– Πώς παρατηρεί τον Πενταδάκτυλο στις μέρες μας ένας δημιουργός; Στη βάση ποιων συλλογισμών στηρίζει την ιδέα του και ποιες πρακτικές θέτει σε εφαρμογή; Το ερώτημα τίθεται στη βάση μιας αμφισημίας. Είναι ο Πενταδάκτυλος μια εναντίωση που καθιστά κάθε πολίτη ανελεύθερο; Ή μήπως πρόκειται για όρθωση, για οχυρό στο ενδεχόμενο ολέθριου συμβάντος; Έχοντας απέναντι την οροσειρά, παρόλα αυτά, συμβαίνει κάτι που πλαταίνει το αντίκρισμα και μεγαλώνει την προσήλωση ενός δημιουργού. Έτσι μπορεί να ιδωθεί ο Πενταδάκτυλος: ως κάτι ιερό, ασύγκριτο και απρόσβλητο.
– Θα λέγατε πως είναι κάλεσμα σε περιδιάβαση ή παρεμπόδιση στη θέαση; Αν οριζόταν ως σύνορο, θα ’ταν απόλυτα συνυφασμένος με τον κανόνα του δικαίου. Αυτό βέβαια μοιάζει αδύνατο. Έχοντας τον Πενταδάκτυλο απέναντι, συμβαίνει κάτι που πλαταίνει το αντίκρισμα και μεγαλώνει την προσήλωση σε αυτό που ονομάζουμε ασύγκριτο, απρόσβλητο και απροσμέτρητο. Έτσι μπορεί να ιδωθεί ο Πενταδάκτυλος. Ως πρακτική αφήγησης του ιερού, ως ηθική προοπτική αποδοχής ή εναντίωσης στην περατότητα. Θα μπορούσε να ’ναι αυτό που ο Ζαν-Πολ Σαρτρ επικαλείται αναζητώντας μια προϋπόθεση ελευθερίας: ο βράχος που «προσδοκά να φωτιστεί από έναν σκοπό για να εκδηλωθεί ως αντίπαλος ή ως αρωγός».
– Ποια ερμηνεία συνεπώς επιδέχεται ο Πενταδάκτυλος; Ο Πενταδάκτυλος αξιώνει ερμηνεία καθαρά τροπική και όχι τοπική. Η ύπαρξή του πραγματώνεται ως σχέση, ιδέα, εκλογή και όχι ως ευχή, όραμα ή προσδοκία. Ο Πενταδάκτυλος μας καθιστά ελεύθερους όντας ο ίδιος έλλειψη, απόσχιση, κενό ή απουσία. «Η ελευθερία είναι έλλειμμα του Είναι σε σχέση με ένα δεδομένο ον και όχι ανάδυση μιας πληρότητας του είναι», επισημαίνει ο Σαρτρ. Έτσι λοιπόν μπορεί να νοηθεί ο Πενταδάκτυλος: ως μια ανάγκη πλήρωσης τού είναι. Οι πρακτικές της Τέχνης φαντάζουν κατάλληλες και ικανές να οδηγήσουν την ιδέα του «ελλείμματος» σε μόρφωμα. Να οδηγήσουν στην πραγμάτωση μιας σύμπλεξης των θέσεων και επομένως, των σχέσεων ενός δημιουργού με κάτι που λογίζεται παρόν και αδιαλείπτως επερχόμενο.
– Με ποια κριτήρια έχουν επιλεγεί τα έργα της έκθεσης; Έχουν επιλεγεί έργα ζωγραφικής, σχέδια, κατασκευές και βίντεο, με γνώμονα τη δυνατότητά τους να εγγυούνται στην εμβληματική οροσειρά της Κύπρου νέα θέαση και νέα ερμηνεία. Έχουν επιλεγεί έργα με γνώμονα τη δυνατότητά τους να θέτουν τόσο τον δημιουργό όσο και τον αποδέκτη τους στην αναπόσπαστη από τη λήθη εγρήγορση, απαραίτητη προϋπόθεση στο άνοιγμα του ερωτήματος: Γιατί, μιλώντας για τον Πενταδάκτυλο, γίνεται πλέον λόγος για θεώρηση μιας αλήθειας που απαξιώθηκε και όχι για οροσειρά που αποζητά την απεικόνισή της.
– Για σένα τι σημαίνει Πενταδάκτυλος; Ο Πενταδάκτυλος ως γεωγραφικό μόρφωμα με γοητεύει. Δηλώνει κάτι ρωμαλέο, ιερό, ανυποχώρητο που υπερβαίνει την αξία που κυρίως του προσδίδουμε. Είναι για μένα η απέναντι ματιά, αυτή που φεύγει από μένα και γυρνά σε μένα για να καθιστά το είναι σε αφύπνιση: να καθιστά τη μνήμη σε εγρήγορση. Ο Πενταδάκτυλος είναι αυτό που έλεγε ο Σαρτρ μιλώντας για τον βράχο. Είναι ο βράχος, ο δικός μας βράχος, ο αιμάτινος.
