Ο χώρος της τέχνης περνά τη δική του κρίση μέσα στην κρίση, αλλά κάποιοι επιμένουν να το παλεύουν. Ανάμεσα σ’ αυτούς και η Ρεβέκκα Τορναρίτου, που μέσα στα δύσκολα για την τέχνη δεδομένα, ανοίγει μια δεύτερη Collection Gallery, αυτή τη φορά στη Λεμεσό.
– Πώς πήρατε το ρίσκο να επεκταθείτε με μια γκαλερί στη Λεμεσό;
Η Λεμεσός είναι η ταχύτερα αναπτυσσόμενη πόλη της Κύπρου. Τα μεγαλύτερα έργα διαμορφώνονται εδώ και προβλέπεται ότι θα αναπτυχθούν ακόμα περισσότερα. Λόγω της παραθαλάσσιας θέσης της και των ευκαιριών που προσφέρει, η Λεμεσός προσελκύει πολλούς ξένους επισκέπτες και κατοίκους, άτομα, αλλά και εταιρείες μεγάλης οικονομικής επιφάνειας. Πρόκειται για μια πολυπολιτισμική πόλη, με πολλή ενέργεια και διαφορετική στάση ζωής.
– Ο νέος χώρος είναι διαμορφωμένος στο concept της γκαλερί στη Λευκωσία;
Ναι. Όπως και για την γκαλερί στη Λευκωσία, έτσι και για τη Λεμεσό, όραμά μας είναι η γκαλερί να λειτουργεί ως πλατφόρμα συνάντησης διαφόρων μορφών τέχνης και καλλιτεχνικής έκφρασης. Αυτό που θέλουμε είναι να φέρουμε το κοινό σε επαφή με αξιόλογα έργα τέχνης.
– Θα έχετε και στη Λεμεσό μόνιμη συλλογή με έργα τέχνης που μπορεί να αγοράσει κάποιος;
Η γκαλερί θα διαθέτει δύο μεγάλους χώρους, έναν για περιοδικές εκθέσεις και έναν άλλο για τη μόνιμη έκθεση σημαντικών έργων από την Κύπρο, την Ελλάδα και από άλλες χώρες. Στόχος μας είναι να κάνουμε γνωστούς στους συλλέκτες και τους αγοραστές της Λεμεσού διεθνείς καλλιτέχνες με σημαντική παρουσία στον χώρο της τέχνης και να προσφέρουμε στους ενδιαφερόμενους έργα τέχνης των οποίων οι τιμές θα αυξηθούν στο μέλλον. Επίσης θα συμμετέχουμε σε διεθνή φεστιβάλ και εκθέσεις, όπου θα προσπαθήσουμε να εδραιώσουμε διεθνώς την γκαλερί μας και τους καλλιτέχνες που θα συνεργαστούν μαζί μας. Θέλουμε να λειτουργούμε ως μια γκαλερί τέχνης του 21ου αιώνα.
– Τι περιλαμβάνει το πρόγραμμά σας τους επόμενους μήνες;
Δουλεύουμε σκληρά για να καταρτίσουμε το πρόγραμμά μας για τα επόμενα δύο χρόνια. Για το τρέχον έτος, προγραμματίσαμε δύο ομαδικές εκθέσεις με σημαντικούς, συλλεκτικής αξίας Έλληνες καλλιτέχνες. Τέλος Νοεμβρίου θα φιλοξενήσουμε στην γκαλερί της Λεμεσού μια εκδήλωση όπου θα παρουσιαστούν μοναδικά κοσμήματα και σπάνια διαμάντια. Στην γκαλερί της Λευκωσίας, επίσης το Νοέμβριο, θα παρουσιάσουμε μια σόλο έκθεση ζωγραφικής και γλυπτικής ενός Κύπριου καλλιτέχνη. Ακόμη, ετοιμάζουμε μια ομαδική έκθεση με Κύπριους ανερχόμενους καλλιτέχνες, για το τέλος του 2017. Η ατζέντα του 2018 θα είναι πολύ γεμάτη. Θα φιλοξενήσουμε δύο δημοπρασίες, μία σε κάθε γκαλερί.
