Παρόλο που προσφέρονταν σχέδια χορηγιών για την εγκατάσταση φωτοβολταϊκών (ΦΒ) συστημάτων από τις αρχές της δεκαετίας του 2000, χρειάστηκε ο πόλεμος στην Ουκρανία και η ενεργειακή κρίση για να συνειδητοποιήσουμε ότι αυτά αποτελούν σκόπιμη επένδυση. Τώρα που μεγάλος αριθμός συμπολιτών μας αποφάσισε να εγκαταστήσει τέτοια συστήματα, η αγορά δυσκολεύεται να ικανοποιήσει τη ζήτηση. Το κοινό είναι ανυπόμονο, αφού δεν θέλει να επωμιστεί άλλους παράλογους λογαριασμούς, δυστυχώς όμως αυτή την περίοδο χρειάζεται αρκετή υπομονή μέχρι να τεθεί σε λειτουργία ένα ΦΒ σύστημα και να καταβληθεί η κυβερνητική χορηγία.
Το κείμενο αυτό έχει σκοπό να προσφέρει συμβουλές σε όσους/ες έχουν εγκαταστήσει ΦΒ συστήματα στα υποστατικά τους ή σε όσους/ες προτίθενται να εγκαταστήσουν. Όπως οποιοσδήποτε άλλος τεχνικός εξοπλισμός που αγοράζουμε έναντι χιλιάδων ευρώ, έτσι και τα ΦΒ συστήματα χρειάζονται έλεγχο και συντήρηση, καθώς είναι εκτεθειμένα στις καιρικές συνθήκες (βροχές, άνεμοι, ηλιακή ακτινοβολία). Είναι, λοιπόν, χρήσιμο και σημαντικό να προβαίνουμε στις πιο κάτω ενέργειες για τον σωστό έλεγχο και την καλή συντήρηση των φωτοβολταϊκών μας συστημάτων:
1.Έλεγχος Λειτουργίας: Ίσως το πιο απλό και βασικό είναι ο έλεγχος ότι το σύστημα δουλεύει. Πολλοί έχουν τη λανθασμένη αντίληψη ότι η ΑΗΚ έχει την ευθύνη να παρακολουθεί και να ενημερώνει όταν υπάρχει βλάβη. Με τον τρόπο που συνδέονται τα ΦΒ συστήματα και ειδικά της κατηγορίας συμψηφισμού μετρήσεων (net metering), ακόμα και να ήθελε η ΑΗΚ, αυτό δεν μπορεί να γίνει. Με την εξέλιξη της τεχνολογίας και ειδικά με τις εφαρμογές παρακολούθησης μέσω διαδικτύου από το κινητό τηλέφωνο, είναι πολύ εύκολο να παρακολουθούμε και να βεβαιωνόμαστε ότι το σύστημα δουλεύει. Πολλά από τα πιο παλιά συστήματα (περιόδου 2000-2010) δεν έχουν αυτή τη δυνατότητα και ο έλεγχος είναι εφικτός μόνο από τον ίδιο τον μετρητή ή από τον μετατροπέα του ΦΒ συστήματος, ο οποίος αποτελεί την «καρδιά» του. Είναι πάρα πολλές οι περιπτώσεις των κατόχων ΦΒ που αντιλαμβάνονται ότι κάτι δεν πάει καλά μόνο όταν λάβουν τον λογαριασμό τους! Και είναι δυστυχώς αργά. Έχει χαθεί ίσως η παραγωγή δύο μηνών! Αν έχουν γίνει οι κατάλληλες ρυθμίσεις στην εφαρμογή από την εταιρεία εγκατάστασης του ΦΒ συστήματος, τότε θα αποστέλνονται ειδοποιήσεις όταν παρουσιαστεί βλάβη ή διακοπή στη λειτουργία. Επομένως το μόνο που έχουμε να κάνουμε είναι να ελέγχουμε το ηλεκτρονικό ταχυδρομείο ή τα μηνύματα στο κινητό.
2.Έλεγχος παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας: Το δεύτερο και ίσως το πιο σημαντικό είναι να βεβαιωνόμαστε ότι η παραγωγή του ΦΒ συστήματος σε κιλοβατώρες είναι η αναμενόμενη. Να αναφέρουμε εδώ ότι η παραγωγή του κάθε συστήματος είναι διαφορετική και μόνο επαγγελματίες μηχανικοί, τεχνικοί και οι εταιρείες που εγκατέστησαν το ΦΒ σύστημα μπορούν να μας πουν τι να αναμένουμε από αυτό. Η παραγωγή εξαρτάται από τις συνθήκες εγκατάστασης όπως ο προσανατολισμός και οι σκιάσεις, η κλίση, οι καιρικές συνθήκες, η ηλικία του συστήματος, η γήρανση και σίγουρα η ονομαστική εγκατεστημένη ισχύ.
