Ο James Phillips επιχειρεί την αποτύπωση μιας σφαιρικής εικόνα του νησιού μέσα από τέσσερα στοιχεία της φύσης.
«Είναι αδύνατο να πεις την πλήρη ιστορία για οτιδήποτε. Είναι πάντα επιλεκτική. Και είναι πάντα δύσκολο»
Καθώς ο James Phillips ((Τζέιμς Φίλιπς) κυκλοφορεί το πιο πρόσφατο βιβλίο του με τίτλο CYPRUS: ELEMENTS Fire, Earth, Air, Water (ΚΥΠΡΟΣ: ΣΤΟΙΧΕΙΑ Φωτιά, Γη, Αέρας, Νερό), βρήκαμε την ευκαιρία να ανταλλάξουμε απόψεις για αφηγήσεις, φωτογραφίες για ντοκιμαντέρ, το West End και το έργο του ως θεατρικός συγγραφέας, ως επίσης το ταξίδι που τον οδήγησε να γίνει ένας βραβευμένος συγγραφέας και σκηνοθέτης.
«Όλα είναι αφηγήσεις. Νομίζω ότι αυτό είναι το μυστικό πίσω από οτιδήποτε δημιουργικό. Ένα θεατρικό έργο, μια παράσταση, μια φωτογραφία, μια σειρά από φωτογραφίες,» λέει ο πολυτάλαντος δημιουργός. «Οι δεξιότητες είναι διαφορετικές αλλά η ώθηση είναι η ίδια. Εάν γράφεις ένα θεατρικό έργο, τότε η ιστορία μπορεί να ζυμωθεί μετά από πολλούς μήνες. Στο δρόμο; Για τη λήψη μιας φωτογραφίας πρέπει να την δείς οπτικά και στιγμιαία. Τα εργαλεία για κάθε ξεχωριστή τέχνη θα είναι διαφορετικά, αλλά πάντα θα προσπαθείς να απαντήσεις κάτι απλό: Τι είναι αυτό μπροστά μου και γιατί έχει σημασία;” λέει ο Phillips.
Για όσους δεν τον γνωρίζουν, ο James Phillips είναι Βρετανός θεατρικός συγγραφέας, σκηνοθέτης και φωτογράφος. Απόφοιτος του St Catherine’s College της Οξφόρδης, το πρώτο έργο του, The Rubenstein Kiss, κέρδισε το βραβείο John Whiting (2006) και το βραβείο TMA για το καλύτερο θεατρικό έργο. Έχει εργαστεί εκτενώς και ως σκηνοθέτης και ήταν αποδέκτης του Εθνικού Βραβείου Τέχνης για την πρώτη επαγγελματική του παραγωγή, Observe the Sons of Ulster Marching Towards the Somme του Frank McGuinness στο Pleasance του Λονδίνου. Μεταξύ άλλων αναγνωρίσεων, το επικό έργο του, Flood, σε τέσσερα μέρη, ήταν στο επίκεντρο της Πολιτιστικής Πρωτεύουσας του Ηνωμένου Βασιλείου το 2017, και περιελάβανε δύο ζωντανές παραστάσεις, μια ταινία διάρκειας τριάντα λεπτών που ανατέθηκε στο BBC Television και μια ταινία μικρού μήκους. Το Flood ψηφίστηκε από τους Guardian Newspaper Readers ως μία από τις 10 κορυφαίες εκπομπές του Ηνωμένου Βασιλείου για το 2017, το Hull’17 κέρδισε το βραβείο The Stage’s Producer of the Year και το BBC 2 Drama κέρδισε ένα βραβείο RTS.
Νυμφευμένος με την Κύπρια ηθοποιό Daphne Alexander, η Κύπρος είναι για τον Phillips ένα οικείο μέρος, το οποίο και έχει αποτελέσει έμπνευση για έργα του σε δυο-τρεις περιπτώσεις; έγραψε ένα έργο για τους πρόσφυγες της Κύπρου που ανέβηκε στα Trafalgar Studios το 2013, και δημοσίευσε τον ίδιο χρόνο, επίσης, το πρώτο του βιβλίο φωτογραφίας-ντοκιμαντέρ για την Κύπρο με τίτλο The Last Dividing Line. Αλλά, σύμφωνα με τον Phillips, η δεύτερη προσπάθεια του, ΚΥΠΡΟΣ: ELEMENTS Fire, Earth, Air, Water έχει μια διαφορετική διάσταση.
