Ντίνα Παγιάση Κατσούρη: «Άλλα τινά», εκδόσεις Άνευ, 2021.
Δυσκολεύομαι να μιλήσω για την Ντίνα Κατσούρη σε παρελθόντα χρόνο, ένα τόσο ζωντανό, τόσο δοτικό και συνάμα τόσο απαιτητικό άνθρωπο, από τον εαυτό της αλλά και από τους άλλους. Η στερνή ποιητική κατάθεσή της δόθηκε στο τυπογραφείο από την ίδια, αλλά κυκλοφόρησε μετά θάνατον. Η ποιήτρια απεβίωσε τον Μάιο του 2021 και η υπό παρουσίαση συλλογή της, η δέκατη και τελευταία, φέρει τίτλο: «Άλλα τινά».
Υφολογικά και θεματογραφικά η ποιήτρια μετέρχεται και σ’ αυτό το βιβλίο τα ίδια, οικεία γι’ αυτήν μοτίβα. Γράφει κυρίως ποίηση κοινωνικών αντιστάσεων αλλά και ποιητολογικών ανατάσεων. Ενδεχομένως όμως η φιλοσοφική διάθεση να είναι πιο διάχυτη σ’ αυτή τη συλλογή, ο λυρισμός πιο έντονος και διακριτός. Ο ψόγος βέβαια παραμένει το ίδιο ισχυρός, η κριτική δριμύτητα δεν απαλύνεται ποσώς. Η οργή και ο θυμός παραμένουν χειμαρρώδεις όπως και στα προηγούμενα ποιητικά βιβλία της Ντ. Κατσ.
Η ποιήτρια ψέγει την εσωτερική αλλοτρίωση όπως μας έχει συνηθίσει, με καταγγελτικούς τόνους και επαναστατικό μπρίο: « …πολύ αργά αντιλήφθηκες / πως ο εχθρός / δεν ήταν απλώς προ των πυλών. / Εγκατεστημένος περίτεχνα μέσα στο σπίτι μας / περιφέρεται στις κρεββατοκάμαρες, στα σαλόνια, / στους κήπους και τις ντουλάπες μας. / Ξεψαχνίζει τις βιβλιοθήκες μας / βγάζει σε πλειστηριασμό τα ενδύματα και τους πίνακες μας / νουθετεί τα παιδιά μας, / ακόμα και την Σριλανκέζα βοηθό / μεταλλάσσει τα ποιήματα και τις πεποιθήσεις μας / παζαρεύει τα πολιτικά μας φρονήματα…». (σελ. 7)
Η Ντ. Κατσ., ως προς τις θεματικές της, ήταν πάντα μια ποιήτρια οικουμενικών διαστάσεων. Έτσι και στο στερνό της βιβλίο, αγγίζει τα μεγάλα, τα παγκόσμια, τα πανανθρώπινα προβλήματα. Και το πράττει με αξιοθαύμαστη απλότητα, με απαράμιλλη οικειότητα. Μιλά για την ανθρωπιστική κρίση και τα προβλήματα της οικολογίας, λες και μιλά για τα προβλήματα της γειτονιάς της: « …Θα πρέπει επιτέλους / να ξεκαθαρίσετε ποιο αύριο εννοείτε: / αυτό της μέρας που θα βιώνω / ανατριχιαστικές περιπέτειες / μαζί με τους μετανάστες / όλου του κόσμου / ή εκείνο της βραδιάς που θα βυθίζομαι / μαζί με τους πιγκουίνους / πάνω στο τελευταίο παγόβουνο της Ανταρκτικής;». (σελ. 9)
Η μνήμη είναι βασική φιλοσοφική και αισθητική κατηγορία. Εδώ η Ντ. Κατσ., με το πείσμα και τον δυναμισμό που την διακρίνει, μεταχειρίζεται τη μνήμη ως εργαλείο, ως μοχλό αναστύλωσης – επαναφοράς αναμνήσεων. Συγκεκριμένα, αναμνήσεων ποθητών, τρυφερών και αγαπημένων: «Δεν αποθησαύρισες όλες τις στιγμές. / Κάποιες έμειναν μετέωρες στο βάθος της μνήμης / αναποφάσιστες, ταλαιπωρημένες και μόνες / κάποιες άλλες επιβιώνουν αναίμακτα / στο πλάτος και το μήκος της συνείδησής σου / πάντοτε όμως, με πείσμα και επιμονή. / Πού θα πάει, θα τις θυμηθείς κάποτε». (σελ. 35) Και βεβαίως σε αυτό το ποίημα, πίσω από τις γραμμές και τους στίχους, προβάλλει η μορφή του Γιάννη Κατσούρη, εκδημήσαντα από το 2010.
