Όπου νόμος και πολύ περισσότερο το Σύνταγμα, παρέχουν εξουσία σε ένα θεσμικό όργανο, πρέπει κατά τη δημοκρατική αρχή να υπάρχει έλεγχος για τον τρόπο εκπλήρωσης των καθηκόντων της θέσης. Είναι δε γνωστή στη νομική θεωρία, αλλά και σε δικαστικές αποφάσεις η ροπή προς υπέρβαση εξουσίας. Είναι το φαινόμενο της «δυστροπίας» της διοίκησης, που δεν ανέχεται να υπάρχει έλεγχος των πράξεών της με διάβημα του απλού πολίτη ενώπιον της Δικαιοσύνης. Δυστροπία που κρύβει έναν επικίνδυνο δεσποτισμό, ασυμβίβαστο προς κάθε έννοια νομιμότητας και η οποία δεν οδηγεί μόνο σε αδιέξοδο και σε απόγνωση τους διοικούμενους, αλλά πρόσθετα δημιουργεί σε ευρείς κύκλους της κοινής γνώμης εκτιμήσεις και πεποιθήσεις διαλυτικές, που εξασθενίζουν την επιρροή και φθείρουν το κύρος και το γόητρο του κράτους δικαίου.
Στη δημόσια ζωή, όσο ισχυρότερη η εξουσία που συντρέχει υπέρ οποιουδήποτε αξιωματούχου, τόσο πιο έντονα επιβεβλημένος ο έλεγχος. Άλλωστε, το κράτος δικαίου επιβεβαιώνεται τότε μόνο όταν τα θεσμικά του όργανα παραδέχονται τα σφάλματα των πολιτικών αποφάσεων ή παραλείψεών τους.
Η εύκολη καταφυγή στη διαπίστωση ότι στα 62 χρόνια της ύπαρξης της Κυπριακής Δημοκρατίας διαμορφώθηκαν αγκυλώσεις και δυσλειτουργίες ως σύστημα διακυβέρνησης, το οποίο έπρεπε ήδη να είχε μετατραπεί με αποκλειστική αντίδραση, σε τομές και σε έμπρακτες ενέργειες προς θεραπεία του προβλήματος. Οπότε και το ερώτημα: τι έγινε για να δοθούν λύσεις και όχι ψευδοαιτιολογίες στη διαπιστωμένη μη χρηστή διοίκηση;
Προφανώς όμως, η χρηστή διοίκηση δεν προκύπτει με απλές φραστικές, κενές ουσίας, δηλώσεις και υποσχέσεις. Απαιτείται ισχυρό αίσθημα ευθύνης. Το νόμιμο, η αμεροληψία και η αντικειμενικότητα κάμπτονται, ενίοτε γιατί συντρέχουν, όπως καθιερώθηκε από χρόνια ανεπίτρεπτα κομματικές ή πολιτικές διασυνδέσεις, που αποβλέπουν δια της αμοιβαίας σιωπής στην αυτοσυντήρηση του συστήματος και καταστάσεων που εξυπηρετούν πελατειακές σχέσεις. Η διαδρομή των γεγονότων και ευθυνών που έφεραν τις αλλεπάλληλες καταστροφές δημιούργησαν στον απλό πολίτη και γενικότερα στην κοινωνία, την αντίληψη της ατιμωρησίας και της έλλειψης εμπιστοσύνης ότι η κάθε εξουσία τυγχάνει αποφασιστικού και έγκαιρου ελέγχου ή ότι έχει έστω τη δύναμη για παραδοχή των λαθών της. Πρόσθετα, ο κοινοβουλευτικός έλεγχος, σε ένα όπως το δικό μας προεδρικό σύστημα διακυβέρνησης, εξαντλείται, κακώς, σε μιαν αντιπολιτευτική άκρατη διάθεση και σε ένα συνεχή μικροκομματικό ανταγωνισμό, που δεν εξυπηρετούν το δημόσιο συμφέρον.
Ευτυχώς, υπάρχει για την κάθε ζημιογόνο και ανεπίτρεπτη δράση ή παράλειψη, ο δικαστικός έλεγχος πολιτικά ουδέτερος και ανεξάρτητος, απαλλαγμένος από τις αγκυλώσεις ενός μη ικανοποιητικού από πλευράς διοίκησης αυτοελέγχου. Δικαστικός έλεγχος ο οποίος, όμως, δεν έχει δυνατότητα να κινηθεί αυτεπάγγελτα. Το ζητούμενο βέβαια και απαραίτητο, δεν είναι η ανάγκη να υπάρχει ο εκ των υστέρων έλεγχος, αλλά να επιτύχουμε ως κράτος δικαίου, με τη συνδρομή της πολιτικής εξουσίας, η κοινωνία και ατομικά ο καθένας μας να θέσουμε, ως έχουμε υποχρέωση, πιο πάνω από κάθε αρχή, κάθε αξίωμα ή συμφέρον, τη νομιμότητα. Η αυστηρή προσήλωση και συμμόρφωση προς ό,τι οι νόμοι και το περί δικαίου αίσθημα επιβάλλουν, σε όλους μας, από την κορυφή της κρατικής εξουσίας μέχρι και τον πιο απλό πολίτη, θα καθιστούσε σήμερα τον όποιον έλεγχο εν πολλοίς αχρείαστο. Στόχος βέβαια εξαιρετικά δύσκολος. Πρέπει όμως να ηγηθούν χωρίς άλλη χρονοτριβή της προσπάθειας αυτής, διαχρονικά και κατά τρόπο διάφανο με τα έργα, τις πράξεις και τη συμπεριφορά τους, οι έχοντες και όσοι διεκδικούν εξουσία. Είναι τούτο, το πρώτιστο θεσμικό και πατριωτικό καθήκον τους. Ο δε κυρίαρχος λαός, δικαιούται και απαιτεί δικαίως να ακούει απολογία περί τα διαχρονικά λάθη και παραλείψεις, που επέφεραν τόση καταστροφή και γιατί όχι να μπορεί να απαιτήσει τον τερματισμό της εξουσίας που τους χορηγήθηκε.
Το βέβαιο είναι ότι ο κυριότερος εχθρός του δικαίου και των δικαιωμάτων μας έχει καταστεί από χρόνια η καταστρεπτική δική μας αδράνεια, οι χείριστες επιλογές μιας εγωιστικής αυτοπεποίθησης ή υπέρμετρης φιλοδοξίας και η εγκληματική αμέλεια. Τούτο, ενώ το κράτος τελεί υπό ξένη στρατιωτική κατοχή και συνεπώς χρειάζεται να έχει σ’ όλα τα επίπεδα δράσης, νόμιμες αποφάσεις.
*Δικηγόρος – Πρώην βουλευτής