– Η εικαστική σκηνή της Κύπρου έχει ελάχιστη στήριξη από την πολιτεία. Οι καλλιτέχνες αλλά και οι γκαλερί περνούν μια δύσκολη περίοδο. Πιστεύετε ότι η πολιτεία πρέπει να στηρίξει περισσότερο τον χώρο της τέχνης;
Το κράτος καμιά υποστήριξη δεν παρείχε στην γκαλερί μας. Υπάρχουν πόροι από την Ευρωπαϊκή Ένωση, αλλά και κονδύλια από τοπικά δημόσια ταμεία. Δεν ξέρουμε πού πηγαίνουν όλα αυτά τα χρήματα και γιατί δεν δίνονται και σε γκαλερί. Γνωρίζω ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση θέλει να διατηρήσει την πολιτιστική της κληρονομιά και διαθέτει αρκετούς πόρους προς αυτή την κατεύθυνση. Θα μελετήσουμε σε βάθος το πώς θα επωφεληθούμε από αυτούς τους πόρους, με στόχο να προβάλουμε εκθέσεις σε τοπικό και διεθνές επίπεδο. Οι γκαλερί στην Κύπρο έχουν έναν εκπαιδευτικό ρόλο και δουλεύουν ως μουσεία, αλλά χωρίς καμία χορηγία.
– Πόσο σημαντική θεωρείτε την παρουσία Κύπριων καλλιτεχνών στη διεθνή σκηνή;
Στην Κύπρο υπάρχουν πολλοί ταλαντούχοι καλλιτέχνες, αλλά είναι σημαντικό να συσχετίζονται και με τον παγκόσμιο χώρο της τέχνης. Εάν ένας καλλιτέχνης δεν έχει παρουσία στις μεγάλες εκθέσεις, δημοπρασίες, γκαλερί και μουσεία, μπορεί να θεωρείται σημαντικός στην τοπική σκηνή, αλλά θα είναι άγνωστος σε διεθνές επίπεδο και ως εκ τούτου, το quota του θα είναι χαμηλής αξίας.
– Μολονότι τα πράγματα στον χώρο της τέχνης δεν είναι εύκολα, τον τελευταίο καιρό έχουν ανοίξει νέες γκαλερί από νέους ανθρώπους. Υπάρχουν καλές προοπτικές για την αγορά της Κύπρου;
Είναι ενθαρρυντικό να βλέπουμε νέες γκαλερί. Πρέπει όμως να κάνουμε διάκριση ανάμεσα σε μια σωστή γκαλερί με πρόγραμμα και προσωπικό και σε προγράμματα πειραματικών χώρων που δημιουργούνται από ομάδες νέων εραστών της τέχνης, εκ των οποίων μερικοί είναι και καλλιτέχνες. Είναι βεβαίως θετικό το ότι και τα δύο συνυπάρχουν, αφού και τα δύο έχουν εκπαιδευτικό ρόλο. Αυτό που παρατηρούμε είναι μια αλλαγή γενιάς στην καλλιτεχνική σκηνή στην Κύπρο. Οι παλιότερες γκαλερί επιτρέπουν πλέον σε νεοσύστατες να συνεχίσουν τη σκληρή δουλειά τους για την προώθηση της τέχνης στο νησί.
