Πώς αντιλαμβανόμαστε, ταυτοποιούμε και ερμηνεύουμε τα αντικείμενα γύρω μας; Η εικαστικός Νικολίνα Στυλιανού επιχειρεί να διερευνήσει μέσα από τη δουλειά της, πρακτικά και θεωρητικά, την κατάσταση όπου τα αντικείμενα δεν έχουν ακόμη ταυτοποιηθεί, κάτι το οποίο αποκαλεί «προ-ταύτιση».
Μελετά το πώς προκαθορισμένα αντικείμενα προδιαγράφουν την αντίληψή μας γι’ αυτά, καθώς οι αισθήσεις μας –ο «θόρυβος» που προσλαμβάνουμε από αυτά– υπερισχύουν της γνώσης.
«Προσεγγίζω την αντίληψη ως ένα απροσδιόριστο όργανο που παράγεται από την πολυπλοκότητα των δύο στοιχείων: πληροφορίες και θόρυβος», εξηγεί η ίδια. «Συλλαμβάνω τον θόρυβο ως ένα εκτεταμένο σώμα που συνδέεται με τις πληροφορίες και μαζί σμιλεύουν αυτό που αναφέρω ως συζευγμένα δίδυμα».
Η Νικολίνα Στυλιανού σχεδιάζει και κατασκευάζει γλυπτά σώματος που παράγουν ήχο. Στη δουλειά της τα αντικείμενα μετατρέπονται σε ζωτικές οντότητες, επανατοποθετώντας το μυθικό στις σύγχρονες συνθήκες, ενώ η ίδια συμμετέχει μέσω ζωντανών δράσεων. Πρόκειται για ένα καλλιτεχνικό υβρίδιο που περιλαμβάνει αυτοβιογραφία, φιλοσοφία, μυθολογία και ιστορία, όπως λέει.
Αυτή την περίοδο παρουσίασε δύο έργα της στην ομαδική έκθεση Quantum Critic που διοργανώθηκε ταυτόχρονα στην Αγία Πετρούπολη και στο Ελσίνκι, στο οποίο έχει τη βάση της (μέχρι τις 12 Νοεμβρίου). Μέσα από αυτά τα έργα διερευνά το πώς να μετατρέψει το υποκείμενο σε αντικείμενο, τα άψυχα αντικείμενα σε ζωτικές οντότητες, «ένα ηχητικό κόσμημα το οποίο δημιουργεί ενσυναίσθηση παρόμοια με εκείνη της λατρείας των τεχνουργημάτων κατά τον 19ο αιώνα», εξηγεί η ίδια.
Το έργο «Όφις και Κρίνο» (Serpent and Lily) είναι ένα δοξάρι βιολιού από ανθρώπινα μαλλιά που μελετά τα κοινωνικο-ιστορικά και πολιτιστικά σύμβολα γύρω από τα μαλλιά, τη ζωή και τον θάνατο, και το δικαίωμα των αθώων στη ζωή. Το έργο έχει ως αφορμή αυτοβιογραφικά στοιχεία και κάποια περιστατικά κατά την τουρκική εισβολή. Εξετάζει τις συνέπειες που έχει στους νέους η αντίληψη που τους έχει υποβληθεί σχετικά με το δικαίωμα για έλεγχο του σώματός τους.
«Μέσα από το έργο, επισκέπτομαι το δοκίμιο της Judith Thomson “A Defense of Abortion” όπου αναφέρει τον “βιολιστή”: Είναι ένα νοητικό πείραμα που υποστηρίζει το δικαίωμα του εμβρύου στη ζωή και το δικαίωμα της εγκύου να διακόψει την εγκυμοσύνη της, να αναλάβει τον έλεγχο του δικού της σώματος. Το νοητικό πείραμα αναφέρεται στο ηθικό δίλημμα της απόφασης μεταξύ του σώματός τους και της ζωής κάποιου άλλου, με παρόμοιο τρόπο όπως στην εισβολή εδάφους, στη σωματική διείσδυση και τη συναίνεση, στον βιασμό και στην απώλεια αθώων ζωών».
