Από τη στήλη δεν θα μπορούσε να περάσει ασχολίαστη η φετινή επέτειος της Παγκόσμιας Ημέρας Παιδικού Βιβλίου, στις 2 Απριλίου, που καθιερώθηκε το 1966 από τη Διεθνή Οργάνωση Βιβλίων για τη Νεότητα (ΙBBY). Αξιοπρόσεχτο και φέτος το ελπιδοφόρο μήνυμα, γραμμένο από την πολυβραβευμένη Αμερικανίδα ποιήτρια Margarita Engle σε σχεδιαστική εναρμόνιση με την αφίσα, που φιλοτέχνησε ο Βραζιλιάνος εικονογράφος παιδικών βιβλίων Roger Mello, ο πρώτος Λατινοαμερικάνος καλλιτέχνης που τιμήθηκε με το βραβείο Άντερσεν το 2014. Αξίζει να παραθέσουμε και εδώ το εύγλωττο ποιητικό κείμενο υπό τον τίτλο «Η μουσική των λέξεων», κατά μετάφραση της συγγραφέως Λότης Πέτροβιτς: «Όταν διαβάζουμε, το μυαλό μας βγάζει φτερά./ Όταν γράφουμε, τα δάχτυλά μας τραγουδούν.// Οι λέξεις είναι ήχοι από τύμπανα και φλάουτα στη σελίδα,/ καλλίφωνα πουλιά που πετούν ψηλά, ελέφαντες που σαλπίζουν,/ ποτάμια που κυλούν, καταρράκτες που ξεχύνονται,/ πεταλούδες που στροβιλίζονται/ ψηλά στον αέρα!// Οι λέξεις μάς καλούν να χορέψουμε-ρυθμούς, στίχους,/ χτυποκάρδια, παλιές ιστορίες και νέες,/ φανταστικές και αληθινές.// Είτε είσαι στο σπίτι ασφαλής/ ή τρέχεις να περάσεις τα σύνορα για μια άλλη χώρα/ και μια ξένη γλώσσα, οι ιστορίες και τα μηνύματα/ σού ανήκουν.// Όταν μοιραζόμαστε λέξεις, οι φωνές μας/ γίνονται η μουσική του μέλλοντος,/ ειρήνη, χαρά και φιλία,/ μια μελωδία/ ελπίδα.».
Η πολυγραφότατη δική μας ποιήτρια, που στο παρελθόν μάς έδωσε αριστοτεχνικά δείγματα γραφής και στην παιδική-νεανική λογοτεχνία μέσα από τα βιβλία της «Η πιο ωραία γλώσσα» (1987, 2000) και «Μπλουμ» (1998), επανέρχεται μετά πάροδο μιας εικοσαετίας και πλέον, ανεφοδιάζοντας τα λίαν απαιτητικά σύνεργα του δύσκολου αυτού είδους με τη σοφία των βιωματικών της εμπειριών. Στην ανανεωμένη ώριμη συγκομιδή της σκαρώνει καινούργιες ενδιαφέρουσες ιστοριούλες και παιδικά παραμύθια ευφάνταστης πλοκής, εμπνευσμένης ωστόσο από την καθημερινή χειροπιαστή πραγματικότητα των παιδιών προσχολικής και σχολικής ηλικίας. Όχι μόνο για να τα αφηγηθεί ως καλή γιαγιά στις τρεις χαριτωμένες εγγονούλες της, αλλά και για να τα μοιραστεί συγχρόνως τόσο με τους μικρούς της φίλους όσο και με άλλες παραμυθόφιλες συναφηγήτριες γιαγιάδες, που θα τα διαβάσουν στα δικά τους εγγονάκια.
Aν ο Βίκτωρ Ουγκώ επισημαίνει στην ομώνυμη ποιητική του συλλογή, δημοσιευμένη το 1877, την «τέχνη να είσαι παππούς» («L’Art d’être grand-père»), η τέχνη πολλαπλασιάζει τα προαπαιτούμενά της να είσαι εν προκειμένω γιαγιά-συγγραφέας, μπαίνοντας στον ωραίο πλην δυσπρόσιτο παιδικό ψυχισμό και συμβαδίζοντας στα μονοπάτια ενός ασχημάτιστου αλλά αισθαντικού νοητικού κόσμου, φαινομενικά εύπλαστου και κατά βάθος ενός εν τη γενέσει σύμπαντος εύθραυστων ισορροπιών και επισφαλών εικασιών έως απρόβλεπτων και ανατρεπτικών εκπλήξεων. Συνεπώς, η πολυδιάστατη αφηγηματική τέχνη μιας κατ’ εξοχήν διαλογικής μέθεξης και διαδραστικής παιδαγωγίας εξυπακούει αφενός με το μέτρο της φραστικής οικονομίας και της ελκυστικής εικονοπλαστικής αισθητικής, αφετέρου με γνώμονα το αισθητήριο της πλήρους ενσυναίσθησης την κινητοποίηση των συγκινησιακών δυνάμεων, καθώς και την αφύπνιση των άπειρων πνευματικών δυνατοτήτων των παιδιών.
