Πριν από το κούρεμα καταθέσεων το 2013, επιμέναμε ότι η ΕΕ επιβάλλει στα κράτη-μέλη, όπως την Κύπρο, να εγγυώνται καταθέσεις μέχρι €100.000 ανά τράπεζα και το αποτέλεσμα το επιβεβαίωσε. Το «εγκληματικό» είναι που η Κυπριακή Κυβέρνηση, πήγε στις Βρυξέλλες τότε με ένα αεροπλάνο συμβούλους, όπου εισηγήθηκε η ίδια το κούρεμα των εγγυημένων καταθέσεων χωρίς άλλη πρόταση, για να καταλήξουμε στο καταστροφικό αποτέλεσμα.
Το ίδιο πλαίσιο ασφάλισης καταθέσεων ισχύει σήμερα, με την ΕΕ να το επιβάλλει στα κράτη-μέλη. Ωστόσο, η πρόσφατη χρεοκοπία τραπεζών στις ΗΠΑ υποχρέωσε τις Αρχές να καλύψουν όλες τις καταθέσεις (ασφαλισμένες και ανασφάλιστες) και στην Ελβετία οι Αρχές «εξανάγκασαν» εξαγορά της δεύτερης μεγαλύτερης ελβετικής τράπεζας από την πρώτη σε μέγεθος ελβετική τράπεζα. Τα γεγονότα καταδεικνύουν ότι βασικές παράμετροι του προβλήματος παραμένουν αναλλοίωτες.
Η αλληλοσύνδεση μεταξύ τραπεζών δημιουργεί κίνδυνο αλυσιδωτής μαζικής απόσυρσης καταθέσεων και κατάρρευσης του τραπεζικού συστήματος, αλλά με τον ίδιο στρεβλωτικό τρόπο. Οι καταθέσεις σε μεγάλες τράπεζες (συστημικές) σε οικονομικά ισχυρές χώρες (π.χ. ΗΠΑ, Ελβετία, Γερμανία), διασώζονται με την αιτιολογία του επάναγκες, ενώ τράπεζες σε μικρές χώρες εύκολα εγκαταλείπονται σε χρεοκοπία. Η πρόσφατη κρίση το επιβεβαίωσε αφού οι Αρχές υπερέβησαν διακηρυγμένους κανόνες π.χ. κάλυψαν όλες τις καταθέσεις κι όχι μόνο τις ασφαλισμένες, ώθησαν συγχώνευση των δύο μεγαλύτερων τραπεζών, εις βάρος του ανταγωνισμού. Επιμέρους κανόνες παραγκωνίστηκαν με σκοπό την αποφυγή συστημικής κατάρρευσης των τραπεζών.
Επιβεβαιώθηκε επίσης ότι πρωταίτιος των προβλημάτων μιας τράπεζας είναι η διοίκηση της. Η αύξηση των επιτοκίων, το εποπτικό πλαίσιο, τα προβλήματα στον τομέα της τεχνολογίας ή στα ακίνητα, δεν συνιστούν το αίτιο των προβλημάτων. Οι διοικήσεις με τεχνογνωσία και εργαλεία μπορούν να διαχειρίζονται αποτελεσματικά τέτοια ενδεχόμενα και κινδύνους. Δεν μπορεί ένας καπετάνιος να ρίξει το υπερωκεάνιο στην στεριά προβάλλοντας ως αιτία αναμενόμενα ενδεχόμενα αέρα ή βροχής. Στην πράξη, διοικήσεις που αναλαμβάνουν μεγάλα ρίσκα στοχεύουν σε μεγάλα ιδιωτικά κέρδη, αλλά στο ενδεχόμενο ζημιών, αυτές μεταφέρονται στον φορολογούμενο με διάσωση της τράπεζας από το δημόσιο χρήμα. Εν ολίγοις, ο αυστηρός εποπτικός και παρεμβατικός ρόλος των Κεντρικών Τραπεζών είναι αναγκαίος εφόσον οι τράπεζες λειτουργούν με την στήριξη του κρατικού τομέα.
Η ασφάλεια των καταθέσεων είναι αναγκαίο δημόσιο αγαθό, εξού η εγγύηση των καταθέσεων μέχρι το ποσό των €100.000, η οποία προσδίδει εμπιστοσύνη στο τραπεζικό σύστημα, στην «πλάτη» όμως του κράτους που παρέχει την εγγύηση. Εφόσον λοιπόν μια τράπεζα λειτουργεί διατηρώντας ένα περιορισμένο ποσό ρευστότητας σε μετρητά, οι καταθέτες έχουν κίνητρο σε περίπτωση αναταραχής να αποσύρουν τα χρήματα τους, προτού εξαντληθεί η διαθέσιμη ρευστότητα και υποχρεωθεί σε κλείσιμο η τράπεζα. Η εγγύηση των καταθέσεων μειώνει το κίνητρο των καταθετών να προστρέξουν προτού εξαντληθεί η ρευστότητα και η τράπεζα υποχρεωθεί σε κλείσιμο.
Επιβάλλεται η θέσπισης ενός πανευρωπαϊκού συστήματος εγγύησης καταθέσεων αλλά, καταλήγοντας, επισημαίνουμε ότι στην Κύπρο δεν «εγκλημάτησαν» μόνο Κυβερνήσεις αλλά πρωτίστως οι ίδιες οι τράπεζες με ανάληψη αδιανόητων κινδύνων και μαζική χρήση καταχρηστικών/παράνομων όρων και πρακτικών εις βάρος της κοινωνίας και οικονομίας και με την ανοχή του συστήματος απονομής της δικαιοσύνης μέχρι σήμερα.
*Ευρωβουλευτής ΔΗΚΟ (S&D), Πρόεδρος Πολιτικής Επιτροπής για την Μεσόγειο
