Μετά από τέσσερις ημέρες έντονων συζητήσεων, καίριων ερωτημάτων και πολλών διαφορετικών απόψεων, το 11ο Οικονομικό Φόρουμ των Δελφών μας «συστήθηκε» φέτος με τον τίτλο «Το σοκ του νέου».
Από πρώτο άκουσμα, απλώθηκε δυσκολία κατανόησης. Ίσως διότι συζούμε δεκαετίες τώρα με την προσμονή και ελπίδα μιας ανανέωσης, μιας καινούργιας αρχής, χωρίς να περνάει καν από το μυαλό μας ότι η αλλαγή, ριζική μάλιστα, μπορεί να φέρνει μαζί της και σοκ!
Κι όμως, τώρα που ολοκληρώθηκε όλο αυτό το πνευματικό crash course (ταχύρρυθμο μάθημα ή/και εντατικό σεμινάριο) στο επιβλητικό περιβάλλον των Δελφών, το μήνυμα αυτό, το σοκ του νέου, δεν είναι πλέον μπροστά μας — είναι το περιβάλλον στο οποίο λειτουργούμε τώρα.
Όπως συνοψίζουν οι άνθρωποι που εμπνευστήκαν και δημιούργησαν το εφετινό Φόρουμ, όσα ακούσαμε στους Δελφούς δεν ήταν μια ενιαία ιστορία κρίσης, ούτε μια απλή αφήγηση ανθεκτικότητας. Ήταν κάτι πιο περίπλοκο: ένας κόσμος στον οποίο η γεωπολιτική, η ενέργεια, η τεχνολογία, τα δημογραφικά στοιχεία, το κλίμα, η ασφάλεια και η εμπιστοσύνη δεν αποτελούν πλέον ξεχωριστές προκλήσεις, αλλά μέρη της ίδιας εξίσωσης.
Ο πόλεμος στο Ιράν, το μέλλον της Ουκρανίας, το χάσμα ανταγωνιστικότητας της Ευρώπης, η άνοδος της Τεχνητής Νοημοσύνης, η δημογραφική παρακμή, η μετανάστευση, η παραπληροφόρηση και η πίεση στους θεσμούς οδηγούσαν όλα σε ένα συμπέρασμα — η αναστάτωση είναι πλέον δομική.
Αυτή η αίσθηση ρήξης επαναλήφθηκε από τον Paolo Gentiloni, πρώην Επίτροπο Οικονομίας της ΕΕ (2019-2024) και Πρωθυπουργό της Ιταλίας (2016-2018), ο οποίος περιέγραψε την τρέχουσα στιγμή ως μια θεμελιώδη ρήξη από το παρελθόν, που σημαδεύτηκε από την κατάρρευση της παλιάς παγκόσμιας τάξης και την «οπλοποίηση της παγκόσμιας οικονομίας».
Σε ένα τέτοιο περιβάλλον, υποστήριξε, η Ευρώπη πρέπει να προσαρμοστεί σε μια πολύ πιο ανταγωνιστική και ασταθή πραγματικότητα, προειδοποιώντας ότι «δεν μπορούμε να είμαστε τα μόνα φυτοφάγα σε έναν κόσμο σαρκοφάγων».
Και όμως, δεν παγιδευτήκαμε σε συναγερμό. Κλασσική αντίδραση στον φόβο. Ξανά και ξανά, οι ομιλητές επέστρεφαν σε ένα πιο απαιτητικό ερώτημα: την ικανότητα.
«Την ικανότητα της Ευρώπης να ενεργεί με μεγαλύτερη συνοχή· της Ελλάδας να μετατρέπει την ανάκαμψη σε παραγωγικότητα· των θεσμών να ανοικοδομήσουν την εμπιστοσύνη· των επιχειρήσεων να καινοτομούν χωρίς να χάνουν από τα μάτια τους τους ανθρώπους· των κοινωνιών να προστατεύσουν την ανοιχτότητα χωρίς να γίνουν ανυπεράσπιστες.»
Αν υπήρχε ένα νήμα που διέτρεχε τις φετινές συζητήσεις, αυτό ήταν η ανάγκη να περάσουμε από την αντίδραση στον σχεδιασμό. Η ενεργειακή ασφάλεια δεν μπορεί να βασίζεται μόνο σε μέτρα έκτακτης ανάγκης. Η ανάπτυξη δεν μπορεί να βασίζεται μόνο στην ορμή της ανάκαμψης. Η τεχνολογία δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται μόνο ως επιτάχυνση, χωρίς διακυβέρνηση, δεξιότητες και σκοπό. Η άμυνα δεν μπορεί να παραμείνει κατακερματισμένη. Τα δημογραφικά στοιχεία δεν μπορούν να αντιμετωπιστούν μέσω μεμονωμένων οφελών. Η εμπιστοσύνη δεν μπορεί να αποκατασταθεί μόνο μέσω της επικοινωνίας.
Η 11η Ετήσια Συνάντηση του Οικονομικού Φόρουμ των Δελφών μας αφήνει, λοιπόν, όχι με βεβαιότητα, αλλά με κατεύθυνση. Το καθήκον που έχουμε μπροστά μας δεν είναι να περιμένουμε την επιστροφή της σταθερότητας, αλλά να οικοδομήσουμε τα συστήματα, τις συμμαχίες και τις νοητικές συνήθειες που μας επιτρέπουν να λειτουργούμε μέσα στην αστάθεια — με σαφήνεια.
Αυτά μας λένε οι άνθρωποι που εμπνεύστηκαν το Φόρουμ, και που από αύριο αρχίζουν δουλειά για το επόμενο. Μόνο έτσι, κτίζονται και διαρκούν τα ωραία πράγματα. Καλή αντάμωση του χρόνου.
Φωτό: Πως να μην εμπνευστείς, προσκυνήσεις και παραδοθείς σε έναν τέτοιο χώρο;
