Συνομιλήσαμε το πρωί της Παρασκευής με τον συνεργάτη του Reuters, φωτορεπόρτερ, Αλέξανδρο Αβραμίδη, ο οποίος βρίσκεται από την προηγούμενη Κυριακή στην Οδησσό, την ήδη περικυκλωμένη από τους Ρώσους ουκρανική πόλη.
Τι συμβαίνει αυτή τη στιγμή στην Οδησσό; Ποια είναι η πραγματικότητα;
Αυτή τη στιγμή οι άνθρωποι εδώ ετοιμάζονται για πόλεμο. Κατά διαστήματα, χτυπάνε σειρήνες, έχουμε δει κάποια αντιαεροπορικά πυρά, υπάρχουν σποραδικές επιθέσεις, έχουμε ακούσει στα περίχωρα να πέφτουν μια δυο βόμβες – αλλά μέχρι εκεί, δεν έχει φτάσει ακόμη ο πόλεμος μέσα στην πόλη. Το εντυπωσιακό είναι πως αυτή η -σε ειρηνικές συνθήκες- πολύ εξωστρεφής, πολύ όμορφη και με «αυτοκρατορική» διάθεση πόλη, αυτή την ώρα είναι σε «θέση μάχης», έτοιμη για να μπει σε πόλεμο – ακόμη και σήμερα που περπατώ σε μία άδεια κατά βάση πόλη, είναι διάχυτο αυτό.
Γιατί η πόλη είναι άδεια;
Γιατί σε όλο το ιστορικό κέντρο -εκεί όπου βρίσκομαι εγώ- υπάρχουν οδοφράγματα· για να μπεις μέσα στον πυρήνα της πόλης πρέπει ή να είσαι κάτοικος ή διαπιστευμένος ή κάποιος κάτω από ειδικές συνθήκες. Αυτό το πολύ όμορφο ιστορικό κέντρο έχει διαμορφωθεί, κατά κάποιο τρόπο, σε ένα είδος στρατοπέδου. Είδα γυναίκες να πλέκουν υλικά παραλλαγής τόσο για τα τανκς όσο και για τους ανθρώπους, κάποιους άνδρες να κάνουν γρήγορη εκπαίδευση επάνω στα όπλα ώστε να μπορέσουν να πολεμήσουν, υπάρχει πολιτοφυλακή από τρεις χιλιάδες περίπου κόσμο, πολίτες στην παραλία γέμιζαν σακιά με άμμο προκειμένου να φτιάξουν τα οδοφράγματα, ενώ υπάρχει και ένα άλλο σημείο όπου μαζεύουν τρόφιμα και διάφορα άλλα είδη υγιεινής τα οποία μοιράζουν κυρίως στο στρατό, σε αυτούς που είναι στο μέτωπο – κυρίως στο Μικολάιβ, αλλά και σε άλλα σημεία. Ενόσω ήμασταν χθες εντός της περιφρουρούμενης πόλης, δύο άνθρωποι ήρθαν με δυο μπιτόνια τσάι και έδιναν στους στρατιώτες τσάι για να τους ζεστάνουν ή μετά, σε ένα άλλο σημείο, είχε έρθει ένας άλλος κύριος με δυο μεγάλες σακούλες με πακέτα τσιγάρων και τα μοίραζε στους στρατιώτες. Εν κατακλείδι, όλη η πόλη, με κάθε τρόπο, προσπαθεί να προσφέρει, ώστε να μπορέσουν οι άνθρωποι να αμυνθούν, αλλά και να εμψυχωθούν.
Οι άνθρωποι φοβούνται ή νομίζεις πως έχουν γενναιότητα απέναντι σ’ αυτό που επίκειται;
Θέλουν να πολεμήσουν! Και υπάρχει μία συνεχής μετάβαση της πόλης σε ένα όλο και πιο έντονο πολεμικό κλίμα. Ο φόβος, ναι, υπάρχει, αλλά οι άνθρωποι εδώ θέλουν να στηρίξουν τον τόπο τους, την πατρίδα τους. Προσπαθούν, επίσης, να διώξουν τα γυναικόπαιδα για να τα προστατεύσουν, γι’ αυτό και βλέπουμε αυτές τις σκηνές στα τρένα, με τα γυναικόπαιδα να μεταφέρονται εκτός Οδησσού. Από εκεί και πέρα, η ζωή εδώ είναι μια άλλη ζωή: Τα café και τα εστιατόρια είναι όλα κλειστά -υπάρχουν μόνο κάποια, ελάχιστα, delivery-, ενώ και μεγάλο μέρος της αγοράς είναι κλειστό· πολύ λίγα μαγαζιά είναι ανοιχτά, καμία σχέση με την «θορυβώδη πόλη» που μας περιγράφουν οι ντόπιοι.
