Ένα μικρό βιβλιαράκι γραμμένο από τον μακαριστό επίσκοπο Κάλλιστο Ware, που είχα την τύχη να γνωρίσω στην Αθήνα. Συγκεκριμένα, σε ένα παρκάκι κοντά στο ξενοδοχείο «Caravel». Τον συνόδευε μια καλή φίλη. Ήταν καλοκαίρι του 2021. Μιλούσε σπασμένα αλλά σωστά ελληνικά. Ήταν γλυκός και ευχάριστος.
Έναν χρόνο μετά, ξημερώματα 24ης Αυγούστου του 2022, εκοιμήθη εν ειρήνη.
Αυτό το βιβλιαράκι, λοιπόν, παρουσιάζει τη νηστεία όχι ως νομική υποχρέωση, αλλά ως ταξίδι μετάνοιας και πνευματικής αναγέννησης. Ιδού, μερικά αποσπάσματα:
> Αυτή η αίσθηση της αναστάσιμης χαράς, που ορίζει τα θεμέλια όλης της λατρείας της Ορθόδοξης Εκκλησίας είναι η μία και μοναδική βάση για την Ορθόδοξη ζωή και ελπίδα μας. (…) Όμως, για να γευτούμε πλήρως τη δύναμη αυτής της πασχαλινής αγαλλίασης, κάθε ένας από εμάς χρειάζεται να περάσει μια περίοδο προετοιμασίας.
> Χωρίς αυτήν, τη γεμάτη προσδοκίες προετοιμασία, το βαθύτερο νόημα του πασχαλινού εορτασμού χάνεται.
> Γι’ αυτό και πριν τη γιορτή του Πάσχα, έχει καθιερωθεί μια μακρά προπαρασκευαστική περίοδος μεταμέλειας και νηστείας, που διαρκεί στην σημερινή Ορθόδοξη πρακτική πάνω από 10 εβδομάδες. Η αρχή γίνεται με 22 ημέρες (τέσσερις διαδοχικές Κυριακές), προκαταρκτικής τήρησης, ακολουθούν οι 6 εβδομάδες ή 40 ημέρες της Μεγάλης Νηστείας της Σαρακοστής και τέλος έρχεται η Μεγάλη Εβδομάδα.
> Ακριβώς όπως τα τέκνα του Ισραήλ έφαγαν «άρτον κακώσεως» ως προετοιμασία για το Πάσχα, έτσι και οι χριστιανοί προετοιμάζονται για τον εορτασμό του νέου Πάσχα, ακολουθώντας περίοδο νηστείας.
> Όμως τι άραγε εννοούμε με τη λέξη «νηστεία»; Ας επιδείξουμε ιδιαίτερη προσοχή, ώστε να διατηρήσουμε την ισορροπία που χρειάζεται ανάμεσα στην εξωτερική και την εσωτερική πτυχή της νηστείας. Το πρώτο επίπεδο, το εξωτερικό, περιλαμβάνει την αποχή από φαγητά και ποτά – χωρίς αυτό το σκέλος, μία πλήρης και αληθινή νηστεία δεν μπορεί να τηρηθεί.
> Βέβαια, οι σχετικοί κανόνες δεν πρέπει σε καμία περίπτωση να θεωρηθούν αυτοσκοπός, διότι το άθλημα της νηστείας ανέκαθεν υπηρετούσε έναν εσώτερο, διάφανη σκοπό. Ο άνθρωπος αποτελεί μία ενότητα σώματος και ψυχής. Ένα ζωντανό πλάσμα που διαμορφώθηκε «εξ’ αοράτου τε και ορατής φύσεως» και η άσκηση της νηστείας, κατά συνέπεια, θα πρέπει να περιλαμβάνει και τις δύο αυτές φύσεις.
> Η τάση να αποδίδεται υπερβολική σημασία στους εξωτερικούς κανόνες, κάτω από ένα δικανικό πνεύμα, όπως επίσης και η αντίθετη, να περιφρονούνται, δηλαδή, αυτοί οι κανόνες ως αναχρονιστικοί και περιττοί, μπορούν και οι δύο να αποδοκιμαστούν ως προδοσία της αληθινής Ορθοδοξίας.
> Και στις δύο περιπτώσεις, η ισορροπία μεταξύ του εξωτερικού και του εσωτερικού χαρακτήρα της νηστείας έχει κλονιστεί.
