Δώρος Θεοδούλου
Κυπριακός Σύνδεσμος
Παιδικού Νεανικού Βιβλίου
Λευκωσία 2021
Έργο συγκροτημένης αναφοράς και πηγή εμπεριστατωμένης εντρύφησης στην Παιδική – Νεανική Λογοτεχνία της Κύπρου, όπως και της διεισδυτικής κριτικογραφίας σε άλλα είδη λογοτεχνικής γραφής, συνιστά ο Τιμητικός Τόμος, αφιερωμένος στην αειθαλή μνήμη του ευπαίδευτου φιλολόγου, του εμβριθούς μελετητή και του επιδέξιου συγγραφέως της δημιουργικής παιδαγωγίας Δώρου Θεοδούλου (1939-1916). Ένα οφειλόμενο χρέος απότισης φόρου τιμής στην πολυσχιδή ανεκτίμητη προσφορά του και την ευπροσήγορη πάντοτε αθόρυβη παρουσία του, πλην στην ουσιωδώς διακριτή ενδελέχεια των ποικιλώνυμων αναλύσεών του σε ευσύνοπτα ή εκτενέστερα δημοσιεύματα, είτε από το βάθρο του ομιλητή για την ανάδειξη παλαιότερων και νεότερων λογοτεχνών.
Στις παρουσιάσεις των έργων τους ο διαχρονικός στόχος των πολυεπίπεδων μεθοδικών του προσεγγίσεων τεκμαίρεται, σε συνάρθρωση με τους νοηματικούς άξονες και τις εκφραστικές τους συνυφάνσεις, η ανατομική εμβάθυνση και η ευρύτητα των οξυδερκών παρατηρήσεων στις παιδαγωγικές πρωτίστως πτυχές της έντεχνης αποτύπωσής τους. Με γνώμονα την εύληπτη μεταδοτικότητα των μηνυμάτων μέσω της αισθητικής αρτιότητας και της γοητευτικής πρόσληψης, πειστικές οι υποδείξεις και εποικοδομητικές οι παραινέσεις των επαγωγικών του αποτιμήσεων για τη βελτιστοποίηση των αφηγηματικών, ποιητικών είτε των θεατρικών κειμένων, που προορίζονται για παιδιά και εφήβους. Συνακόλουθη η ποιοτική αναβάθμιση της συγγραφικής επίδοσης στον λίαν απαιτητικό αυτόν χώρο της λογοτεχνίας μας.
Σημαντικό μέρος της ανέκδοτης συγκομιδής του μέχρι την εκδημία του, μέσα από μια θαυμαστή πολυγραφία καλλιεπούς γραφίδας, έχει αποθησαυριστεί στη συγκεντρωτική πρόσφατη έκδοση, που αξιεπαίνως επιμελήθηκε ο επίτιμος πρόεδρος του Κυπριακού Συνδέσμου Παιδικής – Νεανικής Λογοτεχνίας Κώστας Κατσώνης, με τη συνδρομή καίριων εισηγητικών παρεμβάσεων από τη σύζυγο του αείμνηστου Δώρου Θεοδούλου Τασούλα και τη θυγατέρα του Χριστίνα, την αξέχαστή μας επίσης Κίκα Ολυμπίου, που εσχάτως τη χάσαμε, και την πολυβραβευμένη έως και άρτι πανελληνίως βραβευθείσα Κίκα Πουλχερίου. Εκτός από την επιλογική επισήμανση, το εισαγωγικό σημείωμα του επιμελητή διευκρινίζει την προέλευση των 40 κειμένων που περιλαμβάνονται στον τόμο, πλείστα όσα των οποίων είχαν δημοσιευτεί σε τεύχη του περιοδικού «Ανέμη», στη δίτομη έκδοση του ΚΣΠΝΒ «Παιδική Φιλολογία», καθώς και στην 13τομη «Ανθολογία Κυπριακής Λογοτεχνίας» των εκδόσεων Χρ. Ανδρέου.
