέτου, Τζαμί (2015}
Τοερκέζ, Τζαμί Λεμεσός (2015)
Χαμάμ Πάφου – Μνημείο με αρχαιολογική αξία (2015)
Άγιος Αυξέντιος – Κώμη Κεπήρ 2015
Πύργος ίου Οθέλλου – Αμμόχωστος (2015)
Άγιος Γεώργιος – Κορμακίτης (2015)
Προφήτης Ηλίας – Φιλιά (2015)
Νερόμυλος Χρυαοχού(2016)
Απόστολος Ανδρέας, το εκκλησιαστικό σύμπλεγμα (2016)
Εκκλησία Τίμιου Σταυρού, Καρπάθια (2017)
Άγιος Παντελεήμονας – Μύρτου (2017)
Αγία Μαρίνα – Αγία Μαρίνα (2 017)
Αρχάγγελος Μιχαήλ-Λευκόνοικο (2017)
Τείχη Αμμόχωστου, μεταξύ Οπλοστασίου και Πύλης της Θάλασσας (2017)
Οχυρό Μαρτινέγκο – Το σημαντικότερο οχυρωματικό έργο, της εποχή Αναγέννησης Αμμόχωστος (2017)
Άγιος Ιωάννης, Τζαμί (2017)
Άγιος Νικόλαος – Τζαμί και Μιναρές (2017)
Η Παναγία των Αρμενίων – Αμμόχωστος (2018)
Παναγία των Καρμελιτών – Αμμόχωστος (2018)
Πύλη Ξηρός, Ραβελίν – Αμμόχωστος (2018)
Λουτρά Χαμάμ Πάφος – Πλησίον του τάφου του Χασάν Αγά (2018)
Άγιος Φίλων – Ριζοκάρπασο (2018)
Αγία Άννα – Αμμόχωστος (2018)
Τζαμί των Βυρσοδεψών – Αμμόχωστος ( 2018)
Τζαμί Τούσλα – τοιχογραφίες Λάρνακα (2018)
Έργα σε εξέλιξη και έργα που θα ξεκινήσουν εντός του 2019
Απόστολος Ανδρέας – Μεσαιωνικό παρεκκλήσι
Παναγία της Άσσιας
Άγιος Αρτέμων Αφάνεια
Άγιος Ανδρόνικος Κυθραία
Τείχη Λευκωσίας Οχυρό Μούλα- Καθαρισμός από βλάστηση
Αγία Τριάδα Γιαλούσας – συντήρηση Μωσαϊκών (201.8), συνέχιση εργασίας στον αρχαιολογικό χώρο και στο Βαπτηστήρι. Καρπασία
Δεύτερο πρόγραμμα καθαρισμού γιο τείχη Λευκωσίας-Πύλη Κερύνειας-Οχυρό Φλάτρος
Αγίας Σέργιος και Βάκχος Άγιος Σέργιος
Άγιος Συνέσιος – Ριζοκάρπασο
Αρχάγγελος Μιχαήλ – Γιαλούσα
Σουρπ Μακάρ – Αρμένικο μοναστήρι Χαλεύκα
Παναγία Αψιδιώτισσα
Άγιος Αντώνιος, Μάσσαρι
Σχέδια που έχουν ολοκληρωθεί:
Αίθουσα πλοίου της Κερύνειας, Κερύνεια
Τουρκοκυπριακό σχολείο Κοτσιάτη
Οχυρό οπλοστασίου – Τείχη Αμμοχώστου
Παναγία της Αφέντρικας – Ριζοκάρπασο
Άγιος Αντώνιος – Κοντέα (Ιδιοκτησία οικ. Κ. Λεβέντη)
Φραγκικό σπίτι – Λιμνιά
Ανεμόμυλος – Λιμνιά
Εκτέλεση μικρών παρεμβάσεων – Με Χρηματοδότηση ΕΕ:
Αγία Παρασκευή, Στρογγυλό
Αγία Βαρβάρα, Ακανθού
Άγιος Αντώνιος, Μάσσαρι (Στο μεταξύ η εκκλησία έχει παρουσιάσει νέα προβλήματα και εξακολουθεί να περιλαμβάνεται στα προγράμματα της ΤΕ).
Άγιος Χαράλαμπος, Ακανθού
Άγιος Δημήτριος, Λεονάρισσο
Άγιος Γεώργιος Δαυλός
Άγιος Θεράπων, Αγκαστίνα
Αρχάγγελος Μιχαήλ Γιαλούσα
Παναγία Ακεντού, Λεύκα
Κιοπρουλού τζαμί, Λεμεσός
Τζαμί Μαθιάτη
Περίγυρος τζαμιούΤοπχανέ
Αγιος Σοζώμενος, Δαυλός
Άλλα μικρά έργα που υλοποιήθηκαν από ειδικές εισφορές
Άγιος Μίκαλλος Ακανθού
Τζαμί Κοτσιάτη
Τζαμί, Ακάκι
Τζαμί, Πέρα Χωριό Νήσου
Τζαμί, Ορούντα
Τοπχανέ και Ταμπακχανέ, Λευκωσία
Αγιος Φώτιος, Μπέλλα Πάις
Αγιος Μάμας, Λάπηθος
Ετήσια συνδρομή Προέδρου της Δημοκρατίας
Ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας εξήγγειλε την οικονομική ενίσχυση της ΤΕ με ετήσια συνδρομή ύφους 500,000 ευρώ. Για το 2.019 με τους συγκεκριμένους πόρους θα προωθηθεί η συντήρηση καν ακόλουθων μνημείων.
Άγιος Γεώργιος Γούφες
Αγιος Γεώργιος Γέναγρα
Άγιος Γεώργιος Αυλώνα
Άγιος Γεώργιος, Αγιος Γεώργιος Σπαθαρικού
Παναγία Τράπεζα Αχερίτου
Άγιος Ιωάννης των Μαρωνιτών, Φλούδι
ΕκκΑποία της Παναγίας, Σύσκλππος
Οθωμανικό Χαμάμ, Λάρνακα
Άλλα συγχρηματοδοτούμενα έργα
Άγιος Γεώργιος, Πραστειό Αμμόχωστου
Άγιος Ιωάννης Βαπτιστής,
Αρνάκι Προφήτης Ηλίας, Στύλοι
Ετοιμόρροπα μνημεία
Αγία Αναστασία – Λάπηθο
Άγιος Γεώργιος – Βατυλή
Ανία Μαρίνα –Περιστερώνα Αμμοχώστου
Αρχάγγελος Μιχαήλ, Χάρτζια
Άγιος Βασίλειος, Καράκουμι
Άγιος Γεώργιος Βαθύλακα
Παναγία του Μνασή- Μόρφου
Παναγία, Κατωκοπιάς
Μελλοντικές μικρές παρεμβάσεις:
Άγιος Ευλάλιος, Καραβάς
Παναγία του Τράχωνα
Άγιος Θεόδωρος και Αγία Μαρίνα – Κορμακίτη
Πύργος – Κερύνεια
Τζαμί Σταυροκόννου
Βρύσες Λευκωσίας
Αγία Μαρίνα, Κυθραίας
Μείζονα έργα σε αναμονή
Παναγία Αχεροποιείτου
Κάστρο Κερύνειας
Μνημεία άλλων Πατριαρχείων – Ιεροσολύμων
Αγία Παρασκευή-Βασίλεια (Μοναστήρι Αγ. Αικατερίνης του Σινά)
Άγιος Γεώργιος Ρηγάτης, Ιεροσολύμων