3.Συντήρηση/καθαριότητα: Από διάφορες μελέτες που έχουν γίνει, είναι τεκμηριωμένο ότι η παραγωγή ενός ΦΒ συστήματος μπορεί να επηρεαστεί μέχρι και 10-20% από τη σκόνη, τις ακαθαρσίες, ακόμα και από λάσπες που επικάθονται στα πλαίσια. Το ακριβές ποσοστό δεν έχει και τόση σημασία. Ακόμη και 5% να είναι, αυτό είναι σημαντικό αφού σημαίνει απώλεια και λιγότερο οικονομικό όφελος. Οι δυνατές βροχές σίγουρα βοηθούν πλην όμως, όταν έρθει λ.χ. σκόνη από την Αφρική και δεν κάνει δυνατές βροχές στο άμεσο χρονικό διάστημα, τότε ίσως να είναι καλή στιγμή για πλύσιμο. Το αντιλαμβανόμαστε γενικά και από άλλα πράγματα που χρειάζονται πλύσιμο. Το αυτοκίνητό μας για παράδειγμα το πλένουμε, το παίρνουμε σέρβις και γενικά το περιποιούμαστε. Να έχουμε υπόψη λοιπόν και τα ΦΒ πλαίσια.
Εκτός από τα πλαίσια, καθαρισμό χρειάζεται και ο μετατροπέας, του οποίου συνήθως το σύστημα ψύξης αποτελείται από φίλτρα αέρα και ανεμιστήρες. Είναι σχετικά εύκολο και γρήγορο αυτά να καθαρίζονται, ειδικά αν το συστήνει και ο κατασκευαστής. Αυτό εξαρτάται επίσης από το είδος του μετατροπέα (εσωτερικού ή εξωτερικού τύπου) και αναλόγως του επιπέδου σκόνης στον περιβάλλοντα χώρο. Υπάρχουν φυσικά και αυτοί για τους οποίους μπορεί να χρειαστεί μια πιο τεχνική εξειδίκευση οπότε καλούμε τεχνικό. Τουλάχιστον μια φορά κάθε 2-3 χρόνια συστήνεται όπως ο μετατροπέας τυγχάνει συντήρησης και, ίσως πιο συχνά, οπτικού ελέγχου.
>Λειτουργία και τιμολόγηση
Να αναφέρουμε επίσης κάποιες λεπτομέρειες αναφορικά με τον τρόπο λειτουργίας και τιμολόγησης των ΦΒ συστημάτων της κατηγορίας συμψηφισμού μετρήσεων, γνωστά ως net metering. Στην κατηγορία αυτή συμψηφίζεται η παραγωγή του ΦΒ συστήματος με την κατανάλωση από το δίκτυο.
Να σημειώσουμε όμως κάτι που το κοινό ίσως δεν γνωρίζει ή του είναι δύσκολο να αντιληφθεί. Υπάρχει κάτι που σε τεχνικούς όρους ονομάζεται ποσοστό ιδιοκατανάλωσης. Τι είναι λοιπόν αυτό; Αφορά με απλά λόγια την ενέργεια που παράγεται από το ΦΒ σύστημα και η οποία καταναλώνεται την ίδια στιγμή εντός του υποστατικού χωρίς να καταγράφεται από τον μετρητή. Αν για παράδειγμα όλη η παραγωγή από το ΦΒ σύστημα καταναλωθεί την ίδια στιγμή που παράγεται από το υποστατικό τότε θα έχουμε 100% ιδιοκατανάλωση. Αυτό όμως δεν μπορεί να συμβεί για τον απλό λόγο ότι η κατανάλωση σε ένα υποστατικό λαμβάνει χώρα όλο το 24ωρο, ενώ το ΦΒ σύστημα παράγει μόνο τη μέρα. Επομένως, για κάθε υποστατικό το ποσοστό αυτό είναι διαφορετικό επειδή εξαρτάται από την κατανάλωση κατά τη διάρκεια της μέρας. Υπάρχουν υποστατικά που δεν είναι κανείς μέσα στη μέρα και υπάρχουν άλλα που βρίσκεται κάποιος μέσα συνέχεια. Επομένως, ανάλογο θα είναι και το ποσοστό ιδιοκατανάλωσης. Το ποσοστό ιδιοκατανάλωσης είναι σημαντικό, επειδή μέρος της τιμολόγησης εξαρτάται και από αυτό. Όσο πιο ψηλό είναι, τόσο πιο χαμηλές θα είναι οι χρεώσεις δικτύου.