«Τo Last Dividing Line ήταν ένα έργο που μου άρεσε, αλλά με πολύ πιο στενές παραμέτρους από το CYPRUS: ELEMENTS Fire, Earth, Air, Water. Ουσιαστικά το Last Dividing Line τεκμηρίωσε τη ζωή στην παλιά πόλη της Λευκωσίας, κατά μήκος της πράσινης γραμμής του ΟΗΕ. Έχει μια πολύ συγκεκριμένη όψη και ήθος. Τα πάντα τραβήχτηκαν σε παλιές κάμερες χρησιμοποιώντας φιλμ, και με φακό 35 χιλιοστών, για να δοθεί η αίσθηση του χώρου που όντως έμεινε πίσω στο χρόνο. Στην ουσία ήταν μια κάπως ενισχυμένη, πολιτικοποιημένη φωτογράφιση δρόμων,» εξηγεί. «Μου άρεσε πολύ το τι έκανα, που κάθε μέρα εξαφανιζόμουν στους δρόμους με πάνω από μια κάμερα και έψαχνα την ιστορία του συγκεκριμένου χώρου. Μερικές φορές είναι ωραίο να υπάρχει αγνότητα στη πράξη, και ένα αυστηρό σύνορο», τονίζει.
«Την πρώτη μέρα του κυνηγού βγήκα εξω από τα χαράματα, φωτογράφισα τη συγκομιδή σταφυλιών κοντά στον Κάθηκα. Πέρασα χρόνο στην Καρπασία όπου συνάντησα και φωτογράφισα μέλη της εγκλωβισμένης κοινότητας. Πέρασα χρόνο με ειρηνευτές-μέλη των Ηνωμένων Εθνών, φωτογράφισα οικογένειες αγνοουμένων και τις κηδείες χαμένων για χρόνια που αναγνωρίστηκαν πρόσφατα…Ήταν προνόμιο και παιδεία για μένα να συναντήσω τόσους εξαιρετικούς ανθρώπους σε αυτό το τόσο όμορφο νησί,» λέει ο Phillips.
Στην ολότητα του, το βιβλίο είναι μια ‘σφαιρική εικόνα’ της Κύπρου μέσα από τέσσερα στοιχεία: Φωτιά, Γη, Αέρας και νερό – η διαίρεση είναι σκόπιμη. «Είναι αδύνατο να πεις την πλήρη ιστορία για οτιδήποτε. Είναι πάντα επιλεκτική. Και είναι πάντα δύσκολο να ξέρεις πότε να σταματάς,» λέει ο Phillips. «Πέρασα τέσσερα χρόνια, όποτε ήμουν στην Κύπρο, δουλεύοντας πάνω στο μικρό μου έργο: αλλά προσπάθησα σκληρά να θέσω ένα όριο. Υπάρχουν πολλές ακόμη ιστορίες που θα ήθελα να φωτογραφίσω…και ήθελα να δοκιμάσω να πω μια ιστορία μέσω της φωτογραφικής μου έκθεσης με έναν ιμπρεσιονιστικό τρόπο, κάτι που θα έδινε μια αίσθηση του νησιού όπως εγώ το βρήκα.
Αυτό το κάτι που το έκανε μοναδικό. Οι ενότητες – που είναι περισσότερο οδηγίες για τον εαυτό μου παρά οτιδήποτε άλλο – βοήθησαν σε αυτό. Φωτιά, για τις κληρονομιές του παρελθόντος που εξακολουθούν να υπάρχουν σε ένα νησί κατεχόμενο από πριν γεννηθώ. Γη, για τη σύνδεση με το κάθε τι γήινο εδώ. Αέρας, για το πνεύμα εκείνο που έχουν αρκετοί από τους εξαίρετους ανθρώπους που έχω γνωρίσει και τη θρησκεία και την ψυχή του τόπου. Και το νερό για το νησί ως νησί, ως μέρος που συνδέεται με τη θάλασσα και τον κόσμο, και μια χώρα με τόσο σημαντική διασπορά,» συμπληρώνει.
