Αντώνης Κ. Πετρίδης, «Κύπρονδε», εκδόσεις Άνευ 2019
 
Τα πραγματικά κείμενα κριτικής λογοτεχνίας – που δεν αποτελούν απλώς θωπευτικό άθλημα δημοσίων σχέσεων μεταξύ ημών και αλλήλων – συνιστούν …σπάνιο πτηνό στον τόπο μας. Έτσι, όποτε απαντώνται, είναι καλοδεχούμενα, ευπρόσδεκτα, επαινετά. Κι αυτό διότι η κριτική λογοτεχνίας είναι ιδιαίτερα κοπιώδες «άθλημα» και πολύ σπανίως δημοφιλές.
Ο συγκεντρωτικός τόμος υπό τον τίτλο: «Κύπρονδε», του καθηγητή στο Ανοικτό Πανεπιστήμιο Κύπρου Αντώνη Κ. Πετρίδη, είναι μια συλλογή κριτικών κειμένων κυπρολογικού ενδιαφέροντος, που, κατά κύριο λόγο, αφορούν το θέατρο, την πεζογραφία και την ποίηση. Στην ουσία πρόκειται για 15 κείμενα, κριτικά σημειώματα και ομιλίες, που αφορούν γεγονότα της πνευματικής ζωής στην Κύπρο, την πενταετία 2014-2019.

Η γενική εκτίμηση του συγγραφέα, όπως καταγράφεται στον πρόλογο του βιβλίου, είναι η εξής: «Κάτι καλό συντελείται στα κυπριακά γράμματα, καθώς οι παλιές εμμονές εγκαταλείπονται, οι νέοι δημιουργοί, πιο εξωστρεφείς, εμφανίζονται περισσότερο συντονισμένοι με την παγκόσμια κίνηση και μια σειρά από δημιουργικές συνέργειες συμπυκνώνουν στον τόπο μας τις παραγωγικές δυνάμεις». (σελ. 8)