Από το 1974, όταν μεγάλος αριθμός από γυναίκες βιάστηκαν κατά τη διάρκεια της τουρκικής εισβολής, το δικαίωμα της γυναίκας σε άμβλωση, να έχει δηλαδή τον έλεγχο του σώματός της, νομιμοποιήθηκε. Όμως, για να κριθεί ένα άτομο ως θύμα βιασμού είναι ακόμη και σήμερα μια περίπλοκη διαδικασία (καταγγελία, ιατρικές εξετάσεις, μαρτυρίες), επισημαίνει η καλλιτέχνης. Πολλές φορές θύματα βιασμού αδυνατούν να εκθέσουν τον εαυτό τους σε μια τέτοια διαδικασία, και η δικαιοσύνη αποτυγχάνει.
«Ο τρόπος με τον οποίο ένα άτομο προσεγγίζει τα μαλλιά του δεν δημιουργεί μόνο την κοινωνική του εικόνα, αλλά και την ταυτότητα, τη σεξουαλικότητα, θρησκεία, φύλο, ηλικία, και την πολιτική του στάση. H αλλαγή εμφάνισης του ατόμου ως προς τα μαλλιά του, μπορεί επίσης να δηλώσει την ψυχολογική του κατάσταση», λέει η εικαστικός. «Ένα άτομο που έπεσε θύμα σεξουαλικής κακοποίησης, κόβει τα μαλλιά του ως ένδειξη αναίρεσης της σεξουαλικότητας, αθωότητας, ζωτικότητας και της επιθυμίας του για ζωή. Μέσα από αυτό το έργο θέλω να προβάλω το συναισθηματικό φορτίο που δημιουργούν αυτά τα θέματα μέσα από τα ιστορικά γεγονότα, τη σεξουαλικότητα και τη συναίνεση, την εισβολή τόσο στο έδαφος όσο και στο σώμα. Με λίγα λόγια, το έργο “Όφις και Κρίνο” γίνεται ένα ηχητικό σύμβολο που αντιστέκεται, βιώνει, φθείρεται και καταγράφει αυτά τα γεγονότα, θέτοντας ένα αέναο παράδοξο».
Στο έργο «Lythomancy» η Νικολίνα Στυλιανού πειραματίστηκε με πιεζο-ηλεκτρικά μικρόφωνα από μαλλιά και εγχώριους κρυστάλλους που κατασκεύασε στο στούντιο, θέλοντας να δει πώς μπορεί, περνώντας ηλεκτρισμό από τα μαλλιά, να ενισχύσει τον ήχο που παράγεται. Είναι μια συνέχεια του «Serpent and Lily», το οποίο είναι ένα δοξάρι φτιαγμένο από τα μαλλιά της ίδιας και άλλων Κυπρίων γυναικών. Τα μαλλιά, τα οποία κυριαρχούν και στα δύο έργα, πέραν του ότι είναι ένα από τα μεγάλα απόβλητα του πλανήτη, έχουν ένα ισχυρό κοινωνικοπολιτισμικό σύμβολο που συχνά υποδεικνύει την ατομική και την ομαδική ταυτότητα.
«Για τον Edmund A. Leach, ο κοινωνικο-πολιτιστικός συμβολισμός πίσω από το κόψιμο των μαλλιών σχετίζεται με τον ψυχαναλυτικό, που σχετίζεται με αυτόν του ευνουχισμού που επισημαίνει μια ποικιλία συμβόλων», λέει η καλλιτέχνης. «Η αισθητική των μαλλιών, καθώς και ο ευνουχισμός, είναι μια αντίληψη της ζωής που επενδύει στην αυτοκατασκευή, την κοινωνική εικόνα του εαυτού, που συχνά δείχνει την αυτο-ιστορία ενός ατόμου. Για τη Deborah Lutz, όταν τα μαλλιά κόβονται, ο θάνατος παίρνει μορφή με παρόμοιο τρόπο όπως στην λατρεία των τεχνουργημάτων κατά τον 18ο – 19ο αι. Τον καιρό εκείνο, οι γυναίκες έπλεκαν κεντήματα και κοσμήματα από ανθρώπινα μαλλιά για να εντοπίσουν τη ζωή και τον θάνατο».
