Υπάρχουν κάποια βιβλία που λες και γράφονται την κατάλληλη στιγμή, όταν δηλαδή το αναγνωστικό κοινό τα χρειάζεται επειγόντως. Είναι κείμενα γραμμένα από ανθρώπους που αγαπούν το θέμα για το οποίο γράφουν, που το γνωρίζουν τόσο καλά, που έχει γίνει πια μέρος της ζωής τους. Ένα τέτοιο βιβλίο έχει κυκλοφορήσει πρόσφατα από τις εκδόσεις Μεταίχμιο (2022) κι έχω την αίσθηση ότι θα ανοίξει δρόμους, αρχικά επαναφέροντας το αίτημα για ένταξη της φιλοσοφίας στο αναλυτικό πρόγραμμα των σχολείων αλλά και επειδή είναι γραμμένο με τέτοιο τρόπο που δεν μπορεί παρά να αγαπηθεί από μικρούς και μεγάλους αναγνώστες. Αναφέρομαι βέβαια στο έργο της Έλσας Νικολαΐδου, με τίτλο «Φιλοσοφία για όλους» και υπότιτλο «Γιατί να διαβάζουμε τους αρχαίους φιλοσόφους;», ένα βιβλίο εκλαϊκευμένης φιλοσοφίας.
Η συγγραφέας μάς καλεί να γνωρίσουμε τους αρχαίους Έλληνες φιλοσόφους, τη ζωή και το έργο τους, μέσα από πρωτογενείς και δευτερογενείς πηγές. Μας προκαλεί να αξιοποιήσουμε τα διδάγματα της αρχαίας φιλοσοφίας για να βρούμε απαντήσεις σε σύγχρονους προβληματισμούς. Διαβάζουμε στο οπισθόφυλλο: «Η φιλοσοφία ανοίγει ορίζοντες. Ο Σωκράτης μας τσίμπησε σαν αλογόμυγα για να ξυπνήσουμε, ο Πλάτωνας μας έβγαλε από το σπήλαιο, ο Αριστοτέλης μας ξενάγησε στη φύση, ο Επίκουρος μας φιλοξένησε στον Κήπο, οι Στωικοί μεγάλωσαν την πατρίδα μας και έγινε ο κόσμος, το σύμπαν. Ολόκληρη η φιλοσοφική παράδοση από τον Σωκράτη έως τον Επίκουρο και τους Στωικούς δεν προσφέρει μόνο λύσεις στα προβλήματά μας, αλλά μας διδάσκει και πώς να ζήσουμε με αυτά».
Λένε πως ο Σωκράτης κατέβασε τη φιλοσοφία από τον ουρανό στη γη. Κατάφερε με τους διαλόγους του αλλά και το παράδειγμα του βίου του μέχρι τέλους, να μεταθέσει το φιλοσοφικό ενδιαφέρον των νέων της εποχής του, από τη μελέτη των ουράνιων και φυσικών φαινομένων στη μελέτη του ανθρώπου και της ηθικής. Θα τολμούσα να πω ότι με το βιβλίο της η δρ. Έλσα Νικολαΐδου, κατάφερε να κατεβάσει τη Φιλοσοφία από τα ψηλά ράφια των ακαδημαϊκών βιβλιοθηκών, τοποθετώντας την αρχικά στην τάξη της (καθώς η ίδια διδάσκει φιλοσοφία σε μαθητές από την ηλικία του Δημοτικού) στη συνέχεια στα σεμινάριά της και βέβαια στα εβδομαδιαία άρθρα της. Πολύ σημαντικό όμως είναι και το γεγονός ότι τοποθετεί πλέον τη Φιλοσοφία και μέσα στις βιβλιοθήκες των σπιτιών μας δίνοντας μας ένα ωραίο τομίδιο, μια εξαίρετη έκδοση, φιλική προς κάθε αναγνώστη, γραμμένη με χιούμορ και αναφορές στα αρχαία κείμενα.
Θα χαρακτήριζα το βιβλίο ως μια σειρά μαθημάτων ζωής, μια σειρά από διαφορετικές φιλοσοφίες με πρακτικές εφαρμογές στην καθημερινή ζωή. Στο βιβλίο υπάρχουν καταγραμμένες πολλές ενδιαφέρουσες χιουμοριστικές ιστορίες από τη ζωή και το έργο των αρχαίων Ελλήνων φιλοσόφων. Προσωκρατικοί, Σωκράτης, Πλάτωνας, Αριστοτέλης, Επίκουρος, Ζήνων ο Κιτιεύς, Μάρκος Αυρήλιος και πολλοί άλλοι φιλόσοφοι, αλλά και σύγχρονα ζητήματα ιδωμένα μέσα από το φακό της αρχαίας ελληνικής φιλοσοφικής σκέψης. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν και οι δύο Κύπριοι αρχαίοι φιλόσοφοι, Δημώναξ και Ζήνων, με τον δεύτερο να έχει επηρεάσει ανά τους αιώνες χιλιάδες ανθρώπους, που εφαρμόζουν στη διδασκαλία τους αλλά και προτείνουν ως τρόπο ζωής τον Στωικισμό. Τα φιλοσοφικά ζητήματα δεν είναι μια αρχαία υπόθεση. Τουναντίον. Απασχολούν ιδιαίτερα τον σημερινό άνθρωπο που πρέπει να επιβιώσει αναζητώντας μέσα στον κυκεώνα των πανδημικών και πολεμικών εξελίξεων και των κοινωνικών αδιεξόδων, την ευδαιμονία και τον προσανατολισμό του, τις αξίες και την ηθική, τη δικαιοσύνη. Η συγγραφέας προτείνει τρόπους για να φέρουμε τη Φιλοσοφία και την κριτική σκέψη στην καθημερινή ζωή. Τρόπους για να απαλλαγούμε από αχρείαστους φόβους, ψευδαισθήσεις και διλήμματα.
Ολοκληρώνοντας αυτή την πολύ σύντομη παρουσίαση, θέλω να ομολογήσω πως διάβασα με ενθουσιασμό και απόλαυση, το εξαιρετικό αυτό βιβλίο. Επιθυμώ να μοιραστώ αυτή την μέθεξη με όποιον συνάνθρωπο αναζητά την Αλήθεια. Τόσο όμορφα γραμμένο. Ο λόγος της Έλσας Νικολαΐδου ευφυής, δυναμικός, τεκμηριωμένος. Δεν είναι «άλλο ένα βιβλίο Φιλοσοφίας», είναι ένα σύγχρονο εγχειρίδιο Φιλοσοφίας που δίνει την ώθηση για περαιτέρω έρευνα και ενασχόληση με θέματα που ναι μεν είναι φιλοσοφικά, αλλά σχετίζονται άμεσα με την αναζήτηση της ευδαιμονίας, του ευ ζην, της κατάκτησης της εσωτερικής γαλήνης και κατ’ επέκταση της κοινωνικής ευημερίας. Είναι μια πολύ σημαντική προσθήκη στην ελληνική βιβλιογραφία, ιδιαίτερα όσον αφορά στην εκλαϊκευμένη επιστημονική γνώση. Δεν νομίζω ότι έχει γραφτεί κάτι ανάλογο στα ελληνικά. Διαβάστε το με τα παιδιά και τους φίλους σας. Συζητήστε το με τα παιδιά και τους φίλους σας. Το συστήνω ανεπιφύλακτα.
*Διευθύντρια Δημοτικής Εκπαίδευσης, Λογοτέχνης
