Σήμερα ολοκληρώνεται ένα από τα ετήσια ταξίδια που απολαμβάνω περισσότερο απ’ όλα τα πολλά πραγματικά μου ταξίδια: το Φεστιβάλ Κινηματογράφου για τη Διαφορετικότητα που διοργανώσαμε με το Center for Social Innovation – CSI για 5η χρονιά.
Από την παπαδιαμαντική Ελλάδα του 19ου αιώνα και τη «Φόνισσα» διακτινιστήκαμε στη σύγχρονη πατριαρχική Ινδία με τη συγκλονιστική ταινία «Dangal», το αριστούργημα του Bollywood.
Από την ισπανική ομάδα μπάσκετ ατόμων με αναπηρία («Campeones»), επιστρέψαμε Κύπρο με την εμβληματική «Παύση» της Τώνιας Μισιαλή και κρυφοκοιτάξαμε τις ζωές των αποξενωμένων γυναικών, άλλοτε ευνοούμενων της Αφροδίτης.
Από τον πόλεμο των τεσσάρων τοίχων, στην απροσχημάτιστη σύγκρουση: η Ουκρανία της ανθρώπινης συνθήκης μέσα από την απόκοσμη εργασιακή ρουτίνα των νοσηλευτριών στα πεδία των μαχών («Cuba & Alaska») στις αρχαίες παραδόσεις του ψωμιού της Κριμαίας («The bread we share»).
Πίσω στις μήτρες: Μεσοποταμία, «Shadows», όπου μια 15χρονη μητέρα από τη Βαγδάτη τα βάζει με τις σκιές που την υποδουλώνουν· Ζανζιβάρη του ’50 που τραβά αρματωμένη την αποικιακή διελκυστίνδα («Tug of War»).
Και σήμερα, κουρασμένος και χαρούμενος, αναλογίζομαι πόσο κοινότοπη κατάντησε η σύγκριση της τέχνης με το ταξίδι. «Ταξίδι σε ζωές που δεν θα ζήσουμε ποτέ» διαβάζουμε σε ανακοινώσεις κινηματογραφικών φεστιβάλ. Και σκέφτομαι ότι η οθονοπληξία μας, η ψηφιοποίηση των συναισθημάτων μας, δεν μας αφήνει να νιώσουμε αυτή τη μεγάλη αλήθεια.
Ας παίξουμε ένα νοητικό παιχνίδι. Στην επόμενη παράγραφο αντικαταστήστε το αεροπλάνο με την αίθουσα του κινηματογράφου και την απογείωση με την στιγμή που σβήνουν τα φώτα και σκάει ο πρώτος τίτλος.
«Στη ζωή μας ολόκληρη ελάχιστες εμπειρίες είναι τόσο λυτρωτικές όσο η στιγμή στην οποία το αεροπλάνο μας ανυψώνεται στους αιθέρες. Την ώρα που κοιτάζουμε από το παράθυρο όσο περιμένει στάσιμο στην αρχή του διαδρόμου, βρισκόμαστε αντίκρυ σ’ ένα θέαμα με γνώριμες αναλογίες: […] η γη όπως την ξέραμε ανέκαθεν, η επιφάνεια όπου η ζωή μας κυλά με τον αργό ρυθμό της […], το έδαφος […], ο τόπος όπου, το πολύ πεντακόσια μέτρα μπροστά μας, υπάρχουν πάντα σχεδόν κάποια δέντρα ή κτίρια να περιορίζουν το οπτικό μας πεδίο. Έπειτα, ξαφνικά, με υπόκρουση την ελεγχόμενη φρενίτιδα των κινητήρων […] υψωνόμαστε γοργά και άνετα στην ατμόσφαιρα, και μπροστά μας ανοίγεται ένας απέραντος ορίζοντας, όπου το βλέμμα μας απλώνεται ανεμπόδιστο. Με μια απειροελάχιστη κίνηση του ματιού ατενίζουμε εκτάσεις που στο έδαφος θα χρειαζόταν ολόκληρο απόγευμα για να τις διατρέξουμε.». Να πώς περιγράφει o Αλαίν Ντε Μποττόν την ιδεοτυπική εκκίνηση του αεροπορικού ταξιδιού στο παντάξια best seller του «Η τέχνη του ταξιδιού» (εκδ. Πατάκη).
Συνεχίζουμε το παιχνίδι μας: «Η ταχύτατη ανάληψη του αεροσκάφους συμβολίζει […] τη μεταμόρφωση. Αυτή η επίδειξη δύναμης μπορεί να μας εμπνεύσει, ώστε να […] φανταστούμε ότι μια μέρα θα μπορούσαμε κι εμείς να ορθώσουμε το ανάστημά μας πάνω από καθετί που σήμερα μας πλακώνει. […] Η νέα πλεονεκτική θέση στην οποία βρισκόμαστε μας επιτρέπει να διακρίνουμε τη λογική και την τάξη που διέπουν το τοπίο: η πορεία των δρόμων αλλάζει γιατί πρέπει να παρκαμφθεί κάποιος λόφος· τα ποτάμια καταλήγουν σε λίμνες, […] οι διασταυρώσεις που στο έδαφος μας φαίνονται ασυνάρτητες αποδεικνύεται από ψηλά ότι σχηματίζουν ένα καλοσχεδιασμένο πλέγμα. […] Και με όλα αυτά γεννιέται η σκέψη ότι, μέχρι τώρα, […] τόσο μικρή ήταν η ζωή μας: ορίστε ο κόσμος στον οποίο ζούμε και τον οποίο σχεδόν ποτέ δεν καταλαβαίνουμε· κάπως έτσι πρέπει να μας βλέπει το γεράκι, οι θεοί.»
Την επόμενη φορά που θα πάτε σινεμά, κοιτάξτε τους άλλους θεατές τριγύρω σας και παίξτε το παιχνίδι αντίστροφα: αντικαταστήστε νοερά τον κινηματογράφο με ένα αεροπλάνο. Αυτό χάνεται τα βράδια που βουλιάζουμε στις μαζικές πλατφόρμες ψυχαγωγίας. Αυτό εξαϋλώνεται στο σκρολάρισμα της ζωής μας. Αυτή η συλλογική συνειδητοποίηση της εξισωτικής συνάντησής μας σε έναν σκοτεινό μα οικείο χώρο, με μόνο κίνητρο να απολαύσουμε την ομορφιά. Ο κινηματογράφος είναι επαναστατικός.
*Οι ταινίες «Fanon» και Historjá – Stygn för Sápmi αναβλήθηκαν και αλλάζουν τοποθεσία προβολής. Νέα ημερομηνία και χώρος: 28/5, 7.30μ.μ. στο Αρχοντικό Αξιοθέας, στη Λευκωσία)
Ελεύθερα. 17.05.2026