Το ολιγόστιχο ποίημα που ακολουθεί θα το χαρακτήριζα και ως ερωτικό κατευόδιο στον Γιάννη Κατσούρη. Εδώ σμίγουν οι μνήμες με τις καθημερινές στιγμές του παρόντος, αλλά εκείνο που πρωτίστως μνημονεύεται, κυριαρχικά και επώδυνα, είναι η απουσία: «Πάντα φοβόμουν τη μέρα / που δε θα άκουγα / το κλειδί σου στην πόρτα / που δε θα ένιωθα / την ανάσα σου στο μαξιλάρι μου / που το ζεστό σου βλέμμα δεν θα χάιδευε / από άκρη σε άκρη το κορμί μου». (σελ. 53)
Ακόμη και τα ποιήματα ποιητικής της Ντ. Κατσ. έχουν έντονο το στοιχείο της κριτικής οξύνοιας, της αυστηρότητας και της κατηγορηματικότητας. Εδώ ψέγεται, με ιδιαίτερη εκφραστικότητα, η ενασχόληση με την ποίηση ως πόζα, ως φιγούρα.: «Ο πολιτικός / αναιδώς / αφού εξάντλησε την πολιτική του θητεία / αποφάσισε να ασχοληθεί με την ποίηση. / Στο άκουσμα / οι λέξεις ανατρίχιασαν / τα επίθετα αυτομόλησαν / τα ουσιαστικά αποσυντονίστηκαν». (σελ. 38)
Ποιητολογικό θα χαρακτήριζα και το ποίημα «Οι λέξεις» για την πλούσια παραστατικότητά του, για την εικονοπλαστική του πνοή, αλλά και το βαθύ συναίσθημα που αποπνέει: «Τι θα γίνει / με τις λέξεις / που δεν είπαμε. / Θα μείνουν να αιωρούνται / σαν άδικες κατάρες / στα σύρματα του ηλεκτρικού / θα τραμπαλίζονται απεγνωσμένα / στο σχοινί της μπουγάδας του αντικρινού σπιτιού / θα τις παρασύρει στους δρόμους / το φθινοπωριάτικο αεράκι / παρέα με τα ξεραμένα φύλλα;». (σελ. 25)
Θα ήθελα όμως να ολοκληρώσω αυτή την παρουσίαση μ’ ένα χιουμοριστικό, σατιρικό ποίημα ποιητικής. Όπως πολλοί θα γνωρίζουν, ο σαρκασμός και ο αυτοσαρκασμός είχαν σημαίνουσα θέση τόσο στην ποίηση όσο και στην καθημερινότητα της Ντ. Κατσ. Εδώ σαφώς η αυτοαναφορικότητα είναι προφανής: «Ανασκουμπωμένες / οι δύο ποιήτριες / αντάλλασσαν πυρετικά / γνώμες και προβληματισμούς / για την ποιητική και την ποίηση / Στην κουζίνα / τα κουπέπια στην κατσαρόλα / είχαν γίνει στάχτη… / … τι είναι μια κατσαρόλα με καμένα κουπέπια… / …μπροστά στο μεγαλείο της ποίησης;». (σελ. 60)
Επέλεξα αυτή την εύθυμη νότα για το τέλος γιατί έτσι ακριβώς αξίζει να θυμόμαστε την Ντίνα και για το έργο της αλλά και για την παλικαρίσια στάση της στη ζωή, μ’ ένα χαμόγελο.
g.frangos@cytanet.com.cy
Ελεύθερα, 16.1.2022.