– Η οικονομική κρίση πόσο επηρέασε τον χώρο της τέχνης;
Από τη συντριβή του τραπεζικού συστήματος, με τα επακόλουθα που είχε στην οικονομία, δεν είναι πλέον εύκολο να υπάρχεις στον τομέα της τέχνης. Οι γκαλερί πρέπει να επανεφεύρουν τον εαυτό τους και να δημιουργήσουν προστιθέμενη αξία για να υποστηρίξουν τις εκθέσεις τέχνης. Ο τρόπος με τον οποίο θα γίνει αυτό θα πρέπει να ανακαλυφθεί από την κάθε γκαλερί ξεχωριστά. Εμείς ανοίξαμε ένα εργαστήριο στη Λευκωσία και προσφέρουμε δημιουργικές λύσεις για κορνίζες, αντικείμενα επί παραγγελία και καθρέφτες. Φιλοξενούμε επίσης διάφορες εκδηλώσεις, καθώς πολλοί ζητούν να ενοικιάσουν τον χώρο μας και να αξιοποιήσουν τις υπηρεσίες μας.
– Οι δημοπρασίες έχουν στηρίξει την Collection Gallery;
Μια γκαλερί πρέπει να έχει την υποστήριξη της αγοράς μεταπώλησης. Αυτή είναι η αγορά όπου αγοραστές και πωλητές έργων μεγάλης συλλεκτικής αξίας μπορούν να βρουν έργα καλλιτεχνών που δεν είναι πλέον εν ζωή ή καλλιτεχνών των οποίων τα έργα έχουν μεγάλη ζήτηση ανάμεσα στους συλλέκτες. Οι δημοπρασίες είναι ο καταλληλότερος χώρος όπου μπορεί κάποιος να αντιληφθεί το ενδιαφέρον που υπάρχει για το έργο ενός καλλιτέχνη, άρα και την αξία του. Εάν ένας καλλιτέχνης έχει παρουσία σε μουσεία και μεγάλες γκαλερί, είναι βέβαιο ότι θα τον βρεις σε δημοπρασίες σε όλο τον κόσμο.
– Είναι και κάποιες δημοπρασίες που λειτουργούν σαν ένα παζάρι;
Πρέπει να υπογραμμίσω εδώ μια αρνητική πτυχή του τι συμβαίνει στην Κύπρο. Στην αγορά υπάρχουν λίγοι παίκτες, που συγκρατούν τις τιμές των καθιερωμένων καλλιτεχνών. Αυτοί οι έμποροι τέχνης (ένας από αυτούς είναι αδειούχος, ενώ οι υπόλοιποι εργάζονται σε παράλληλη αγορά, χωρίς άδεια) πωλούν την τέχνη μόνο ως προϊόν. Η αξία ενός έργου τέχνης θα πρέπει να εκτιμηθεί από κάποιο ειδικό, βάσει του καταλόγου raissone του καλλιτέχνη. Ένα έργο ενός καλλιτέχνη μπορεί να πωλείται πολύ πιο ακριβά από κάποιο άλλο του ιδίου, εάν ανήκει σε μια σημαντική περίοδό του ή αν ήταν μέρος μιας έκθεσης. Στις δημοπρασίες στην Κύπρο παρατηρώ ότι οι αγοραστές επιλέγουν μόνο με κριτήριο ένα έργο «να είναι φτηνό», όπως σε ένα παζάρι. Αυτό είναι λάθος.
-Πάνω σε ποια βάση θα πρέπει να λειτουργούν οι δημοπρασίες;
Οι δημοπρασίες πρέπει να είναι ο τόπος όπου μπορεί να βρει κανείς εξαιρετικά, συλλεκτικά και σπάνια έργα τέχνης. Οι συλλέκτες πρέπει να γνωρίζουν ότι πρέπει να προστατεύουν την αξία της συλλογής τους. Εάν ένας έμπορος αρχίσει να πουλά έργα σε όλο και χαμηλότερες τιμές, η αξία της επένδυσής του θα μειωθεί. Αυτό δεν συμβαίνει στη διεθνή σκηνή τέχνης. Οι συλλέκτες αποκλείουν τους αντιπροσώπους ως διαμορφωτές της αγοράς, επειδή αυτοί σκέφτονται μόνο βραχυπρόθεσμα, για το δικό τους κέρδος. Ειδικά οι συλλέκτες θα πρέπει να γνωρίζουν ένα χρυσό κανόνα για μια αγορά τέχνης που είναι σε ύφεση: Αυτό που αγοράζεται σήμερα φθηνότερα, αύριο θα αγοράζεται ακόμα πιο φθηνά.
