Και ξαφνικά, όλοι οι ιθαγενείς του νησιού, ασχολούμαστε με την τέχνη και μάλιστα, την κριτική της τέχνης! Ακούσαμε απόψεις που αναλύουν τι είναι τέχνη και τι πρέπει να κάνει η τέχνη: σε ποιους να απευθύνεται, ποιοι να την ασκούν, που και πως. Τι πρέπει να υμνεί και τι να καταδικάζει, τι είναι καλή και τι κακή τέχνη. Μάθαμε και τι σημαίνει ‘συστημική τέχνη’.
Ακούσαμε και τι θεωρείται ‘αντισυστημική τέχνη’, από ανθρώπους του χώρου και μη, αλλά και από άτομα, που τους σπούδασε το σύστημα και τους βρήκε δουλειά, που ανελίχθηκαν μέσα σ’ αυτό. Ακούσαμε και πατριάρχες να μας λένε τι είναι ηθική και δη της τέχνης και πώς, βάση αυτής, πρέπει να κρίνεται κάποιος στο επάγγελμα του. Ηθική τέχνη και ηθική στα πλαίσια του λειτουργήματος που ασκεί κάποιος, έστω κι αν ο ίδιος δεν το εξασκεί πλέον σύμφωνα με τους ηθικούς νόμους που το διέπουν. Ακούσαμε πολιτικούς και πολιτικάντηδες να παίρνουν θέση βγάζοντας λόγους περί τέχνης, πατρίδας και πίστεως, ελάχιστοι περί δικαιωμάτων ελευθερίας και έκφρασης.
Μέσα στο παραλήρημα ενός όχλου που θέλει να λιθοβολήσει τον Άλλον, πολιτικοί και θρησκευτικοί ηγέτες δράττονται της ευκαιρίας να αρπάξουν ψήφους, αντί να ασχοληθούν με τα του οίκου τους και να συγκρατήσουν μια κάποια λογική ή να συστήσουν ψυχραιμία ακόμα και με την ανοχή τους. Πάντως, η αρμόδια της δικαιοσύνης μας, που ως πριν μια βδομάδα απέστελλε drones πάνω από ειρηνικές διαμαρτυρίες για να συλλάβει διαδηλωτές μιας αντίθετης άποψης, απεδείχθη, αν όχι υπέρμαχος όλων των ανθρωπίνων και πολιτικών δικαιωμάτων, να έχει καλύτερους συμβούλους τέχνης από ότι ο αρμόδιος υπουργός. Σε συνέχεια των λαϊκών διαδικτυακών δικαστηρίων, θα στήσει, λέει, ο τελευταίος, έρευνα και πειθαρχικά σώματα.
* Διερωτώμαι σε ποιο βαθμό αυτό που μοιάζει με Θέατρο του Παραλόγου, αν και είναι καθ’ όλα ρεαλιστικό, έχει σχέση με την καθημερινή πραγματικότητα μας. Πάντα, το κάθε τι σχετίζεται με το πλαίσιο στο οποίο υπάρχει. Πάνω σ’ αυτήν την νησίδα, περιτριγυρισμένοι από κάμποσα πλοία εχθρικών, συμμαχικών και αορίστου προσδιορισμού πολιτικών και οικονομικών δυνάμεων, βγαίνοντας από μια οικονομική κρίση και μέσα στην αβεβαιότητα μιας επερχόμενης άλλης, μέσα στη σύγχυση και πανικό για θέματα υγείας και υγιεινής, μέσα στα καθημερινά σκάνδαλα, μέσα σ’ ένα κλίμα διαφθοράς στο οποίο καλείται ο κόσμος να επιβιώσει, άλλος έντιμα κι άλλος αναξιοκρατικά μέσα στο σύστημα που επικρατεί, πώς μπορεί να υπάρξει οποιαδήποτε σύνεση και ψυχραιμία;
Οι συνθήκες της “ρευστής νεωτερικότητας” όπως τις ανέλυε, πριν δέκα περίπου χρόνια, ο φιλόσοφος Ζίγκμουντ Μπάουμαν μιλώντας για την υποβάθμιση της δημοκρατίας, τον διαχωρισμό εξουσίας και πολιτικής, τον περιορισμό του κοινωνικού κράτους και την καλλιέργεια του φόβου από πολιτικούς, επιχειρηματίες και ανθρώπους των ΜΜΕ, βρίσκονται εδώ, στο απόγειο τους. Η εποχή της παγκοσμιοποίησης εισέρχεται στην εποχή της πανδημίας, όπου ο πανικός για τη σωματική ακεραιότητα, προκαλεί διχόνοια στους πολίτες και τους βάζει σε αντίθετα στρατόπεδα.
Ο διχασμός μαζί με τον φόβο, την υποψία, την επιβολή του ‘ορθού’, την νομιμοποίηση της καταστολής και του εγκλεισμού, την καταδίκη και την κατηγορία, μας κάνουν παρατηρητές σε ένα φανατισμό όπου η υπεράσπιση της σωματικής ακεραιότητας και ελευθερίας του ενός συνεπάγεται την κατάπνιξη του Άλλου. Ζούμε σε μια ανθρώπινη κατάσταση αβεβαιότητας για το αύριο, όπου όλα μας απειλούν και όλοι είναι εν δυνάμει επικίνδυνοι.
Η άσκηση φανατισμού και αντιπαλότητας μεταξύ των πολιτών, επεκτείνεται πλέον σε όλα τα πεδία. Η εκτόνωση, γίνεται με το λιντσάρισμα του Άλλου, μόλις γίνει αντιληπτή η παραμικρή πρόκληση, εκεί που άλλες φορές, ίσως και να αγνοείτο ή σίγουρα να μην έπαιρνε τεράστιες διαστάσεις.
Έχω την εντύπωση πως η επιδείνωση των συνθηκών στις κρίσεις που διαβαίνουμε, σε διάφορα επίπεδα, δεν βοηθούν στο να διατηρήσουμε τη ψυχική μας υγεία. Αντιθέτγως, φαίνεται πως όλα όσα βιώνουμε, τον τελευταίο καιρό, μας οδηγούν σε μια κατάσταση μαζικής υστερίας και παράνοιας.
Καιροί ρευστοί και βίαιοι, εύχομαι όχι τόσο βίαιοι όσο σε άλλες εποχές, στις αρχές του σκοταδισμού.
* Πόσο θα ήθελα, πάντως, αυτή τη στιγμή, να ‘ρθεί ένας μηχανόβιος Χριστός να με πάει μακριά∙ σε τόπους μακρινούς και χρόνους ανέμελους. Ίσως στην Κερύνεια κάποιων άλλων χρόνων. Εκεί και τότε, που η αθωότητα είχε επαφή με τα θεία και πατούσε γερά στο χώμα.
Πόσο θα ήθελα να φύγω μακριά από μια χώρα που φλέγεται από κάμποσους ‘ταλιμπάν’ που εκτοξεύουν πουλιά και κουνέλια.
* Η Στέλλα Ευαγγελίδου είναι αρχιτέκτονας