> Η δεύτερη αυτή τάση της περιφρόνησης, είναι αναμφίβολα η πιο διαδεδομένη στις μέρες μας – ιδιαίτερα στη Δύση.
> Τόσο στην Ανατολή όσο και στη Δύση, η νηστεία της Σαρακοστής περιλάμβανε μία επίπονη σωματική προσπάθεια. Αλλά στη Χριστιανοσύνη της Δύσης, στη διάρκεια των τελευταίων 5 αιώνων, οι σωματικές επιταγές της νηστείας έχουν σταθερά περιοριστεί, ώστε σήμερα μόλις και μετά βίας να υπερβαίνουν το επίπεδο του συμβολισμού.
> Έτσι, αναρωτιέται κανείς, πόσοι άραγε από αυτούς που τρώνε τηγανίτες την Τρίτη της Τυρινής γνωρίζουν τον αυθεντικό σκοπό αυτής της συνήθειας (που είναι να χρησιμοποιούμε τα αβγά και το βούτυρο που έχουν απομείνει), προτού ξεκινήσει η νηστεία της Σαρακοστής.
> Ο Ορθόδοξος κόσμος που σήμερα εκτίθεται στη δυτική εκκοσμίκευση αρχίζει κι αυτός να ακολουθεί το ίδιο μονοπάτι της ολιγωρίας
> Ένας λόγος που εγκαταλείφθηκε η νηστεία στις μέρες μας είναι, και η αιρετική στάση έναντι της ανθρώπινης φύσης: Ο εσφαλμένος «πνευματισμός» που αρνείται ή αγνοεί το σώμα, καθώς βλέπει τον άνθρωπο μόνο υπό το πρίσμα της εγκεφαλικής του νοημοσύνης.
> Κατά συνέπεια, πολλοί σύγχρονοι χριστιανοί έχουν απωλέσει την αυθεντική θέαση του ανθρώπου ως αδιάσπαστης ενότητας του ορατού και του αοράτου και παραγνωρίζουν τη θετική επίδραση του σώματος στην πνευματική ζωή – ξεχνώντας τη διαβεβαίωση του αγίου Παύλου ότι «το σώμα υμών ναός του εν υμίν Αγίου Πνεύματος εστίν …δοξάσατε δη τον Θεόν εν τω σώματι υμών»
> Ένας άλλος λόγος, που η νηστεία φθίνει στην Ορθοδοξία, είναι ο ισχυρισμός, ευρύτατα διαδεδομένος, ότι οι παραδοσιακοί κανόνες δεν είναι πια εφαρμόσιμοι.
> Αυτοί οι κανόνες προϋποθέτουν, καθώς λέγουν, μια στενά οργανωμένη και μη πλουραλιστική Ορθόδοξη κοινότητα, η οποία ακολουθεί έναν αγροτικό τρόπο ζωής, που σήμερα όλο και περισσότερο τείνει να εκλείψει.
> Ωστόσο, πρέπει να πούμε ότι η νηστεία, όπως παραδοσιακά ετηρείτο στην Εκκλησία, ήταν πάντα δύσκολη και συνυφασμένη με κοπιώδη άσκηση.
> Πολλοί σύγχρονοί μας είναι πρόθυμοι να νηστέψουν για λόγους υγείας η ομορφιάς – προκειμένου να χάσουν βάρος. Δεν μπορούμε και εμείς, οι χριστιανοί, να κάνουμε άραγε το ίδιο για τη χάρη της ουρανίας Βασιλείας;
> Γιατί η αυταπάρνηση, που με τόση χαρά αποδέχονταν οι προηγούμενες γενιές χριστιανών, να αποδεικνύεται τώρα τόσο ανυπέρβλητο εμπόδιο;
> Όταν κάποτε ο Άγιος Σεραφείμ του Σάρωφ ρωτήθηκε γιατί τα θαύματά της χάριτος, που φανερώνονταν άφθονα στο παρελθόν, δεν ήταν πλέον ορατά στις ημέρες του, απάντησε: «Μονάχα ένα πράγμα μας λείπει: Μία ακλόνητη αποφασιστικότητα».
ΦΩΤΟ: Κάλλιστος Ware. Ένας πολύ γλυκός άνθρωπος.
