Ο Μάρκος Αυρήλιος (121-180 μ.Χ.) είναι ο τελευταίος από τους «πέντε καλούς αυτοκράτορες» της Ρώμης. Με τον θάνατό του έληξε η περίοδος της Ρωμαϊκής Ειρήνης, αλλά το έργο του δεν ξεχάστηκε. Ο ίδιος δεν καταχράστηκε ποτέ την απόλυτη εξουσία που του προσέφερε ο τίτλος του αυτοκράτορα, ο οποίος οφείλεται μάλλον σε τυχαία γεγονότα. Μνημονεύεται ως ο «αυτοκράτορας-φιλόσοφος» και το ημερολόγιο που κρατούσε κατά τη διάρκεια των εκστρατειών του, «Τα εις εαυτόν», αποτελεί τη «Βίβλο» του Στωικισμού, του φιλοσοφικού ρεύματος ιδρυτής του οποίου υπήρξε ο Ζήνων ο Κιτιεύς. 

Η αλήθεια είναι ότι ο Μάρκος Αυρήλιος δεν σκόπευε να γράψει κανένα βιβλίο, ούτε να μιλήσει για τις στρατιωτικές του επιτυχίες. Ως γνήσιος Στωικός, δεν επιζητούσε υστεροφημία από τα κατορθώματά του. Στα διαλείμματα των πολεμικών επιχειρήσεων, αντί να πανηγυρίζει τις νίκες με εορτασμούς, ξετύλιγε τους στοχασμούς στον εαυτό του (ο τίτλος «Εις εαυτόν» δόθηκε αργότερα από μελετητές). Εν είδει ημερολογίου, μέσα στη σκηνή του, τις λίγες στιγμές της ξεκούρασης, κατέγραφε στα Ελληνικά (τη γλώσσα των μορφωμένων της εποχής) τις σκέψεις του, με μόνο συνομιλητή την ψυχή του. Από την εποχή του Μάρκου Αυρήλιου έως σήμερα μεσολάβησαν χιλιάδες χρόνια. Το ημερολόγιο έγινε μία συνήθης πρακτική των Στωικών που ακόμη και σήμερα εφαρμόζεται ως άσκηση, καθώς η αποτύπωση των προσωπικών σκέψεων οδηγεί σε εσωτερική γαλήνη.
 
Πολύ πριν ερευνηθούν τα οφέλη της καταγραφής των σκέψεων στο χαρτί, επιστήμονες, ζωγράφοι, λογοτέχνες και πολιτικοί αισθάνονταν την ανάγκη να περνούν χρόνο με τον εαυτό τους, φιλτράροντας τις εμπειρίες τους και οργανώνοντας τη σκέψη τους. Ο κατάλογος είναι μακρύς: Leonardo da Vinci, Isaac Newton, Charles Darwin, Albert Einstein, Ernest Hemingway, Mark Twain, Benjamin Franklin είναι λίγοι από όλους όσοι ακολούθησαν τη συνήθεια του Μάρκου Αυρήλιου. Η διαδικασία είναι απλή και η αρχή του νέου έτους αποβαίνει μια εξαιρετική ευκαιρία να πείσουμε τα παιδιά (και τον εαυτό μας) να ξεκινήσουν. 
 
Το ημερολόγιο, χωρίς κάτι τέτοιο να απαγορεύεται,  δεν λειτουργεί μόνο ως αποθήκη αναμνήσεων. Όλοι όσοι κατέγραφαν τις σκέψεις και τα συναισθήματά τους, όπως ο Μάρκος Αυρήλιος, δεν είχαν σκοπό να τα εκδώσουν στο μέλλον, αλλά να ξεδιπλώσουν τις πιο μύχιες σκέψεις τους, να γνωρίσουν τον εαυτό τους και να συμφιλιωθούν μαζί του. Το ημερολόγιο είναι προσωπική υπόθεση, δεν το γράφουμε για να το διαβάσουν άλλοι. Είναι ο παρατηρητής της δικής μας ζωής, αυτόπτης μάρτυρας της καθημερινής εμπειρίας. Όλα τα άλλα είναι δευτερεύοντα: επιλογή σωστών λέξεων, λογοτεχνικό ύφος, γλωσσική έκφραση εμποδίζουν το ζητούμενο που είναι η ψυχολογική αποσυμπίεση και η κατανόηση του εσώτερου εαυτού.
Ένα ημερολόγιο απαιτεί καταρχήν χρόνο καθημερινά και πρέπει να ξεκινά ως δέσμευση. Παρά το γεγονός ότι τα οφέλη του είναι πολλαπλά και άμεσα ορατά, θεωρούμε άλλες ασχολίες πιο σημαντικές, από το να αντιμετωπίσουμε τον εαυτό μας.
 
Αναμφίβολα, φέρνει σε ισορροπία σκέψεις, αισθήματα και συμπεριφορές. Αφενός, ερχόμαστε πιο κοντά με τον εαυτό μας, κατανοώντας σε μεγαλύτερο βαθμό τις πράξεις μας και τα συναισθήματά μας, αφετέρου κρατάμε μία απόσταση, παίρνοντας τη θέση του κριτή όσων βιώσαμε. Η διαδικασία αυτή απαιτεί συνεργασία των δύο ημισφαιρίων του εγκεφάλου: την εφαρμογή του αναλυτικού, λογικού, αριστερού μέρους, σε συνδυασμό με το δημιουργικό δεξί μέρος του εγκεφάλου. Η καταγραφή των σκέψεων οδηγεί σε ευεξία, ενώ αποτελεί θεραπεία ψυχικών παθήσεων. Πρόσφατες έρευνες από την ομάδα του Αμερικανού ψυχολόγου James Pennebaker πηγαίνουν πέρα από τα ψυχικά οφέλη (καταπολέμηση άγχους) και πλέον μιλούν για ενίσχυση του ανοσοποιητικού συστήματος και θεραπεία σωματικών παθήσεων. Ο Μάρκος Αυρήλιος αγνοούσε τις έρευνες, αλλά γνώριζε τον εαυτό του. Το ημερολόγιο τον βοήθησε να κατακτήσει την αυτοσυνειδησία και την ηρεμία της ψυχής που τόσο επιζητούσε. Σε εμάς κληροδότησε τη σοφία του και μία στάση ζωής, οδηγό για μια νέα αρχή. Ένα δώρο για τη νέα χρονιά.

 *Η δρ Έλσα Νικολαΐδου διδάσκει Φιλοσοφία στο σχολείο Med High.