Τι άλλο σου έκανε εντύπωση αυτές τις μέρες, στην ήδη περικυκλωμένη από τους Ρώσους Οδησσό;
Οι άνθρωποι που βρίσκονται στους σταθμούς των τρένων: Υπάρχει δραματικότητα, αλλά υπάρχει και ησυχία. Βλέπεις ξαφνικά να έρχεται το τρένο, τρέχει να μπει ο κόσμος, αλλά δεν πέφτει ο ένας πάνω στον άλλο, ούτε υπάρχει πολύς θόρυβος -κάτι που μπορεί να συνέβαινε στη δική μας χώρα ή σε κάποια άλλη μεσογειακή, με το δικό μας ταπεραμέντο- αν και η συγκίνηση είναι διάχυτη. Ακόμη και σε αυτό τον δύσκολο αποχαιρετισμό, οι άνθρωποι αυτοί έχουν μια καρτερικότητα κάτι που με εντυπωσίασε – έχουν περηφάνια και αυτοσυγκράτηση.
Στο δρόμο, οι στρατιώτες που κυκλοφορούν είναι περισσότεροι απ’ τους πολίτες;
Όχι. Οι στρατιώτες είναι σε συγκεκριμένα σημεία – σε οδοφράγματα και σημεία φύλαξης.
Στο λιμάνι -το στρατηγικό αυτό σημείο ελέγχου- έχεις προλάβει να πας;
Υπάρχουν πολλά σημεία στα οποία δεν μπορούμε να έχουμε πρόσβαση – δεν επιχείρησα να πάω στο λιμάνι. Σήμερα, για παράδειγμα, πήγα στις περίφημες σκάλες του Ποτέμκιν, αλλά είναι στενάχωρο να βλέπεις αυτά τα σημεία και ταυτόχρονα συρματοπλέγματα ή ακόμα και αγάλματα σκεπασμένα με τσουβάλια από άμμο προκειμένου να προστατευθούν σε περίπτωση βομβαρδισμού.
Εσύ, είσαι ελεύθερος στις κινήσεις σου;
Όχι. Υπάρχει έλεγχος παντού. Πρέπει να έχεις διαπιστεύσεις. Και, σίγουρα, δεν μπορείς να τραβήξεις οτιδήποτε στρατιωτικό. Επίσης, μην ξεχνάτε πως από τις 7 η ώρα το βράδυ και για δώδεκα ώρες, κάθε μέρα, υπάρχει απαγόρευση κυκλοφορίας – η πόλη είναι κλειστή και δεν επιτρέπεται να κυκλοφορήσεις πουθενά.
Στη διαδρομή σου από την Θεσσαλονίκη προς την Οδησσό, είχε συμβεί κάτι που να σε φόβισε;
Όχι ιδιαίτερα. Δεν πέρασα από εμπόλεμη ζώνη, άλλωστε – ξεκίνησα από τη Θεσσαλονίκη, 18 ώρες ταξίδι με το αυτοκίνητο μέχρι τη Ρουμανία, και μετά μέσω Μολδαβίας προς Οδησσό. Πάντως πέρασα από μπλόκα και ελέγχους, κάτι που κάποιον άλλον μπορεί να τον στρέσαρε αλλά, όχι, προσωπικά δεν αισθάνθηκα κάποια ιδιαίτερη απειλή.
Ο Αλέξανδρος Αβραμίδης εργάζεται ως φωτορεπόρτερ από το 1997, ενώ είναι συνεργάτης του διεθνούς πρακτορείου Reuters από το 2012. Ρεπορτάζ του έχουν δημοσιευτεί σε πολλά ελληνικά έντυπα αλλά και σε κορυφαία διεθνή: «The New York Times», «El Pais», «Liberation», «Corriere della Sera», «Der Spiegel», «The Wall Street Journal», «Newsweek» κ.α. Το 2016 τιμήθηκε με το διεθνές βραβείο Pulitzer, ως μέλος της ομάδας των φωτορεπόρτερ του Reuters που κάλυψαν δημοσιογραφικά την προσφυγική κρίση στην Ελλάδα αλλά και στην υπόλοιπη Ευρώπη (Instagram: al_avramidis).
xatzigeorgiou@yahoo.com
Ελεύθερα, 13.3.2022.