Η έκθεση «Πενταδάκτυλος: Contemporaries»
Τα επιλεγμένα έργα θέτουν τόσο τον δημιουργό́ όσο και τον επισκέπτη στην αναπόσπαστη από́ τη λήθη εγρήγορση, απαραίτητη προϋπόθεση στο άνοιγμα του ερωτήματος: «Γιατί, μιλώντας για τον Πενταδάκτυλο, γίνεται πλέον λόγος για θεώρηση μιας αλήθειας που απαξιώθηκε και όχι για οροσειρά που χρήζει απεικόνισης;»
Με αυτά τα λόγια ο Δρ. Σάββας Χριστοδουλίδης, Εικαστικός, Καθηγητής Τμήματος Αρχιτεκτονικής του Πανεπιστημίου Frederick, που είχε την ιδέα και την επιμέλεια της έκθεσης, προλογίζει τον στοχασμό γύρω από τον Πενταδάκτυλο, για να καταλήξει πως η οροσειρά αποτελεί τη βόρεια κυρίαρχη θέα της Λευκωσίας. Καλεί την πόλη να απλωθεί μέχρι τις παρυφές της, ενώ συνάμα τιθασεύει την προσπέλασή της. Παρεμπόδιση, φραγμός, αλλά κυρίως απόκρημνο φόντο (fundus deruptus), ο Πενταδάκτυλος προβάλλεται σήμερα ως άρση ενός επέκεινα.
Στον χαιρετισμό του ο Αναστάσιος Π. Λεβέντης, προέδρος του Ιδρύματος Α. Γ. Λεβέντη τόνισε πως η έκθεση αυτή προτείνει μια νέα θεώρηση του Πενταδακτύλου μέσα από́ τον φακό́ της σύγχρονης καλλιτεχνικής έκφρασης, με την υπόσχεση να συνεισφέρει ουσιαστικά στον διάλογο που έχει αναπτυχθεί γύρω από τον ρόλο του ως ζωντανό μέρος του παρελθόντος, του παρόντος και του μέλλοντος της Κύπρου. Επίσης αναφέρθηκε στη συνεργασία της Λεβεντείου Πινακοθήκης και του Λεβέντειου Δημοτικού Μουσείου, καθώς και στην κοινή τους απόφαση να συμπορευθούν για την προώθηση του πολιτισμού́ και την ενδυνάμωση πολιτιστικών συνεργείων στο νησί.
Ο συλλέκτης Χάρης Δαυίδ τόνισε τη σημασία και τη δυναμική που προσφέρει η σύγχρονη εικαστική δημιουργία και ανέφερε χαρακτηριστικά «το Μουσείο οφείλει να είναι ένας χώρος διαλόγου και ένας χώρος που προσκαλεί τον επισκέπτη να βρει νέους τρόπους να προσεγγίσει το καινούργιο που μας εκπαιδεύει στην ανοχή προς τη διαφορετικότητα. Στο να είμαστε λίγο πιο ανοικτόμυαλοι».
Με τη σειρά της η Λουκία Λοΐζου Χατζηγαβριήλ, Διευθύντρια της Λεβεντείου Πινακοθήκης, στάθηκε στη σημασία της εν λόγω έκθεσης, που ενέχει και επετειακό́ χαρακτήρα, να αφιερωθεί στη σύγχρονη εικαστική́ δημιουργία – του τόπου μας κατά κύριο λόγο, αλλά και του ευρύτερου ελληνικού χώρου στη συνέχεια. Ακολούθως ευχαρίστησε όλους τους συντελεστές που εργάστηκαν με υπέρμετρο ζήλο για την πραγματοποίησή της και έκλεισε με έναν στίχο από́ το ποίημα της Κλαίρης Αγγελίδου: «Ο Πενταδάκτυλος αλλάζει φορεσιές, όχι καρδιά»…
* Η έκθεση Πενταδάκτυλος –Contemporaries, παρουσιάζεται στη Λεβέντειο Πινακοθήκη μέχρι τις 16 Σεπτεμβρίου 2019. Συμμετέχουν: Γιάννης Βαρελάς, Κωστής Βελώνης, Χάρις Επαμεινώνδα, Ανδρέας Ιωακείμ-Καϊμάκης, Κωνσταντίνος Καλησπέρας, Λητώ Κάττου, Γλαύκος Κουμίδης, Γιώργος Σαπουντζής, Κώστας Σαχπάζης, Νίκος Στέφου, Σωκράτης Σωκράτους, Κωνσταντίνος Ταλιώτης, Αλέξανδρος Τζάνης, Νίκος Τρανός, Νίκος Χαραλαμπίδης. Σηματοδοτεί την πέμπτη επέτειο της Λεβεντείου Πινακοθήκης προσφέροντας ταυτόχρονα την ευκαιρία για τη διοργάνωση μιας παράλληλης έκθεσης με την ιδία θεματική́ στο Λεβέντειο Δημοτικό́ Μουσείο που επίσης γιορτάζει τα 30χρονά του, με τίτλο: «Πενταδάκτυλος – Impressions», η οποία θα είναι ανοιχτή προς το κοινό από τις 9 Μαΐου μέχρι και τις 29 Σεπτεμβρίου.