Το πρώτο μέρος του βιβλίου περιλαμβάνει πέντε θεατρικές κριτικές για ισάριθμες παραστάσεις. Το δεύτερο, στο οποίο και θα επικεντρώσω όλη την προσοχή μου, αφορά την πεζογραφία και την ποίηση, περιλαμβάνει δε οκτώ κείμενα, μερικά από τα οποία αφορούν βιβλιοπαρουσιάσεις, αλλά όχι όλα.  
Από το κείμενο για την πεζογραφία της Κωνσταντίας Σωτηρίου, και συγκεκριμένα τις δυο πρώτες νουβέλες της τριλογίας της, κρατώ την επισήμανση του Αντώνη Κ. Πετρίδη, ότι στο έργο της συγγραφέως: «Η αθωότητα και η ενοχή σχετικοποιούνται και το μόνο που παραμένει απόλυτο είναι ο πόνος – αλλά και η ελπίδα». (σελ. 56)
Από τη κριτική βιβλιοπαρουσίαση για το μυθιστόρημα του Κώστα Λυμπουρή «Επιβάτες φορτηγών» αρχειοθετώ δύο επισημάνσεις: α) Πρόκειται για ένα «μυθιστόρημα ματαιωμένου νόστου, στο οποίο ο πρόσφυγας επιστρέφει διηνεκώς στον τόπο του, αλλά στην πραγματικότητα δεν επιστρέφει ποτέ». (σελ. 61) β) Πρόκειται για ένα «μυθιστόρημα μνήμης, στο οποίο η θύμηση είναι βάρος, θλίψη, ασήκωτη ευθύνη και ενοχή – η ενοχή του επιβιώσαντος…». (σελ. 63)
Για την «Ανατολή» της Victoria Hislop ο Αντ. Κ. Πετρίδης, ανάμεσα σε άλλα, σημειώνει ότι το βιβλίο «Είναι πάνω από όλα η τραγωδία ενός επίγειου παράδεισου που χάνεται σε μια κόλαση πυρός». (σελ. 68) Βρίσκω την επισήμανση του συγγραφέα άκρως παραστατική και εκφραστική.
Ακολούθως, ο συγγραφέας – κριτικός χαρακτηρίζει, ακαριαία καίρια, το μυθιστόρημα «Αργός σίδηρος» του Σωφρόνη Σωφρονίου: «Έργο βαθιά διακειμενικό, (που) συνθέτει διαβάσματα, εικόνες, ιδέες και αισθήσεις κυριολεκτικά από εκατοντάδες μυθιστορήματα, ταινίες, ζωγραφικούς πίνακες και άλλα έργα τέχνης από όλο τον κόσμο και όλες τις εποχές, πολλά από τα οποία αναφέρονται ρητώς στην αφήγηση». (σελ. 72) Πολύ ορθά επίσης κάνει λόγο για «τεράστιο όγκο λογοτεχνικής μνήμης» σε αυτό το έργο.
Για το συλλογικό έργο, κυρίως νέων Κυπρίων λογοτεχνών, υπό τον τίτλο «Λαίμαργα», ο συγγραφέας αποφαίνεται: «Στο μικρό αυτό βιβλιαράκι καταφέρνει να χωρέσει μια ειδολογική πανσπερμία: συμβατικά λίγο – πολύ διηγήματα συνάπτονται με ποιήματα, πεζοποιήματα, υβρίδια στίχου και πεζού και πειραματικότερα κείμενα – ψηφίδες». (σελ. 92)
Γενικά, οι κριτικές επισημάνσεις του Αντ. Κ. Πετρίδη χαρακτηρίζονται από συμπύκνωση και ουσία, από λιτή, αλλά βαθιά περιεκτικότητα. Μιλώντας για τη βραβευμένη συλλογή διηγημάτων «Περιττή ομορφιά» της Νάσιας Διονυσίου, λέει: «Η Γυναίκα: αυτή η μορφή, στις ποικίλες μυθικές και κοινωνικές υποστάσεις της, είναι ο κεντρικός πρωταγωνιστής των αφηγημάτων της…». (σελ. 107)
Στο τέλος του βιβλίου, υπό τη μορφή επιμέτρου, περιλαμβάνεται μια συνανάγνωση της συλλογής «Η δική μου Δευτερά» του Θεοκλή Κουγιάλη με τη συλλογή «Αμμόχωστος βασιλεύουσα» του Κυριάκου Χαραλαμπίδη. Εδώ ο συγγραφέας ευστόχως σημειώνει: «Η ερωτική σχέση με το χώρο, η αναψηλάφηση κάθε γωνιάς, μυρωδιάς, εικόνας, ανάμνησης, μικρής και μεγάλης, είναι κοινή στους δυο ποιητές». (σελ. 123) Ο τοπο-κεντρισμός των δυο ποιητών αλλά και των δυο συλλογών είναι απλώς η αφορμή για να ειπωθούν σημαντικές ποιητικές αλήθειες και να αναλυθούν ουσιαστικές αισθητικές αξίες.
Το δεύτερο, και τελευταίο επίμετρο στο βιβλίο «Κύπρονδε» αφορά τον ποιητή Κυριάκο Χαραλαμπίδη. Και είναι η ομιλία του συγγραφέα κατά την τελετή απονομής στον ποιητή του Βραβείου «Γιώργος Φιλίππου Πιερίδης» της Ένωσης Λογοτεχνών Κύπρου. Ανάμεσα σε άλλα, ο βραβευθείς χαρακτηρίζεται ως «ο Χαραλαμπίδης των υψηλών επικολυρικών τόνων, της σαρδόνειας ειρωνείας, της κρουστής γλωσσικής διαστρωμάτωσης, της πυκνής αναφορικότητας κατά τον τρόπο των μοντερνιστών…». (σελ. 144) Ιδιαιτέρως εύστοχη και συμπυκνωτική τοποθέτηση.
Συνολικά, το βιβλίο «Κύπρονδε» του Αντ. Κ. Πετρίδη αποτελεί μια ειλικρινή και έντιμη ματιά στην πνευματική ζωή της Κύπρου κατά την ανασκοπούμενη περίοδο. Μπορεί κάποιος να συμμεριστεί είτε εν μέρει είτε επί συνόλου τις απόψεις του. Θα δυσκολευτεί όμως να τις απορρίψει σωρηδόν. Διότι είναι διατυπωμένες με ευθύτητα, αναλυτική δεινότητα και επαρκή τεκμηρίωση.