Η διασφάλιση της Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς κάθε τόπου καταδεικνύει τη σύνδεση των ανθρώπων με την ιστορία, αλλά και με την ταυτότητά τους. Ο Δήμος Αθηένου και το Καλλινίκειο Δημοτικό Μουσείο Αθηένου, μετά από συντονισμένες προσπάθειες και συνεργασία με την Κυπριακή Εθνική Επιτροπή UNESCO και τις Πολιτιστικές Υπηρεσίες του Υπουργείου Παιδείας, Πολιτισμού, Αθλητισμού και Νεολαίας, έχει καταφέρει να αναγνωριστούν και να εγγραφούν πολλά στοιχεία άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς της περιοχής, από το 2015 μέχρι και σήμερα.
Λόγω της πανδημίας, την έκθεση μπορείτε να απολαύσετε διαδικτυακά πατώντας ΕΔΩ
Συγκεκριμένα έχουν εγγραφεί τα ακόλουθα τοπικά στοιχεία: Δαντέλες «βενίς» ή «πιττωτές» και αθηενίτικη ολόπλουμη δαντέλα, η παράδοση της αρτοποιίας στην Αθηένου, το πανηγύρι του Αγίου Φωκά, το Αθηενίτικο λοκούμι του γάμου και το οφτό κλέφτικο της Κύπρου. Παράλληλα, σε συνεργασία με άλλους φορείς έχουν εγγραφεί «Ο γαλακτοκομικός πολιτισμός της Κύπρου: παραδοσιακές πρακτικές/τεχνικές παρασκευής και σχετιζόμενη εθιμική ζωή» και «Βυζαντινή, μεταβυζαντινή και νεότερη αγιογραφία». Παράλληλα ο Δήμος άρχισε προεργασία για προώθηση εγγραφής του στοιχείου «Δαντέλες «βενίς» ή «πιττωτές» και αθηενίτικη ολόπλουμη δαντέλα» στον κατάλογο της Παγκόσμιας Πολιτιστικής Κληρονομιάς της UNESCO.
Πηγή δημιουργίας, αλλά και όμορφης ενασχόλησης, αποτελεί η κεντητική τέχνη, η οποία ανθούσε στην Αθηένου εδώ και πολλά χρόνια. Μετά την άλωση της Αμμοχώστου το 1571 από τους Οθωμανούς, ευγενείς Ενετοί εγκαταστάθηκαν στην Αθηένου και σύμφωνα με την παράδοση το «Αθηενίτικο πλουμί» δίδαξε στις γυναίκες της Αθηένου κάποιος Ενετός.
Η παραγωγή των «Αθηενίτικων Πλουμιών» επαναπροσδιορίζεται στις αρχές του 20ου αιώνα όταν το 1930-1950 χίλιες και πλέον Αθηενίτισσες κεντήτριες εργάζονται στην παραγωγή αυτή. Έμποροι από τα Λεύκαρα επισκέπτονται την Αθηένου για να αγοράσουν ολοκέντητα αθηενίτικα πλουμιά, που τα εμπορεύονται στο εξωτερικό. Αργότερα ασχολήθηκαν με το εμπόριο και ντόπιοι έμποροι, όπως ο Σωτήρης Μεστάνας, ο οποίος τα εμπορεύετο μέχρι και την Αμερική.
Οι γυναίκες της Αθηένου εξακολούθησαν να κεντούν και να προμηθεύουν τους εμπόρους με τα ολόπλουμα κεντήματά τους για σειρά ετών. Ακολούθησε η τεχνολογική εξέλιξη, κατά την οποία η χειροτεχνία παράκμασε, αφού αντικαταστάθηκε από τη μαζική αναπαραγωγή αντιγράφων. Όμως, αναμφίβολα είναι αναντικατάστατα τα χειροποίητα κομψοτεχνήματα κεντητικής λόγω της μοναδικότητάς τους, της αγάπης των δημιουργών και λόγω του ότι γίνονται με αφοσίωση και μεράκι. Οι γυναίκες της Αθηένου συνεχίζουν αυτή την τέχνη μέχρι και σήμερα, για προσωπική ευχαρίστηση. Επιπρόσθετα, η ενασχόλησή τους με τις δαντέλες «βενίς» στοχεύει στο να αφήσουν την τέχνη παρακαταθήκη στις επόμενες γενιές, για τα παιδιά και τα εγγόνια τους.
Το 2002 δημιουργήθηκε από τον Δήμο Αθηένου και το Καλλινίκειο Δημοτικό Μουσείο η ομάδα εκμάθησης της αθηενίτικης ολόπλουμης δαντέλας, όπου Αθηενίτισσα εκπαιδεύτρια μαθαίνει την τέχνη σε γυναίκες που ενδιαφέρονται. Τα μαθήματα συνεχίζονται μέχρι και σήμερα.
Οι παραδόσεις εξελίσσονται στην Αθηένου, όπως και οι δαντέλες «βενίς» Ο Δήμος Αθηένου σε συνεργασία με το Καλλινίκειο Δημοτικό Μουσείο, στο πλαίσιο των σχεδίων των Πολιτιστικών Υπηρεσιών του Υπουργείου Παιδείας και Πολιτισμού, Αθλητισμού και Νεολαίας έχει προχωρήσει στην παραγωγή της ταινίας με τίτλο «Αθηενίτικη δαντέλα. Χθες – Σήμερα» και έχει εκδώσει κατάλογο με έργα κεντητριών, μετά από μια εξαιρετική ειδική έκθεση κεντημάτων που φιλοξενήθηκε στο Καλλινίκειο Δημοτικό Μουσείο Αθηένου. Επίσης έχει εκδώσει το παιδικό παραμύθι «Η Κλωστή της Υπομονής», ενώ έκανε και άλλες πολλές ενέργειες που αφορούν το κέντημα αυτό.
Αντιπροσωπευτικά δείγματα από την κεντητική τέχνη της Αθηένου μπορεί ο κάθε ένας να θαυμάσει, στο Χάνι του Μεστάνα, όπως και στο Καλλινίκειο Δημοτικό Μουσείο. Επίσης, το μεράκι και η αγάπη των κεντητριών της Αθηένου για τις αθηενίτικες δαντέλες θα μεταφερθεί στον Πολυχώρο Δημιουργικότητας και Πολιτισμού, ο οποίος θα δημιουργηθεί το επόμενο διάστημα στην πρώην οικία Ματέι, στη Λάρνακα.
