Γελοιογραφίες του Πίν για την Πράσινη Γραμμή στην Κύπρο
Εκδόσεις Αιγαίον, 2021
Η γελοιογραφία στον Τύπο, ως η σκιτσογραφική εκδοχή της ευφάνταστης εικαστικής δημιουργίας, με σκωπτική διάθεση και αλληγορική σημειολογία σχολιάζει την επικαιρότητα, στηλιτεύοντας τα κακώς έχοντα είτε τα επικινδύνως κυοφορούμενα πολιτικοκοινωνικά δρώμενα. Όπλο της το αεικίνητο αιχμηρό πενάκι, που με ανάγλυφη παραστατικότητα εικονογραφεί και αποτυπώνει την πραγματικότητα, αφυπνίζει, επισημαίνει και προβληματίζει, σατιρίζοντας χιουμοριστικά συμπεριφορές δημοσίων προσώπων, χωρίς ωστόσο να διασύρει, να συκοφαντεί και να διαπομπεύει ανθρώπινες υπολήψεις.
Η έξυπνη επίσης και μεστή νοήματος πρωτοσέλιδη γελοιογραφία δεν συμπυκνώνει απλώς σχεδιαστικά πηχιαίους τίτλους και προϊδεαστικές ειδησεογραφικές στήλες ζέουσας αναγνωσιμότητας, κατά το κλισέ «μια εικόνα χίλιες λέξεις», αλλά και αναδεικνύει την πολιτική ταυτότητα της εφημερίδας, παραφράζοντας σε μικρογραφία το ρηθέν υπό της Ελένης Βλάχου «Δείξτε μου τα σκίτσα μιας χώρας και θα σας πω τι πολίτευμα έχει». Αποφθεγματική και η άλλη διαπίστωση της αείμνηστης εκδότριας της «Καθημερινής» ως προς το ήθος και το πνεύμα του γελοιογράφου: «Από όλους τους δημοσιογράφους που δουλεύουν στον ελεύθερο Τύπο, αυτός είναι ο πιο ελεύθερος».
Τα προλεγόμενα ασφαλώς απηχούν τη μακρόχρονη καθημερινή κατάθεση στον «Φιλελεύθερο» του κατά κόσμον Πίν Πέτρου Παπαπέτρου μέσα από τις εύγλωττες γελοιογραφίες του. Το νέο του δίγλωσσο βιβλίο, στα Ελληνικά και σε μετάφραση στα Αγγλικά από τον Φίλιππο Στυλιανού, συγκροτεί τη θεματική ενότητα 45 γελοιογραφικών σκίτσων, διανθισμένων με χαρακτηριστικές φωτογραφίες του Αντρέα Μανώλη, που εμπνέονται από την Πράσινη Γραμμή, της οποίας το ιστορικό υπενθυμίζεται στο οπισθόφυλλο. Χαραγμένη στο τέλος του 1963 στον χάρτη της Λευκωσίας με πράσινο μολύβι διά χειρός του τότε διοικητή των Βρετανικών Δυνάμεων, που με το πρόσχημα της εκεχειρίας απεργάζονταν ανέκαθεν τη διαίρεση της Κύπρου. Εξ ου και μετά το 1974 τη διέσχιζε ολόκληρη σε μήκος 300 χλμ., χωρίζοντας το βόρειο τουρκοκατεχόμενο μέρος από το νότιο ελεύθερο τμήμα της Κυπριακής Δημοκρατίας ως Γραμμή καταπαύσεως του πυρός ή Νεκρή Ζώνη.
