Ένα εύγε πρέπει στην κριτική επιτροπή του Pritzker Architecture Prize, η οποία διέκρινε την νέα ελπίδα στο μαύρο πρόσωπο ενός αρχιτέκτονα απο ένα ασήμαντο χωριό της Burkina Faso. Με την βράβευσή του σηκώνεται το πέπλο και αποκαλύπτεται το λαμπρό έργο. Έχουν περάσει χρόνια πολλά απο τότε που θυμάμαι να με κτυπά τόσο ευχάριστα μια ανάλογης ενστάσεως αισθητική συγκίνηση απο τον χώρο της αρχιτεκτονικής. Θα μπορούσε κανείς να δηλώσει ότι τα τέχνεργα του Κερέ είναι πλήρη και να τελειώσει με αυτή τη φράση. Το ίδιο αποτέλεσμα θα είχε, αν έλεγε, απο άλλη σκοπιά, ότι είναι θεϊκά (αναφέρομαι στο θεάσθαι και όχι στο θεόθεν). Παρά ταύτα δεν θα λακωνίσω. Θα επιχειρήσω το αισχύλειο «χρη λέγειν τα καίρια» εν τω μέτρω όχι του λόγου, αλλά του χωροχρόνου· για σκοπούς γνώσης και ευαισθησίας, δήλα δη παιδείας.
Σε τι συνίσταται, λοιπόν, η ελπίδα; Στην πρώτη ματιά κυριαρχεί η υλικότητα και το χρώμα. Ατόφια και τα δυο. Με το φυσικό να θριαμβεύει. Μια αμεσότερη αίσθηση χωρικής ευεξίας φαίνεται να προσλαμβάνεται, όταν κανείς είναι μέσα στον δομημένο χώρο. Ακόμα και οι εικόνες μπορούν να μεταδώσουν το αίσθημα αυτό, που συνήθως λειτουργεί εμπειρικώς, όταν ολόσωμα, δηλαδή, βιώνει κάποιος το εντός του κελύφους της αρχιτεκτονικής μικροπεριβάλλον.
Στο κεντρικό θεωρητικό ερώτημα τι είναι αρχιτεκτονική, συνηθίζω να λέω πως ο όσιος σκοπός της αρχιτεκτονικής είναι να προσφέρει την βέλτιστη χωρική ευεξία. Με άλλα λόγια την όσο το δυνατόν πιο πλήρη ψυχοσωματική ευφορία. Σε δεύτερη ανάγνωση, η αρχιτεκτονική του Φράνσις Κερέ φανερώνει πληθώρα χαρισματικών επιλογών, οι οποίες ικανοποιούν τον πιο πάνω ορισμό· επιλογών, που άπτονται των δομικών υλικών του οικοδομείν, όπως είναι το φως, η διαμπερότητα,η ροϊκότητα, η κλίμακα, ο λόγος, η αρμονία, η πλαστικότητα, η ποιητικότητα, το παιγνίδιασμα.
Πάνω, όμως, απο όλα σημαίνει την διαλεκτική της ένταξης. Στη έννοια αυτή, που τόσο ταλαιπωρεί επί χρόνια την αρχιτεκτονική, έγκειται το punctum, η πεμπτουσία της ιδιοφυΐας του Αφρικανού αρχιτέκτονα. Ο τρόπος ένταξης της αρχιτεκτονικής του πρότασης αποτελεί την επιτομή της μεγάλης του επιτυχίας. Στο συναμφότερο ουτοπίας και ρεαλισμού (ενός ρεαλισμού απίστευτα πραγματιστικού για τη εποχή μας στην οποία κυριαρχεί η εικονική πραγματικότητα) ο Κερέ πραγματοποίησε (με έδρα το Βερολίνο όπου σπούδασε) μια απολύτως σύγχρονη αρχιτεκτονική γραμμένη σε γλώσσα τοπική, εξ ου και διεθνή. Ο συνδυασμός -καίριος- ενός απτού φαντασιακού και ενός φουτουριστικού ταυτόχρονα οραματισμού δίνει όχι μόνο απαντήσεις, που συνάδουν με την αφρικανική ήπειρο, αλλά που γίνονται κυριακάτικο πρόσφορο και για τις υπόλοιπες γεωγραφικές περιοχές.
Απο τότε, που ο παρεξηγημένος όρος του αειθαλούς Κένεθ Φράμπτον «κριτικός τοπικισμός» πέρασε στα αζήτητα της ιστορίας της αρχιτεκτονικής είναι η πρώτη φορά, νομίζω, που το σύνολο έργο ενός αρχιτέκτονα αναστυλώνει με τόσο πειστικό τρόπο το εν λόγω θεώρημα.
Ας ελπίσουμε πως ο κακός δρόμος της μεγάλης αυταπάτης και της ακόμα μεγαλύτερης σπατάλης, που πήρε η αρχιτεκτονική τις περασμένες δεκαετίες, έχει φθάσει σε ένα οριστικό αδιέξοδο.
Ως κατακλείδα του μικρού αυτού σημειώματος αφήνω ένα κάλεσμα σε όλους (σε αρχιτέκτονες και μη), να επισκεφθούν τον θαυμάσιο ιστότοπο της αναγεννησιακής, ανατρεπτικής, ρηξικέλευθης, επαναστατικής και εν πολλοίς καινής αρχιτεκτονικής του γραφείου KERE ARCHITECTURE.
