Η Πρωτομαγιά, ως εργατική γιορτή, καθιερώθηκε στις 20 Ιουλίου 1889, κατά τη διάρκεια του ιδρυτικού συνεδρίου της Δεύτερης Διεθνούς (Σοσιαλιστικής Διεθνούς) στο Παρίσι, προς τιμή του ξεσηκωμού των εργατών του Σικάγου την 1η Μαϊου 1886, που διεκδίκησαν το οκτάωρο και καλύτερες συνθήκες εργασίας και με μια απόφαση που σφράγισε την ιστορία του εργατικού κινήματος σε ολόκληρο τον κόσμο. «Σκοπός μας», έλεγε η απόφαση, «είναι να οργανωθεί μια μεγαλειώδης διαδήλωση σε συγκεκριμένη ημερομηνία, με τέτοιο τρόπο, ώστε ταυτόχρονα σε όλες τις χώρες και πόλεις οι εργάτες να απαιτήσουν από τις δημόσιες αρχές να μειώσουν με νόμο την εργάσιμη ημέρα στις οκτώ ώρες».
Από εκείνη τη στιγμή, η Πρωτομαγιά καθιερώθηκε διαχρονικά σαν Ημέρα Διεθνούς Διαμαρτυρίας της εργατικής τάξης συνδέθηκε με τους εργατικούς αγώνες και επιβλήθηκε ως εκδήλωση αλληλεγγύης και ενότητας του Παγκόσμιου Εργατικού Κινήματος.
Μετά από εκείνη την πρώτη Πρωτομαγιά, πολλές άλλες Πρωτομαγιές σε διάφορες χώρες μετατρέπονται σε μαχητικές εκδηλώσεις και αιματηρές εξεγέρσεις, σε ένα ανθρώπινο χείμαρρο της εργατιάς ενάντια στην καταπίεση, την σκλαβιά, την υποδούλωση και την εκμετάλλευση.
Η πρώτη φορά στην Κύπρο
Η Πρωτομαγιά στην Κύπρο γιορτάστηκε για πρώτη φορά το 1925 από το Εργατικό Κέντρο Λεμεσού, από Ελληνοκύπριους και Τουρκοκύπριους. «Οι πιέσεις των αφεντικών μας, η εκμετάλλευση από τους πλουτοκράτες πρέπει να μας ενώσουνε, Τούρκους και Χριστιανούς. Δε μας χωρίζουνε πια φυλετικά μίση και θρησκευτικοί φανατισμοί. Αυτά ανήκουνε στο παρελθόν. Σήμερα, πρέπει όλοι αδελφωμένοι, να διεκδικήσουμε τα δικαιώματα που έχουμε στη ζωή… Κανένας Οθωμανός και κανένας Χριστιανός εργάτης δεν πρέπει να λείψει από την αβριανή συγκέντρωση της Εργατικής Πρωτομαγιάς. Ζήτω η αδελφοσύνη των Ελλήνων και Τούρκων εργατών. Ζήτω οι εργάτες όλου του κόσμου», ανέφερε η σχετική διακήρυξη.
Με την ίδρυση των πρώτων εργατικών μαρξιστικών κύκλων, εργατικών συνδέσμων και λεσχών από το 1920-1925, ξεκίνησε να τιμάται η Πρωτομαγιά σε μικρές συγκεντρώσεις. Ακολούθως, το 1932 μετά και από την ίδρυση των πρώτων Συντεχνιών, η Πρωτομαγιά τιμάται και πάλι σε μικρές παράνομες συγκεντρώσεις λόγω της Παλμεροκρατίας. Από τη χρονιά του 1941 και μετά όπου ιδρύεται η ΠΣΕ (Παγκύπρια Συνδικαλιστική Επιτροπή) και καθοδηγεί τους μαζικούς εργατικούς αγώνες, η Πρωτομαγιά γιορτάζεται κάθε χρόνο και λαμβάνει αντιαποικιακό χαρακτήρα.
Το 1947, Ελληνοκύπριοι και Τουρκοκύπριοι μεταλλωρύχοι αποφασίζουν να γιορτάσουν την Πρωτομαγιά με κάθε λαμπρότητα. Στη Λεύκα, Μαυροβούνι και Ξερό αποφασίστηκε από τις κοινές συνεδριάσεις των μεταλλωρύχων πως θα υπήρχε αποχή από τη δουλειά. Η εργοδοσία, μόλις πληροφορήθηκε την απόφαση αυτή, ξεκίνησε τις απειλές πως θα έκλεινε τις δουλειές για τρεις ημέρες. Οι απειλές όχι μόνο δεν πτόησαν τους μεταλλωρύχους, αλλά περισσότερο τους πείσμωσαν και η απόφαση για τον εορτασμό της Πρωτομαγιάς παρέμεινε αμετάκλητη.
Την 1η Μαΐου 1947 κανένας μεταλλωρύχος δεν παρουσιάστηκε στη δουλειά και οι μαζικές παρελάσεις που ακολούθησαν ήταν κάτι το πρωτόγνωρο, πήραν μέρος όλοι οι μεταλλωρύχοι, Ελληνοκύπριοι και Τουρκοκύπριοι, μαζί με τις οικογένειες τους. Η παρέλαση αφού διέσχισε τους δρόμους των συνοικισμών των μεταλλωρύχων κατέληξε στα οικήματα των συντεχνιών στο Μαυροβούνι. Η εργοδοσία, πιστή στις απειλές της, έκλεισε τη δουλειά για τρεις ημέρες, στερώντας το πενιχρό εισόδημα σε χιλιάδες οικογένειες, ώστε «να καταλάβουν το λάθος που έκαναν». Αυτή η πράξη της εργοδοσίας συσπείρωσε τους μεταλλωρύχους και ενωμένοι την επόμενη χρονιά, το 1948, έδωσαν τους πιο σκληρούς αγώνες που γνώρισε ποτέ το Κυπριακό Εργατικό Κίνημα.