«Η γκαλερί έχει έναν εκπαιδευτικό ρόλο»
– Τελικά ο χώρος της τέχνης στην Κύπρο στηρίζεται κυρίως από τους συλλέκτες;
Ναι. Εκατό τοις εκατό. Μπορώ να πω από αγοραστές και συλλέκτες. Κάνω τη διάκριση μεταξύ συλλεκτών και αγοραστών, επειδή οι συλλέκτες είναι ένας επαναλαμβανόμενος πελάτης, με διαφορετικά κριτήρια στην αγορά έργων τέχνης από έναν περιστασιακό αγοραστή. Δεν ξέρω πού πηγαίνουν τα χρήματα που διατίθενται στην τέχνη, αλλά βοήθεια στις γκαλερί δεν δίνεται. Η επιτροπή που είναι υπεύθυνη για την αγορά έργων από τις εκθέσεις σε γκαλερί ήρθε στην γκαλερί μας στη Λευκωσία από την πρώτη εμφάνισή μας με την Κλίτσα Αντωνίου, αλλά ποτέ δεν αγόρασαν ένα κομμάτι. Τους περιμένουμε ακόμα…
– Ταξιδεύετε συχνά στο εξωτερικό και παρακολουθείτε εκθέσεις. Αυτή η εμπειρία πόσο σας έχει βοηθήσει στην οργάνωση της γκαλερί;
Αν δεν επισκέπτεσαι διεθνείς εκθέσεις και μουσεία, δεν μαθαίνεις σε ποια κατεύθυνση πηγαίνει η τέχνη. Για παράδειγμα, στο τελευταίο ταξίδι μου στη Νέα Υόρκη επισκέφτηκα περίπου 80 γκαλερί και κάποια μουσεία. Είδα τις εκθέσεις, συναντήθηκα με γκαλερίστες και συλλέκτες. Κάθε μέρα κουβαλούσα ένα σακίδιο δέκα κιλών γεμάτο με καταλόγους καλλιτεχνών που θέλω να προωθήσω στη διεθνή σκηνή.
– Με ποιο κριτήριο επιλέγετε τους καλλιτέχνες που φιλοξενείτε;
Μακάρι να μπορούσαμε να κάνουμε μόνο τις εκθέσεις που θέλουμε, αξιολογώντας μεταξύ ακαδημαϊκής και εμπορικής πτυχής. Δυστυχώς, το μέγεθος της αγοράς τέχνης στην Κύπρο δεν είναι αρκετά μεγάλο για να μπορέσει μια γκαλερί να έχει μια μόνο κατεύθυνση. Για να έχει και πωλήσεις, μια γκαλερί πρέπει να ανταποκριθεί στον συμβιβασμό. Η εννοιολογική τέχνη δεν πωλείται στην Κύπρο, όπως ούτε η φωτογραφία, τα σχέδια κλπ. Ο ρόλος μας είναι να εκπαιδεύσουμε το κοινό, αλλά πρέπει επίσης να προσφέρουμε έργα τέχνης που να είναι κατανοητά από το κοινό. Δεν έχουμε καμία υποστήριξη από κανένα δημόσιο ταμείο, αν και στην γκαλερί μας στη Λευκωσία έρχονται φοιτητές, παιδιά, σχολεία και έχουν την ευκαιρία να δουν τη μόνιμη συλλογή και τα έργα σημαντικών καλλιτεχνών. Φιλοξενούμε επίσης συνέδρια και διοργανώνουμε εκθέσεις νέων καλλιτεχνών δίπλα σε καθιερωμένους.