Το όφελος για ένα υποστατικό είναι επομένως περισσότερο, όταν το ποσοστό ιδιοκατανάλωσης είναι όσο το δυνατό πιο ψηλό, αφού η χρήση δικτύου (κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας (ΗΕ) σε κιλοβατώρες από το δίκτυο) θα είναι μικρότερη όπως κατ’ επέκταση και οι χρεώσεις δικτύου. Αυτό προϋποθέτει φυσικά κατανάλωση κατά τη διάρκεια των ωφέλιμων ωρών παραγωγής του ΦΒ συστήματος. Για παράδειγμα, αν η χρήση ηλεκτρικών συσκευών όπως πλυντήριο ρούχων/πιάτων, στεγνωτήριο ρούχων, σίδερο ρούχων, φούρνος, ηλεκτρικός θερμοσίφωνας κ.λπ., γίνεται κατά τη διάρκεια της μέρας τότε θα αναμένει κάποιος πιο ψηλό ποσοστό ιδιοκατανάλωσης σε σχέση με το αν αυτές λειτουργούσαν τις βραδινές ώρες.
Η χρέωση δικτύου για μια κιλοβατώρα είναι πολύ μικρή σε σχέση με τη χρέωση παραγωγής της. Με σημερινές τιμές, η χρέωση δικτύου είναι της τάξης των €0,042 / κιλοβατώρα ενώ αυτή της παραγωγής είναι της τάξης των €0,30 με €0,40 / κιλοβατώρα (αναλόγως και του κόστους των καυσίμων φυσικά). Επομένως, δεν είναι τόσο οι χρεώσεις δικτύου που πρέπει να ανησυχούν. Αυτό που πρέπει να ανησυχεί κυρίως τον/την παραγωγό/καταναλωτή είναι κατά πόσο η παραγωγή από το ΦΒ σύστημα είναι στα ίδια επίπεδα με την κατανάλωση σε ετήσια βάση. Έτσι και αλλιώς, όταν διαστασιολογείται ένα ΦΒ σύστημα, αυτό γίνεται με αναφορά τις ετήσιες καταναλώσεις των τελευταίων τριών χρόνων και κάτω από κάποιες προϋποθέσεις συνήθως η κατανάλωση ικανοποιείται σε πολύ ψηλό ποσοστό. Πλην όμως, πολύς κόσμος βλέποντας την αρχική δραστική μείωση στους λογαριασμούς του μπορεί να παρασυρθεί και να ξεκινήσει να υπερκαταναλώνει. Το αποτέλεσμα φυσικά, λαμβάνοντας υπόψη και τις ψηλές χρεώσεις για παραγωγή ΗΕ αυτή την περίοδο, θα είναι οι απροσδόκητα ψηλοί λογαριασμοί.
Εύρυθμη λειτουργία – οικονομικά οφέλη
Να σημειωθεί επίσης ότι ο λογαριασμός σε ένα υποστατικό με ΦΒ σύστημα συμψηφισμού μετρήσεων δεν αναφέρει το σύνολο της παραγωγής ΗΕ από το ΦΒ, ούτε και το σύνολο της πραγματικής κατανάλωσης ΗΕ του υποστατικού. Αυτό οφείλεται στην ιδιοκατανάλωση και στον τρόπο που τεχνικά είναι συνδεδεμένα αυτά τα συστήματα. Με απλές πράξεις όμως, αυτό μπορεί να υπολογιστεί εκεί και όπου χρειάζεται, φτάνει να καταγράφεται η μηνιαία παραγωγή του ΦΒ από την εφαρμογή ή από τον μετατροπέα.
Είναι επομένως σημαντικό να ελέγχουμε την εύρυθμη λειτουργία του ΦΒ συστήματος. Πρόκειται για μια μακροπρόθεσμη επένδυση η οποία επιφέρει σημαντικό οικονομικό όφελος και κανείς δεν θα επιθυμούσε το σύστημά του να μη λειτουργεί σωστά. Οι εγγυήσεις συνήθως είναι και αυτές μακροπρόθεσμες, ειδικά όσες δίνονται για τα ΦΒ πλαίσια, και ένα ΦΒ σύστημα με σωστή διαχείριση και συντήρηση μπορεί να μας προσφέρει όφελος για δεκαετίες. Η χρονική διάρκεια της αποπληρωμής του εξαρτάται φυσικά από το εκάστοτε κόστος της ηλεκτρικής ενέργειας και λόγω της αύξησης αυτής, η χρονική περίοδος αποπληρωμής τώρα είναι η πιο χαμηλή που υπήρξε ποτέ, λαμβάνοντας υπόψη και την κυβερνητική χορηγία. Υπόψη επίσης, ότι το σχέδιο συμψηφισμού μετρήσεων μπορεί κάποια στιγμή να τερματιστεί και να υιοθετηθεί κάποιο άλλο σχέδιο το οποίο να μην προσφέρει το ίδιο όφελος. Παρομοίως και η κυβερνητική χορηγία. Οποιαδήποτε στιγμή μπορεί να μην υφίσταται λόγω εξάντλησης του προϋπολογισμού ή/και απόφασης τερματισμού της.
*Αναπληρωτής Καθηγητής, Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών, Μηχανικών Υπολογιστών και Πληροφορικής, Πανεπιστήμιο Frederick.
