Τι κρύβεται πίσω από τη σύγκρουση Σαουδικής Αραβίας – Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων, η οποία καταλαμβάνει ολοένα και μεγαλύτερο χώρο στη διεθνή ειδησεογραφία;
Κατ’ αρχάς, θα πρέπει να πούμε ότι δεν μιλάμε – ακόμα τουλάχιστον – για σύγκρουση με την κλασική έννοια. Είναι απλώς σχετικά άγνωστο λόγω της απουσίας του από τις κύριες ειδήσεις της επικαιρότητας. Σε μία δε περίοδο με τις συγκεκριμένες κύριες ειδήσεις και τα ανοιχτά μέτωπα, η απουσία αυτή είναι μάλλον κατανοητή και λογική.
Το ζήτημα όμως είναι εξαιρετικά σοβαρό για τη Μέση Ανατολή όπως και τον περιβάλλοντα γεωπολιτικό της χώρο στον οποίο ανήκουμε και εμείς. Ακριβώς διότι η αντιπαλότητα αυτή, ηπιότερα ο έντονος ανταγωνισμός, έχει να κάνει με το ποια από τις δύο χώρες θα ηγεμονεύσει την περιοχή τα επόμενα χρόνια και δεκαετίες.
Την προηγούμενη δεκαετία, μιλάμε για το 2015-2025, τα δύο κράτη του Κόλπου ήταν στενοί σύμμαχοι. Τους είχαν ενώσει κοινά συμφέροντα και κυρίως η διαχείριση κοινών απειλών. Αρχικά, ο Πόλεμος στην Υεμένη, όπου παρά την υποστήριξη των αυτονομιστών του νότου από τα ΗΑΕ και της κεντρικής κυβέρνησης από τη Σαουδική Αραβία, υπήρχε ο κοινός εχθρός: οι Χούθι. Ή, πιο σωστά, το Ιράν, το οποίο ήταν ένα θέμα από μόνο του.
Η διαφορά αυτή στην προσέγγιση στα της Υεμένης προκάλεσε το τελευταίο διάστημα σοβαρούς τριγμούς στις μεταξύ τους σχέσεις, καθώς το μεν Ριάντ πρότασσε την ανάγκη αποκοπής των χερσαίων διόδων ανεφοδιασμού των τρομοκρατών, το δε Άμπου Ντάμπι ενίσχυε τους νότιους αυτονομιστές και τη διασφάλιση, στο βαθμό του δυνατού, της απρόσκοπτης λειτουργίας των λιμανιών. Σε όσα τους ένωσαν ήταν βέβαια και η κοινή κρίση με το Κατάρ το 2017.
Η ισορροπία της «συμμαχίας» ήταν σε γενικές γραμμές η ακόλουθη: τα ΗΑΕ, με την εξωστρεφή τους διεθνή και περιφερειακή παρουσία, με μια ανοιχτή και διεθνοποιημένη οικονομία, χαμηλούς φορολογικούς συντελεστές, ανεπτυγμένες υποδομές και πολλά άλλα, ήταν το ευέλικτο μέρος. Η Σαουδική Αραβία ήταν η πετρελαϊκή δύναμη και είχε ούτως ή άλλως το μεγάλο εκτόπισμα γεωπολιτικά.
Η ισορροπία αυτή διαταράχθηκε όταν οι Σαουδάραβες αποφάσισαν πως ο ρόλος αυτός δεν τους αρκούσε και πως, λόγω ακριβώς της υπέρτερης θέσης τους – γεωπολιτικά, πετρελαϊκά και οικονομικά – αυτοί θα έπρεπε να έχουν το κομμάτι που βρισκόταν στα χέρια του Άμπου Ντάμπι. Αυτή είναι η ουσία.
Όταν παρουσιάστηκε το Όραμα 2030 – το στρατηγικό σχέδιο της Σ.Α. για τη διαφοροποίηση της οικονομίας από το πετρέλαιο – κατέστη σαφές τι ακριβώς επεδίωκε και επιδιώκει το Ριάντ.
Εάν υπήρχαν αμφιβολίες, πράγμα απίθανο, αυτές διαλύθηκαν με την επιβολή από πλευράς της Σ.Α. υποχρέωσης των πολυεθνικών εταιρειών να εγκαθιστούν περιφερειακή έδρα (RHQ) εντός του Βασιλείου εάν θέλουν να έχουν πρόσβαση σε κρατικά συμβόλαια. Μέχρι το 2022 τα ΗΑΕ φιλοξενούσαν το 76% περίπου όλων των RHQ στη MENA, δηλαδή τη Μέση Ανατολή και τη Βόρεια Αφρική. Στη Σαουδική Αραβία βρισκόταν μόλις το 5%. Η κίνηση ανάγκασε τεράστιες πολυεθνικές να μεταφέρουν τη βάση τους στη Σ.Α., με τεράστιες απώλειες για τα Εμιράτα, τόσο σε εξειδικευμένο προσωπικό όσο και σε έσοδα. Και βεβαίως με την απώλεια στον περιφερειακό τους ρόλο.
Το εκπληκτικό βέβαια είναι πως, αν και η κόντρα δεν κρύβεται, προς τα έξω οι «αδελφές» χώρες συμπεριφέρονται – περίπου – σαν να μην συμβαίνει κάτι ιδιαίτερο. Ο «πόλεμος» γίνεται μέσω των (ελεγχόμενων πάντα) ΜΜΕ, μέσω αρθρογράφων οι οποίοι αφήνουν σοβαρές αιχμές της μίας πλευράς για την άλλη, αλλά και μέσω influencers στα social media – πολιτικού ύφους εννοείται. Κάποια από αυτά τα σχόλια, ιδιαίτερα από πλευράς ΗΑΕ, αφήνουν σοβαρές αιχμές για το Παλάτι στο Ριάντ και για αχαριστία από πλευράς του έναντι της στάσης που κράτησε μέχρι σήμερα το Άμπου Ντάμπι, ειδικά για την Υεμένη, από την οποία δεν πρέπει κανείς να ξεχνά ότι ουσιαστικά η Σαουδική Αραβία επέβαλε την αποχώρησή του.
Με το μέτωπο στην Υεμένη να παραμένει ανοιχτό και, κατά πολλούς, με την αναχώρηση των ΗΑΕ να κερδίζουν χρόνο οι Χούθι, η κόντρα ανάμεσα στις δύο χώρες, πέρα από το οικονομικό επίπεδο, μεταφέρεται και στο Κέρας της Αφρικής όπως και ευρύτερα στην Ερυθρά Θάλασσα. Εκεί μπαίνει στην εξίσωση και το ζήτημα Σομαλία / Σομαλιλάνδη, με το Ριάντ να συντάσσεται με την Τουρκία, το Πακιστάν και το Κατάρ στη στήριξη της πρώτης, το δε Άμπου Ντάμπι να παραμένει πιο διακριτικά στον άξονα Ισραήλ, Ινδίας, Αιθιοπίας υπέρ – ουσιαστικά, όχι πάντα δεδηλωμένα – της δεύτερης.
Εκεί πρέπει να στραφεί η προσοχή, καθώς πρόκειται για κρίσιμο σημείο για το μέλλον της περιοχής ολόκληρης – και όσων κατοικούμε σ’ αυτήν.