– Εσείς πώς αρχίσατε να χτίζετε τη συλλογή σας; Θυμάστε το πρώτο σας έργο;
Το έχω ακόμα. Ήταν από τον Ρουμάνο καλλιτέχνη Piliuta. Είναι εξέχουσα προσωπικότητα στην ιστορία της τέχνης της Ρουμανίας. Η κόρη του είναι στενή μου φίλη, αλλά ποτέ δεν μου έδωσε κάποιο από τα έργα του πατέρα της, γιατί πάντα ζητούσα τα καλύτερα. Έπρεπε να πείσω ένα συλλέκτη να μου πουλήσει ένα κομμάτι. Για πολύ καιρό εξοικονομούσα το χαρτζιλίκι μου όταν ήμουν φοιτήτρια, για να καταφέρω να αγοράσω αυτό το κομμάτι.
– Μέσα από την γκαλερί έχετε γίνει φίλοι με αρκετούς καλλιτέχνες;
Ναι, φυσικά. Για μια επιτυχημένη συνταγή, πρέπει να υπάρχει μια μακροπρόθεσμη εταιρική σχέση. Ξεκινά με εμπιστοσύνη και σεβασμό. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο πολλές γκαλερί δεν δουλεύουν με καλλιτέχνες των οποίων οι χαρακτήρες είναι δύσκολοι. Η προσωπικότητα του καλλιτέχνη είναι πολύ σημαντική, γιατί πέρα α΄πό ένα συμβόλαιο εκπροσώπησης, είναι η ανθρώπινη σχέση που διαμορφώνεται. Οι γκαλερί βάζουν τόση προσπάθεια, χρόνο και λεφτά, κάνουν τόση δουλειά για να προωθήσουν τους καλλιτέχνες. Είναι μια μακρά διαδικασία η δημιουργία του quota ενός καλλιτέχνη, με ένα ρίσκο που αναλαμβάνουν οι γκαλερί.
– Ποιοι είναι οι αγαπημένοι σας καλλιτέχνες;
Από Κύπριους έχω στη λίστα μου λίγα ονόματα καλλιτεχνών που εμφανίζονται στο Βερολίνο, στο Λονδίνο, στο Παρίσι. Από τους μεγαλύτερους καλλιτέχνες θεωρώ ότι είναι ο Χριστόφορος Σάββα, ο πατέρας του μοντερνισμού στην τέχνη της Κύπρου. Είναι ο πιο πολύπλευρος και πειραματικός καλλιτέχνης. Είναι μια απώλεια για την κυπριακή τέχνη το ότι πέθανε τόσο νέος. Τον συστήνω ανεπιφύλακτα ως έναν από τους καλλιτέχνες που αξίζει να είναι στους τοίχους σοβαρών συλλεκτών. Αν με ρωτάτε για Έλληνες διεθνείς καλλιτέχνες, μπορώ να αναφέρω τον Γιάννη Κουνέλλη, τον Λουκά Σαμαρά και τον Τάκη.
-Και από το εξωτερικό ποιους ξεχωρίζετε;
Παρακολουθώ πολλούς νέους διεθνείς καλλιτέχνες που έχουν παρουσία στις εκθέσεις της Βασιλείας, του Freeze, του Fiac, σε μεγάλες γκαλερί σε όλο τον κόσμο. Είμαστε σε επικοινωνία με τους αντιπροσώπους τους, για να φέρουν στο άμεσο μέλλον εκθέσεις τους στην Κύπρο. Αυτοί οι νέοι καλλιτέχνες πωλούν ήδη από 10.000-20.000 ευρώ, με μεγάλη προοπτική να αυξηθεί η αξία τους. Όταν η λίστα των συλλεκτών που εμπιστεύονται τους συμβούλους μας θα έχει αρκετό βάθος, θα έχουμε τις πρώτες εκθέσεις.
«Οι γκαλερί στην Κύπρο έχουν εκπαιδευτικό ρόλο και δουλεύουν ως μουσεία αλλά χωρίς καμία χορηγία» λέει η Ρεβέκκα Τορναρίτη. Στη φωτο η Collection Gallery στη Λευκωσία.
