Πόσες φορές δεν σας συνέβη να κάνετε μηχανικά με το αυτοκίνητο μια συνηθισμένη, ρουτινιάρικη διαδρομή και στην πορεία να συνειδητοποιήσετε ζοχαδιασμένοι ότι εκείνη τη φορά σκοπεύατε να πάτε κάπου αλλού; Κάτι ανάλογο –κούφια η ώρα- μπορεί να συμβεί σε μια σπάνια, αλλά όχι πρωτοφανή περίπτωση, που κάποιος θα ξεχάσει το παιδί του μέσα στο αυτοκίνητο. Κι όσο εξωφρενικό κι αν ακούγεται, αυτό μπορεί να συμβεί και στον πιο στοργικό γονέα.

Είναι λίγο οι ρυθμοί ζωής, λίγο οι έγνοιες της καθημερινότητας, ο ψυχολογικός και εργασιακός φόρτος, η κόπωση, το στρες, το multitasking, μια περισπαστική ενασχόληση λ.χ. με το ραδιόφωνο ή με το κινητό (ελάτε τώρα…). Μπορεί να φταίει κάποια λανθάνουσα χρόνια πάθηση, μια απλή αφηρημάδα ή η κακιά η στιγμή, βρε αδερφέ. Μπορεί επίσης να ευθύνεται ο τρόπος που είμαστε φτιαγμένοι, η λειτουργία της μνήμης μας. Ή να παίζει τον ρόλο της και η ελλειμματική κοινωνική πολιτική, που υποχρεώνει τους γονείς να προσφεύγουν πρόωρα σε βρεφονηπιακούς σταθμούς για να μπορούν ν’ ανταποκριθούν στις επαγγελματικές υποχρεώσεις και τα οικογενειακά βάρη.

Αίσθηση προκάλεσε τις προηγούμενες μέρες το περιστατικό μ’ έναν πατέρα στην Άρτα που, καθ’ οδόν για την εργασία του, ξέχασε ν’ αφήσει την 5,5 μηνών κορούλα του στον παιδικό σταθμό, με αποτέλεσμα να μείνει για ώρες κλειδωμένη στο αυτοκίνητο και να καταλήξει από θερμοπληξία. Σε πολλούς από εμάς, που νομίζουμε ότι είμαστε γεννημένοι υπεύθυνοι γονείς (πολίτες, άνθρωποι κ.λπ.), η όλη υπόθεση φαντάζει αδιανόητη. Και η πρώτη βιαστική αντίδραση, πριν καν ακόμη συμβουλευτούμε την αμείλικτη «ετυμηγορία» των λαϊκών δικαστηρίων των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, είναι ένας καταδικαστικός θυμός για την αμέλεια και την ανευθυνότητα του πατέρα. Αλλά αυτό ίσως κατά βάθος να οφείλεται σε μια ενοχική ή συμπλεγματική απώθηση των δικών μας ελλειμάτων και ατελειών. Έχουμε ανάγκη να ακούσουμε ότι κάποιος άλλος αποδείχτηκε χειρότερος γονέας ή άνθρωπος από εμάς για να δικαιολογήσουμε την ανεπάρκειά μας. Εκτός αν εν μέρει είναι και μια έκφραση ανακούφισης που το κακό, που πάντα παραμονεύει, δεν έτυχε στη δική μας βάρδια.

Τα τελευταία χρόνια, επιστήμονες όχι μόνο διαβεβαιώνουν ότι το FBS, το Σύνδρομο Ξεχασμένου Μωρού (Forgotten Baby Syndrome) υφίσταται, αλλά το μελετούν και πιο επισταμένα. Τι πιο ανθρώπινο από μια αστοχία της μνήμης, ειδικότερα σε μια εποχή υπερπληροφόρησης και αμέτρητων περισπασμών. Και συμβαίνει πιο συχνά απ’ ότι μπορούμε να διανοηθούμε. Τα τελευταία 30 χρόνια που άρχισαν να συλλέγονται δεδομένα, κατά μέσο όρο στις ΗΠΑ πεθαίνουν 38 παιδιά κάθε χρόνο από θερμοπληξία σε οχήματα. Πάνω από τα μισά από αυτά ήταν ηλικίας κάτω του ενός έτους. Στα ευρήματα αυτά δεν περιλαμβάνονται βεβαίως οι περιπτώσεις που οι γονείς θυμήθηκαν έγκαιρα το ξαστόχημά τους ή που αυτό συνέβη σε εποχή ευνοϊκών καιρικών συνθηκών. Δεν νομίζω ότι κάποιος θα πήγαινε να το δηλώσει.

