Όσο πλησιάζουν τα Χριστούγεννα, σαν τάμα, ανατρέχω στη βιβλιοθήκη που σχημάτισα με τη συμπαράσταση του πατέρα μου και φυλλομετρώ αθάνατα έργα που ομολογώ ότι συνέτειναν στη διάπλαση του χαρακτήρα μου. Παίρνω στα γέρικα πια χέρια μου τους «Αθλίους» του Βίκτωρα Ουγκώ, «Τα μυστήρια των Παρισίων» του Ευγενίου Σύη, «Την καλύβα του Μπάρμπα Θωμά» της Μάργκαρετ Μπήτσελ Στόου, του Καρόλου Ντίκενς τον «Κόππερφιλντ», τη «Χριστουγεννιάτικη ιστορία», του Δουμά τον «Μόντε Χρίστο», κι όταν προχωρώ χρονολογικά στα γυμνασιακά χρόνια, τις «σκηνές της μποέμικης ζωής» του Ενρίκου Μυρζέ, κι άλλα πολλά που κρατούν συντροφιά στο σαράκι των χρόνων και φτάνω στα πανεπιστημιακά στον Γιουνγκ με τις εκπληκτικές ψυχολογικές αναλύσεις και στον Θουκυδίδη με τις μαγευτικές εικόνες των «Πλαταϊκών», στον Σοφοκλή με τον «Αίαντα», την «Αντιγόνη», τον μοναδικό «Οιδίποδα», για να καταλήξω με τον Πωλ Βαλερύ, τον Καζαντζάκη, τον Παπαδιαμάντη, τον μεγάλο Σολωμό. Είναι αιώνιος θησαυρός εκείνα τα βιβλία από τα παιδικά χρόνια, που διάβαζα με τη λάμπα πετρελαίου, γιατί οι Εγγλέζοι μας αρνούνταν το ρεύμα. Βλέπετε εκεί στην ενάλια πατρίδα ήμασταν επαναστάτες. Οι παππούδες μας συγκρότησαν συλλαλητήριο το 1912 και φώναζαν την Ένωση να μην αργεί! Και από το ξεφύλλισμα αναπηδούν συγκλονιστικές αλήθειες: Ο Μέγας Αλέξανδρος εκποίησε όλη τη βασιλική περιουσία του υπέρ της εκστρατείας κι όταν τον ρώτησαν τι κράτησε για τον εαυτό του απάντησε με μια μόνο λέξη: «τις ελπίδες»… Κι ύστερα τα ερωτήματα χείμαρρος. Πλήθος οι απορίες. Κι οι κρίσεις μαστιγωτικές.
Έπειθα τους μαθητές μου να διαβάζουν όσα είχα διεξέλθει παιδί, έφηβος, φοιτητής. Και συγκινούμαι σαν συναντιέμαι μαζί τους και μου αραδιάζουν ονόματα, σοφίες, ιστορίες μαγικές. Τα θυμούνται κι όπως λεν ευγνωμονούν τον παλιό τον δάσκαλο, πριν μισό αιώνα. Κάποιοι είναι διάσημοι, Δημοσιογράφοι, Γιατροί, Δικηγόροι. Μου έμαθαν τόσα πολλά μαθητεύοντας. Προχτές μια παλιά μαθήτριά μου, μου θύμισε τον Πωλ Βαλερύ: «Όταν μια κοινωνία αποδεχθεί την προτεραιότητα των γεγονότων σε βάρος της ηθικής, θα οπισθοδρομήσει στη βαρβαρότητα»! Κι άλλος μου θύμισε τον Ματάιας Φον Μπόξελ «η εγκυκλοπαίδεια της βλακείας». Και τον Καρλ Γιουνγκ για την απόλυτη αηδία της βλακείας. Και με ρώτησαν: Δάσκαλε, γιατί δεν μαθαίνεις στους σπουδαίους που προγραμματίζουν την παιδεία μας όλους αυτούς τους ιδεολογικούς και λογοτεχνικούς θησαυρούς, τούτα τα παραδείγματα, γιατί δεν τους βροντοφωνάζεις πως η λογοτεχνία είναι ο θησαυρός που μπορούν να φυλάγουν στο μαξιλάρι τους; Και πως η αγραμματοσύνη που εξευτελίζει τον σημερινό άνθρωπο έχει γιατρειά χωρίς φάρμακα; Οι εναλλασσόμενοι υπουργοί γιατί δεν αναζητούν λύσεις στα προβλήματα, ερωτώντας παλιούς που φωτίζονταν από τις διδασκαλίες των καιρών της φωτοδότρας παιδείας μέχρι που της άλλαξαν τα φώτα οι σοφοί των κομματικών επιλογών; Και γιατί τα βιβλιοπωλεία που θυμίζουν ρημαγμένα οχυρά περασμένων πολέμων νομίζεις ενδιαιτήματα φαντασμάτων και διαμονητήρια σκιών;
Η κατάσταση είναι τραγική. Συναντάς νέους που είναι αστοιχείωτοι. Γονείς που είναι ένοχοι για την αγραμματοσύνη των παιδιών τους. Αντί να στέλνουν τα παιδιά τους στα βιβλιοπωλεία, στις βιβλιοθήκες, τους αγοράζουν έτοιμες ακριβοπληρωμένες διεξόδους που ξεχνιούνται σε μερικές μέρες. Και τους αφήνουν να τους αρμέγουν οικονομικά τα χαμαιτυπεία και τα πάσης λογής καταγώγια της διαφθοράς και του αυτοχαλασμού. Ας αγοράσουν μια λάμπα πετρελαίου κι ας την ανάψουν μια νύχτα στο πυκνό σκοτάδι, για να τους πουν πως τα μεγάλα αναστήματα του πνεύματος, με τέτοια αμυδρά φώτα έγιναν άνθρωποι.