Διαβάζοντας τόσο το πρώτο παραμύθι της Ρούλας Ιωαννίδου-Σταύρου, διακοσμημένο με τις πολύχρωμες επινοητικές ζωγραφιές της πεντάχρονης πριν δύο χρόνια εγγονής της Χριστίνας Χατζηβαρίτη όσο και τα άλλα τρία εικονογραφημένα βιβλία της από τρεις επιδέξιους εικονογράφους, τη Ναταλία Χατζησάββα, τον Μαρίνο Μαρίνου και τη Γιώτα Ευθυμίου, διαισθάνεσαι ότι επιτυγχάνει επαρκώς τους στόχους ενός τέτοιου δύσκαμπτου εγχειρήματος, έχοντας κατακτήσει τις παιδικές καρδιές και συνηχώντας στους έντονους κραδασμούς τους. Μια όχι εύκολη καταξίωση επιβράβευσης, ιδιαίτερα σήμερα με την πληθώρα από προσλαμβάνουσες στα μικρότερα μέχρι και τα μεγαλύτερα παιδιά, τα υπεράριθμα ποικιλότροπα ερεθίσματα με τη διάδοση των τεχνολογικών μέσων και την εύληπτη διαχείριση από τα πρώτα τους βήματα της δελεαστικής οθόνης. Εντούτοις, ως εκπαιδευτικός η συγγραφέας πιστεύει ακράδαντα και έμπρακτα το αποδεικνύει ότι καμιά κοσμογονική ανακάλυψη τρισδιάστατης εικονικής πραγματικότητας δεν μπορεί να υποκαταστήσει τις μορφωτικές παιδαγωγικές αξίες ενός υποβλητικού ψυχαγωγικού βιβλίου με τις ζωντανές μορφοπλαστικές και εύηχες λέξεις, όπως αυτές που περιγράφονται στο μήνυμα της παγκόσμιας γιορτής του παιδικού-νεανικού βιβλίου.
Αν όμως εκείνες οι εμβληματικές «πεταλούδες στροβιλίζονται ψηλά στον αέρα», «Η πεταλούδα που έχασε τον δρόμο της» δεν είναι άλλη από αυτήν που συλλαμβάνει στο ομότιτλο παραμύθι της η συγγραφέας και που η μικρή Χριστίνα, βλέποντάς την «φυλακισμένη και δυστυχισμένη» να τριγυρνά στο δωμάτιο, την απελευθερώνει ψιθυρίζοντάς της: «Εσένα το σπίτι σου δεν είναι εδώ, αλλά ο κήπος με τα μυρωδάτα λουλούδια με τα χίλια χρώματα.». Πώς επενεργεί αυτή η αλήθεια στην ψυχή ενός παιδιού, ήτοι ο αποπροσανατολισμός της πορείας, ο τρόμος του εγκλωβισμού και το αίσθημα της ελευθερίας; Σχετικές απαντήσεις καλούνται να δώσουν οι μικροί αναγνώστες, σύμφωνα με το ερωτηματολόγιο στην τελευταία σελίδα, καθώς και στην ιστορία «Οι μοντέρνες γιαγιάδες κάνουν επανάσταση». Οι γιαγιάδες, όπως τις θέλουν τα σημερινά παιδιά, καλώντας τους εικονογράφους να τις αποτυπώσουν όχι ως ανοίκειες φιγούρες παρωχημένων βιβλίων της δικής τους εποχής.
Το τρίτο βιβλίο προϊδεάζει ο ευτράπελος τίτλος «Η γιαγιά μου η ξεχασιάρα», όπου η Χριστινούλα, που πηγαίνει στην Α΄ Δημοτικού, διασκεδάζει με τις γκάφες της γιαγιάς δασκάλας Ρούλας, που ξεχνά μέχρι και τα τετράδια των μαθητών της μέσα στον… ψυκτικό θάλαμο. Ενώ στο τέταρτο βιβλίο, που επιγράφεται «Στην αγκαλιά του παππού», η συγγραφέας, χρησιμοποιώντας την τεχνική του εγκιβωτισμού, βάζει τις τρεις ξαδελφούλες να αφηγούνται τις ιστορίες της δικής τους μαγικής ονειροφαντασίας. Ο καθαυτό δημιουργικός στόχος του παραμυθιού.
Τα παιδικά παραμύθια της Ρούλας-Ιωννίδου Σταύρου, (Έκδ. Literatura et Artes 2019 και 2020)