Το 1958 τα κόκκινα λάβαρα ανέμισαν στους δρόμους της Κύπρου και πάλι από αδελφωμένους Ελληνοκύπριους και Τουρκοκύπριους, παρά την εσωτερική διχόνοια που προσπάθησαν οι ιμπεριαλιστικές και φασιστικές δυνάμεις του τόπου να καλλιεργήσουν ανάμεσα τους, με τη δημιουργία των παραστρατιωτικών οργανώσεων, που στόχο είχαν να εξαλείψουν κάθε προοδευτικό στοιχείο.
Το 1964 η Πρωτομαγιά γιορτάζεται στις 10 Μαϊου μέσα σε συνθήκες τρομερά δύσκολες, καθώς προηγήθηκαν στις 22 Δεκεμβρίου 1963 οι δικοινοτικές ταραχές παρακινούμενες από τις ξένες νατοϊκές δυνάμεις που προσπαθούσαν να διχάσουν τον κυπριακό λαό. Όλο το Συντεχνιακό Εργατικό Κίνημα για πρώτη φορά στην ιστορία γιορτάζει ενιαία με τα συνθήματα όπως «Προσοχή, να μην διχαστεί ο λαός μας» και «Κάτω οι εξωτερικές επεμβάσεις» να ακούγονται σε όλη την Κύπρο.
Ο φετινός εορτασμός
Φέτος, η μαζική παρουσία στους εορτασμούς της Πρωτομαγιάς μετά από δύο χρόνια απουσίας λόγω της πανδημίας, είναι περισσότερο αναγκαία από κάθε άλλη φορά. Η Πρωτομαγιά είναι μια μεγάλη και ιστορικής σημασίας επέτειος για τους εργάτες όλου του κόσμου. Συμβολίζει τους μακρόχρονους αγώνες, τις θυσίες και ταυτόχρονα τις μεγάλες επιτυχίες του Διεθνούς Εργατικού Κινήματος, εμπνέοντας και καθοδηγώντας τους αγώνες των εργατών για ειρήνη, ελευθερία, δημοκρατία, κοινωνική πρόοδο και ευημερία. Η σημασία αυτής της ημέρας, όμως, δεν αποδίδεται μόνο στα εργατικά αιτήματα του σήμερα, είναι και αγώνας για το αύριο, για την ανατροπή του καπιταλισμού και των αντεργατικών πολιτικών του.
Με το σύνθημα «Εργαζόμενοι Ενωμένοι: Ενάντια στους πολέμους – Για Ειρήνη, Κοινωνική Δικαιοσύνη», το ταξικό μας συνδικαλιστικό κίνημα πιστό στις αρχές του και στην ιστορία των αγώνων και κατακτήσεων που μας έχει διδάξει πως τίποτα δεν χαρίζεται αλλά όλα με αγώνες και θυσίες κατακτώνται, θα τιμήσει και φέτος την Πρωτομαγιά σε όλες τις πόλεις την 1η Μαϊου 2022, ενώνοντας και εμπνέοντας τους εργαζόμενους στον αγώνα για ειρήνη και κοινωνική δικαιοσύνη.
Με μπροστάρη την τιμημένη ιστορία μας, αναγνωρίζουμε πως όλα τα κεκτημένα της εργατικής τάξης είναι αποτέλεσμα κοινών αγώνων και θυσιών Ελληνοκυπρίων και Τουρκοκυπρίων εργαζομένων. Το ταξικό συνδικαλιστικό κίνημα πιστό στις αρχές της επαναπροσέγγισης, της αποκατάστασης της φιλίας και της συνεργασίας μεταξύ των δύο κοινοτήτων, αποφάσισε όπως και φέτος η Πρωτομαγιά τιμηθεί με μια μεγαλειώδη κοινή συγκέντρωση στη Λευκωσία με τη συμμετοχή των συνδικαλιστικών οργανώσεων ΠΕΟ, DEV-IS, KTAMS, KTOS, KTOEOS, BES, KOOP-SEN, DAU-SEN.
Στέλνουμε το μήνυμα της επανένωσης, πως όλοι είμαστε παιδιά του ίδιου τόπου και μπορούμε να ζήσουμε μαζί.
Η φετινή Πρωτομαγιά πρέπει να είναι και πάλι μαζική, με τα κόκκινα λάβαρα να ανεμίζουν ψηλά και περήφανα από αδελφωμένους Ελληνοκύπριους και Τουρκοκύπριους, όπως τότε- το 1925, το 1947, το 1958, το 1964, το 1970, το 2014, γιατί επιβάλλεται να υπάρξει ενότητα και αγώνας, ώστε να μην περάσει η πολιτική της εξόντωσης και της ισοπέδωσης των πάντων, γυρίζοντας μας πίσω στον εργασιακό μεσαίωνα.
* Υπεύθυνη Ιστορικού Μουσείου και Αρχείου ΠΕΟ
