Δύο κορίτσια, 17 ετών, έβαλαν τέλος στη ζωή τους στην Αθήνα υπό τον φόβο της αποτυχίας στις Πανελλαδικές Εξετάσεις. Δύο παιδιά που δεν πρόλαβαν να ενηλικιωθούν, να αλλάξουν γνώμη για τον εαυτό τους, να ανακαλύψουν ότι η ζωή δεν χωρά σε έναν βαθμό ούτε σε ένα μηχανογραφικό δελτίο. Και μαζί με τον πόνο και το σοκ, επιστρέφει ξανά ένα ερώτημα που ως κοινωνία αποφεύγουμε να κοιτάξουμε κατάματα… πόσο βάρος έχουμε αλήθεια φορτώσει στους ώμους των παιδιών μας;

Οι εξετάσεις εισδοχής στα Πανεπιστήμια παρουσιάζονται εδώ και δεκαετίες ως η «μεγάλη μάχη» που θα καθορίσει το μέλλον ενός ανθρώπου. Η οικογένεια αγωνιά, το σχολείο πιέζει, τα φροντιστήρια πολλαπλασιάζουν ώρες και απαιτήσεις, η κοινωνία ολόκληρη αντιμετωπίζει την επιτυχία στις εξετάσεις σχεδόν ως συνώνυμο της προσωπικής αξίας. Ένα παιδί 17 ετών μαθαίνει να πιστεύει ότι αν αποτύχει σε αυτή τη δοκιμασία, αποτυγχάνει συνολικά ως άνθρωπος. Κι αυτό είναι ένα από τα πιο επικίνδυνα ψέματα που έχουμε κανονικοποιήσει.

Δεν ευθύνονται οι εξετάσεις από μόνες τους. Κάθε κοινωνία χρειάζεται διαδικασίες αξιολόγησης. Το πρόβλημα αρχίζει όταν μια μόνο δοκιμασία αποκτά διαστάσεις υπαρξιακής κρίσης. Όταν το παιδί δεν ακούει ποτέ ότι έχει δικαίωμα να αποτύχει, να ξαναπροσπαθήσει, να αλλάξει διαδρομή, να καθυστερήσει, να μην ξέρει ακόμη τι θέλει. Όταν μεγαλώνει σε ένα περιβάλλον όπου η σύγκριση γίνεται καθημερινότητα και η αγάπη συχνά μοιάζει να εξαρτάται από την επίδοση.

Ζούμε σε μια εποχή όπου οι έφηβοι βρίσκονται ήδη αντιμέτωποι με πρωτοφανή ψυχική πίεση. Τα κοινωνικά δίκτυα εντείνουν το άγχος, καλλιεργούν τη διαρκή αξιολόγηση και την ανάγκη επιβεβαίωσης. Η αποτυχία δεν βιώνεται πια ιδιωτικά, μοιάζει δημόσια, εκτεθειμένη, σχεδόν ντροπιαστική. Μέσα σε ένα τέτοιο περιβάλλον, η εξεταστική πίεση γίνεται για ορισμένα παιδιά αφόρητη.

Η συζήτηση, όμως, δεν μπορεί να περιορίζεται σε λίγες ημέρες συγκίνησης μετά από μια τραγωδία. Αυτό που οφείλουμε να κάνουμε είναι να αλλάξουμε νοοτροπία. Να σταματήσουμε να μιλάμε για τις Παγκύπριες Εξετάσεις σαν να είναι η μοναδική πύλη προς τη ζωή. Να δώσουμε χώρο στις δεύτερες ευκαιρίες, στις εναλλακτικές διαδρομές. Κυρίως, να μάθουμε στα παιδιά μας ότι η αξία τους δεν εξαρτάται από την επιτυχία, ούτε ακυρώνεται από μια αποτυχία.

Και χρειάζεται και κάτι ακόμη. Να ακούσουμε περισσότερο. Πίσω από τους βαθμούς και τα διαγωνίσματα, υπάρχουν παιδιά που φοβούνται, που εξαντλούνται, που παλεύουν σιωπηλά με το άγχος και την κατάθλιψη. Η ψυχική υγεία των εφήβων δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως δευτερεύον θέμα ούτε ως πολυτέλεια.

Καμία εξέταση δεν αξίζει μια ανθρώπινη ζωή. Και καμία κοινωνία δεν μπορεί να θεωρεί φυσιολογικό να μεγαλώνει παιδιά που πιστεύουν πως στα 17 τους όλα κρίνονται οριστικά.

panayiota.charalambous@phileleftheros.com