Ο νους μας μπαίνει συχνά στον αυτόματο πιλότο. Οι ειδικοί εξηγούν ότι το σύστημα ρουτίνας του εγκεφάλου μας, που μάς επιτρέπει να κάνουμε πράγματα μηχανικά, χωρίς να τα σκεφτόμαστε, μπορεί να μάς οδηγήσει να χάσουμε την επίγνωση της παρουσίας του παιδιού μας που κοιμάται αμέριμνο στο πίσω κάθισμα. Είναι το σημείο όπου τέμνονται ή συγκρούονται τα κυκλώματα της λειτουργικής και της προοπτικής μνήμης. Μέσα σε ειδικές συνθήκες, το βιολογικό κομπιούτερ μέσα στο κρανίο μας κάνει προεπιλογή επαναλαμβανόμενων ενεργειών και τις εκτελεί αυτόματα. Έτσι, παραλείπει εντελώς μια εκτός προγράμματος παράκαμψη. Οι επιστήμονες όχι μόνο προσπαθούν να εξηγήσουν το φαινόμενο, αλλά εμφανίζονται και ως ειδικοί μάρτυρες στα δικαστήρια όπου οι γονείς, εκτός από την ψυχολογική συντριβή τους, έχουν να αντιμετωπίσουν και την εντελώς απτή πραγματικότητα μιας κατηγορίας για ανθρωποκτονία από αμέλεια, δολοφονία ή έκθεση παιδιού σε κίνδυνο.

Η γονεϊκότητα είναι μια πολύ δύσκολη πίστα. Με καθημερινές προκλήσεις, καθημερινούς θριάμβους, καθημερινά πισωγυρίσματα. Το μόνο σφάλμα που δεν συγχωρείται είναι ο εφησυχασμός. Η υπερβολική αυτοπεποίθηση ότι εμείς είμαστε καλύτεροι από τους άλλους. Η τεχνολογία επιτρέπει να καταφεύγουμε σε επιλογές ασφαλείας, λ.χ. με εφαρμογές συναγερμού στα smartphone, ενώ και οι αυτοκινητοβιομηχανίες προωθούν την εγκατάσταση συστημάτων ανίχνευσης και ειδοποίησης για τα πίσω καθίσματα. Καλό όμως είναι πάντα να φυλαγόμαστε και να κάνουμε μέρος της ρουτίνας μας το να ρίχνουμε μια τελευταία ματιά στο πίσω κάθισμα.

Το να χάσεις το παιδί σου είναι το τραγικότερο πράγμα που μπορεί να συμβεί σ’ έναν άνθρωπο. Το να το χάσεις με δική σου υπαιτιότητα, είναι το σπαρακτικότερο. Ούτε να φανταστεί δεν μπορεί κανείς τη θέση ενός γονέα που η μοίρα τού έπαιξε ένα τόσο άσχημο παιχνίδι. Και το λιγότερο που μπορούμε να κάνουμε εμείς οι υπόλοιποι είναι να σιωπήσουμε και να τον αφήσουμε να το διαχειριστεί. Οι κατόπιν εορτής εξυπνάδες, οι ψόγοι, οι αφορισμοί από τους αμέτρητους «σοφούς» με άφραγη άποψη που απέκτησαν βήμα στα ΜΚΔ, όχι μόνο δεν προσφέρουν κάτι αλλά δημιουργούν προϋποθέσεις για την επόμενη τραγωδία. Όταν ο συνάνθρωπός σου βρίσκεται στο απόλυτο ναδίρ, αρκεί ένα άγγιγμα για να τον καταβαραθρώσεις.

Με τις θερμοκρασίες που σημειώνονται στην Κύπρο από τον Απρίλιο μέχρι ακόμη και τον Οκτώβριο, πρέπει ανάμεσα στα άλλα να έχουμε τον νου μας και σ’ αυτό. Αν δεν υπάρχουν καταγεγραμμένα ανάλογα περιστατικά ή στοιχεία ικανά για στατιστική ανάλυση, αυτό ίσως οφείλεται στον τρόπο και τους ρυθμούς ζωής, ή σε μια ρύθμιση της ιδιοσυγκρασίας μας που κάνει τη μνήμη μας λιγότερο ελαττωματική- για να μη λέμε μόνο τα κουσούρια. Αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι δεν υπάρχει ως ενδεχόμενο, σαν μια τραγωδία που περιμένει να συμβεί. Ανά πάσα στιγμή.

Ελεύθερα 14.5.2023