Παραδέχεται ότι η φωτογράφιση-ντοκιμαντέρ είναι απλώς ένας άλλος τύπος αφήγησης για αυτόν και μια δικαιολογία για να ανακαλύψει και να μοιραστεί γνώσεις, και λέει: «ένιωσα τόσο παθιασμένος με μερικές από τις ιστορίες που είχα μάθει που ήθελα να δω αν ήταν δυνατόν να δώσω μια ποιητική αίσθηση για ένα μέρος σε ένα βιβλίο σαν αυτό », υποστηρίζει.
Το αποτέλεσμα είναι ένα όμορφο βιβλίο που κυριαρχεί τo οπτικό στοιχείο και πολύ λίγο το κείμενο, κάτι που επιτρέπει περαιτέρω συλλογισμό, αλλά δεν υπάρχει αμφιβολία ότι το βιβλίο αποκαλύπτει μια Κύπρο όπως φαίνεται από το φακό ενός ξένου, σε αντίθεση με εκείνο ενός ντόπιου. «Ελπίζω αυτό να είναι μια δύναμη» σχολιάζει η Phillips «Mερικές φορές είναι χρήσιμο να βλέπεις κάτι με διαφορετικό τρόπο. Πολλά από τα βιβλία φωτογραφιών που μου έδειξαν άνθρωποι της Κύπρου συχνά ήταν γεμάτα από κορεσμένα χρώματα και υπέροχα ηλιοβασιλέματα: μια έκδοση του νησιού για τους τουρίστες. Και φαινόταν ότι υπάρχει κάτι πολύ πιο συναρπαστικό εδώ» προσθέτει.
Και ίσως αυτό το ξένο μάτι έχει δώσει στον Phillips την ελευθερία να προβάλει εικόνες που έχουν πολλές έννοιες και συναισθήματα. «Ελπίζω κάποιες εικόνες να φέρουν σκέψεις και συναισθήματα σε μερικούς ανθρώπους. Σίγουρα ήταν πολύ συγκινητικό και πολύ μεγάλο προνόμιο να γνωρίσω μερικούς από τους ανθρώπους που γνώρισα σε αυτό το ταξίδι και να μάθω για τη ζωή τους. Η επιλογή των φωτογραφιών ήταν δύσκολη. Μερικές από αυτές που αγαπάς δεν συμπεριλαμβάνονται. Από τις χιλιάδες που τράβηξα, μόνο γύρω στις εκατό πενήντα έχουν συμπεριληφθεί. Απλά προσπαθείς να πεις μια ιστορία.”
Όσον αφορά το αποκορύφωμα της καριέρας του, ο Phillips καταλήγει: «Υπάρχουν τόσα πολλά πράγματα που έκανα και αγάπησα, ήμουν και τυχερός. Υποθέτω είναι διασκεδαστικό να κάνεις μια παράσταση στο West End, να κάνεις τέτοια πράγματα. Αλλά αυτά που μου έδωσαν την πιο αγνή ευχαρίστηση είναι εκείνα που έχουν χτίσει μια δημιουργική οικογένεια με κοινό σκοπό. Η εταιρεία πίσω από την πρώτη παραγωγή του Rubenstein Kiss, οι εταιρείες του City Stories (μια παράσταση που κατέληξε στη Νέα Υόρκη) ή Hidden in the Sand, η συνεχιζόμενη δουλειά μου με την θεατρική εταιρεία Slung Low. Επειδή το δράμα είναι μια κοινοτική διαδικασία που την επαναλαμβάνεις: παράσταση και μικρή οικογένεια. Αλλά, υπάρχει κίνδυνος στην νοσταλγία. Γι’ αυτό ελπίζω ότι το αποκορύφωμα της καριέρας μου θα είναι το επόμενο».
Το βιβλίο CYPRUS: ELEMENTS Fire, Earth, Air, Water, (έκδοση Άλφα Δημιουργική, Λευκωσία) διατίθεται στο Amazon Kindle σαν ebook και σε έντυπη μορφή στο Σολώνειον Κέντρο Βιβλίου στη Λευκωσία και στο βιβλιοπωλείο Κυριάκου στη Λεμεσό (απέναντι από τα δικαστήρια).
Κεντρική φωτο: Ο καλλιτέχνης, James Phillips
Φιλελεύθερα, 27.12.2020.