Το βιβλίο επιμερίζεται στο Μέρος Α΄ που περιλαμβάνει μελετήματα του συγγραφέως για τη θεωρία της Παιδικής Λογοτεχνίας, ενώ το μεγαλύτερο σε έκταση μέρος Β΄ αποτελούν οι βιβλιοκρισίες έργων των δεκαεπτά ακόλουθων συγγραφέων: Ανδρέας Κωνσταντινίδης, Ανδρούλα Νεοφύτου-Μούζουρου, Γιόλα Δαμιανού-Παπαδοπούλου, Ελένη Αρτεμίου-Φωτιάδου, Έλλη Παιονίδου, Ευγενία Παλαιολόγου-Πετρώνδα, Ιωάννα Αργυρού, Κίκα Πουλχερίου, Κυριακή Τσαγγάρη-Χατζηγεωργίου, Κυριάκος Χατζηλουκάς, Κώστας Μόντης, Μαρία Αβρααμίδου, Μαρία Θεοδοσιάδου, Μαρία Πυλιώτου, Μαρίνα Μιχαηλίδου – Καδή, Μυριάνθη Παναγιώτου και Φιλίσα Χατζηχάννα. Στο μέρος Γ΄ δημοσιεύονται τα κείμενά του, που συγκεφαλαιώνουν τις δραστηριότητες και την πολυδιάστατη συνεισφορά του Συνδέσμου στα πολιτιστικά δρώμενα και το μέρος Δ΄ στοιχειοθετούν ομιλίες κατά το φιλολογικό μνημόσυνο (14/11/2017) και κείμενα στο Αφιέρωμα της «Ανέμης» (τ. 24, 2016), όπου φίλοι και εκτιμητές της ζωής και του έργου του σκιαγραφούν όψεις και περιγράφουν στιγμιότυπα της εκπαιδευτικής συνοδοιπορίας ή της πνευματικής τους συνάντησης. Στις τελευταίες σελίδες, μετά τα χρηστικά ευρετήρια αλφαβητικής και χρονολογικής κατάταξης ως προς τα ονόματα των συγγραφέων και των έργων τους στις μελέτες του Δώρου Θεοδούλου, παρατίθεται μια σειρά φωτογραφιών από τις εκδηλώσεις του Συνδέσμου.
Αντί του αδύνατου, έστω ακροθιγούς, σχολιασμού από τις κριτικές των πεζογραφικών και ποιητικών βιβλίων μερικών κατ’ επιλογήν λογοτεχνών είτε θεματικών πτυχών του έργου τους, που προφανώς θα αδικούσε τους υπόλοιπους, θα προέκρινα τη σταχυολόγηση ενδεικτικών αποσπασμάτων από τις αξιόλογες εργασίες του σε θεματογραφικές πτυχές στην εξελικτική πορεία της Κυπριακής Παιδικής Λογοτεχνίας, καθώς και σε ζητήματα ειδολογικών παραμέτρων, μορφολογικών εκφάνσεων και αφηγηματικών τεχνικών.
Υπομιμνήσκει, κατ’ αρχήν, ως προς τις «ρίζες στη λαϊκής δημιουργίας»: «Όπως συμβαίνει σ’ όλους τους λαούς και στην Κύπρο, οι ρίζες της τοπικής παιδικής λογοτεχνίας βρίσκονται μέσα στα δημιουργήματα του ανώνυμου λαού, που διασώθηκαν προφορικά. Η Κύπρος είναι ένας τόπος πολύ πλούσιος σε παραμύθια, μύθους, παραδόσεις, ποίηση (ταχταρίσματα, λαχνίσματα, νανουρίσματα κ.ά.), αινίγματα, γλωσσοδέτες, παροιμίες και άλλα είδη της λαϊκής παράδοσης. Τα είδη αυτά έδωσαν για πολλά χρόνια και εξακολουθούν να δίνουν άδολη ψυχαγωγία στα παιδιά και να προωθούν πολλούς σκοπούς αγωγής. Μεγάλο μέρος αυτού του λαϊκού θησαυρού βρίσκεται δημοσιευμένο σε επιστημονικά, κυρίως, περιοδικά και σε άλλες επιστημονικές εργασίες, απ’ όπου αναδημοσιεύονται σε αναγνωστικά και παιδικά περιοδικά. Τα κείμενα αυτά, για να δοθούν στα παιδιά, πρέπει να γίνουν κατάλληλες στην εμφάνιση παιδικές εκδόσεις ή και κάποτε να διασκευαστούν γλωσσικά ή και στο περιεχόμενο, πράγμα που σ’ όλες τις χώρες με πλούσια παιδική λογοτεχνία είναι μόνιμη φροντίδα».
Για το παιδικό θέατρο επισημαίνει: «Στο παιδικό θέατρο η επίδραση γίνεται αβίαστα, μέσα από την όλη ατμόσφαιρα του έργου. Ο συγγραφέας πλησιάζει το παιδί και το προσγειώνει στην πραγματικότητα, μιλώντας του για το καλό και το κακό, το ωραίο και το άσχημο, την αλήθεια και το ψέμα ή το απογειώνει από την άχρωμη καθημερινότητα σ’ έναν κόσμο έξω από τη βαρύτητα, τρέφοντας την αισιοδοξία, τη φαντασία και το κέφι του».
Στη μελέτη που τιτλοφορεί «Πόσο και τι διαβάζουν τα παιδιά και οι έφηβοι στην Κύπρο», βάσει περιγραφικών και στατιστικών στοιχείων σε παλαιότερες έρευνες, συμπεραίνει μεταξύ άλλων: «Ο ρόλος των γονιών και των εκπαιδευτικών στην εδραίωση μακροχρόνιων συνηθειών διαβάσματος είναι οπωσδήποτε βασικός. Η εφαρμογή φωτισμένων μεθόδων στην προσέγγιση του βιβλίου, τόσο στο σπίτι όσο και στο σχολείο, θα βοηθήσει στην ανάπτυξη συνηθειών διαβάσματος που δεν θα σβήσουν αργότερα».