«Ένα τεράστιο απάνθρωπο μαχαίρι που κόβει την πατρίδα μας στα δυο», όπως με σπαραγμό ψυχής σημειώνει στην αρχή της εισαγωγής του ο Στέλιος Παπαντωνίου, ο οποίος σε μιαν αδρομερή αναδρομή συνοψίζει τους κυριότερους σταθμούς της Κυπριακής Ιστορίας, φωτίζοντας τους κομβικούς αιτιογενείς παράγοντες και τις τραγικές επιπτώσεις του νεότερου δράματός της. Ενώ ο Γελοιογράφος στο δικό του εισαγωγικό σημείωμα θέτει στον πληθυντικό την οξύμωρη πράσινη-αιμάτινη γραμμή της διαίρεσης της Κύπρου, που πολλαπλασιάζει τα πικρά συνακόλουθα αισθήματα από τη νεότητα της ζωής του μέχρι σήμερα.
Αυτά τα αλλεπάλληλα τραυματικά βιώματα της οδύνης, της οργής και της διαμαρτυρίας είναι που με καλλιτεχνικό αισθητήριο χαρισματικής δεξιοτεχνίας και ευστοχία αισθητικής σύλληψης μεταφράζει ο Πίν και στα εδώ σκίτσα της πολιτικής σάτιρας και της ευθύβολης καταγγελίας. Στο επίκεντρο των συμβολισμών του η εμβληματική Κυπρούλα και ο πληγωμένος Πενταδάκτυλος από το μίασμα του προκλητικού Κεμαλικού συνθήματος και των τεράστιων σημαιών του κατακτητή. Με ισοζυγισμένη συμμετρία ασπρόμαυρων σχημάτων, ευάρμοστων γραμμών και πράσινη υπογράμμιση σαρκαστικής έμφασης τα σκίτσα με ή χωρίς, ώς επί το πλείστον, λόγια, που συνοδεύονται στην απέναντι σελίδα από επιγραμματικά επεξηγηματικά σχόλια, στοιχειοθετούν κραυγές επαναστατικής αντίστασης ενάντια στον Τούρκο εισβολέα και τους πάλαι ποτέ συμπρωταγωνιστές του Αγγλοαμερικανούς. Οι αξιοσημείωτες σκιτσογραφικές συνθέσεις επιδέχονται πολλαπλές αναγνώσεις, καθώς αποκωδικοποιούν στις συνειρμικές τους λεπτομέρειες πέρα από τις ορατές και άλλες υπόρρητες ερμηνευτικές προεκτάσεις του θεματικού ή διαθεματικού δραστικού τους μηνύματος.
Ενδεικτικά τα όσα ελάχιστα δηκτικά ανασύρουμε από τις εκατό σελίδες του αξιόλογου σκιτσογραφικού λευκώματος, με την πρώτη γελοιογραφία που παρεμφερώς φιλοτεχνεί το εξώφυλλο, να αναφέρεται στη διάνοιξη των οδοφραγμάτων. Εμφανές, ωστόσο, το βάραθρο της παγίδας μπροστά στην ανασηκωμένη μπάρα εκατέρωθεν του κομμένου συρματοπλέγματος. Ενώ η προλογική γελοιογραφία, ανακαλώντας την άφιξη των Αχαιών στην Κύπρο, εμπεριέχει τον ερωτηματικό διάλογο ιστορικής ειρωνείας μεταξύ πατέρα και γιου: «Τι να βρήκαν άραγε μπροστά τους;» «Εγγλέζους και Τουρκοκύπριους;». Την κινητικότητα στο Κυπριακό αποδίδει το αυθεντικής εντοπιότητας γαϊδούρι που κινεί το αλακάτι. Σαφείς οι υπαινιγμοί σε άλλες γελοιογραφίες: Οι χρόνιες διαπραγματεύσεις σε άδειες καρέκλες, τα νήματα που α-κινητοποιεί σε μαριονέτες το μακρύ χέρι της Τουρκίας και το γιογιό του στρουθοκαμηλίζοντος ΟΗΕ που παίζει η Αμερική.
Τόσο το παρόν όσο και το σύνολο έργο του Πίν αξίζει ενδελεχούς εντρύφησης για το βάθος και το ύψος της πηγαίας γελοιογραφικής του έκφρασης.