Αλλά οι ευθύνες της αξιοκατάκριτης κατάντιας δεν βαρύνουν μόνο τη νιότη και κάποιους γονείς. Γιατί υπάρχουν και διεκδικούν βαρύνουσα θέση στον δημόσιο βίο οι ομοσπονδίες των δασκάλων και των καθηγητών που οργανώνουν απεργίες και παρελάσεις για μισθολογικές αυξήσεις -και καλά κάνουν- αφήνοντας τις τρικυμίες της αμάθειας να χτυπούν και να συντρίβουν τους ανεμοδαρμένους βράχους. Και να έχουν μαθητές όπως τον Κυρίλλωφ του Ντοστογιέφκυ που στο τέλος αηδιασμένος αυτοκτόνησε.
Χριστούγεννα, λοιπόν και πάλιν. Ας πάρουν δάσκαλοι και γονείς νέες κοσμογονικές αποφάσεις. Να πείσουν τα παιδιά τους που παραστρατούν, αγνοώντας τον κόσμο και τις προϋποθέσεις του, να γίνουν διαβάτες στους δρόμους του «ωραίου και του αληθινού». Ποτέ δεν είναι αργά να δείξεις τον δρόμο των ελπίδων στη νιότη. Να τους διδάξεις τον μαθητή του Αριστοτέλη, τον μεγαλύτερο στρατηλάτη του παγκόσμιου πολιτισμού που κράτησε για τον εαυτό του μόνο τις ελπίδες. Τον Πλάτωνα και την Ακαδημία του. Τον Πυθαγόρα με τις θεϊκές εμπνεύσεις. Την υποχρέωση της ελευθερίας για την πατρίδα. Την υπέρτατη ανάγκη της προπαρασκευής για την υπεράσπιση των πατρίων και του φιλότιμου που μόνο στο ελληνικό λεξικό καταγράφεται. Η δρώσα Βουλή χαίρει και πνευματικών δυνάμεων με εμπνευσμένη πρόεδρο. Ας στοχεύσει στην ανάγκη δέουσας Παιδείας.
Πριν 60 χρόνια οι νέοι μας υψώθηκαν σε γίγαντες της ιστορίας και της δόξας. Ο Ευαγόρας Παλληκαρίδης 18 χρόνων ανέβηκε στο αντάρτικο. Ο Ανδρέας Παρασκευάς 16 χρόνων υψώθηκε στο πάνθεο του ηρωισμού. Ο Πέτρος Γιάλλουρος πήγε στον Θεό με μια σφαίρα παράσημο στο στήθος. Ο Ηλίας Παπακυριακού, «των κοριτσιών το λάμπασμα», κατά τον Σικελιανό, σφράγισε τη ζωή του ως σκυταλοδρόμος του θανάτου στον Αχυρώνα. Στους 108 ήρωες της ΕΟΚΑ οι πιο πολλοί νέοι. Στα Κρατητήρια η πλειοψηφία των πολιτικών κρατουμένων νέοι. Στις Φυλακές το ίδιο. Ήταν ο ανθός του λαού μας κατά τον Διγενή. Πολέμησαν και συνέτριψαν τον θάνατο! Και ναι μεν δεν προτάσσουμε θανατηφόρους αγώνες της νεολαίας. Αλλά οφείλουμε να τους πούμε πως αν δεν αγωνιστούν σωστά, θα ζήσουν σκλάβοι σε μια κατάπτυστη χαρεμόβια τουρκοκρατία που θα τους φάει…
* Πρόεδρος των Συνδέσμων Αγωνιστών της ΕΟΚΑ.
