Ο Ιπποκράτης (460-370 π.χ.) θεωρείται, όχι αδίκως, η μεγαλύτερη προσωπικότητα στην ιστορία της Ιατρικής. Θεμελιωτής της σύγχρονης ιατρικής, κατόρθωσε να την απαλλάξει από τα μεταφυσικά στοιχεία, τις προκαταλήψεις και τις δεισιδαιμονίες της τότε εποχής. Σήμερα, περισσότερο από κάθε φορά, οι νουθεσίες του Ιπποκράτη θα επενεργούσαν θετικά στην αναχαίτιση της πανδημίας αν όλοι μας αφήναμε την ιατρική επιστήμη να λειτουργήσει στη βάση τους.
Ο μεγάλος αυτός γιατρός και φιλόσοφος έθεσε την έννοια της πρόληψης ως σημαντικότερη από την ίδια τη θεραπεία και, όπως περίτρανα, με το πέρας των αιώνων, αποδείχθηκε, είχε πολύ δίκιο. Στην Κύπρο του 21ου αιώνα, φωτεινό παράδειγμα της προληπτικής παιδιατρικής αποτελεί το Κέντρο Προληπτικής Παιδιατρικής Αμερίκος Αργυρίου, με την αποκλειστικότητα στην προσφορά ανιχνευτικών προγραμμάτων. Από το 1988 προσφέρει σε όλο τον κυπριακό λαό προληπτικές εξετάσεις που στοχεύουν στην πρόληψη ασθενειών ή καταστάσεων που χάριν στην έγκαιρη ανίχνευση και διάγνωση μπορούν να αναχαιτιστούν. Το Πρόγραμμα Προγεννητικού Ελέγχου, το Πρόγραμμα Προληπτικού Ελέγχου Νεογνών και το Ανιχνευτικό Πρόγραμμα Ακοής Νεογνών προσφέρονται σε όλες τις εγκύους και νεογνά εντελώς δωρεάν ώστε να επιτυγχάνεται καθολική κάλυψη.
Η πρόληψη όμως δεν σταματά εδώ. Υπάρχουν πολλές παθήσεις στον παιδικό πληθυσμό που θα μπορούσαν να προληφθούν ή να διαγνωσθούν έγκαιρα και να τύχουν έτσι της κατάλληλης θεραπείας ή αντιμετώπισης. Η παρακολούθηση της όρασης σε τακτά χρονικά διαστήματα, η οδοντιατρική φροντίδα από το πρώτο έτος ζωής, ο έλεγχος του παιδικού διαβήτη, της υπερχοληστερολαιμίας, της σκολίωσης, της πρώιμης ήβης, του χαμηλού αναστήματος, των γενετικών παθήσεων, του αυτισμού είναι μερικά από τα πεδία της προληπτικής παιδιατρικής.
Τελευταίο αλλά όχι αμελητέο το θέμα των εμβολιασμών.
Ένα από τα πιο σημαντικά επιτεύγματα για τη διάσωση εκατομμυρίων ανθρώπων και για το οποίο η ανθρωπότητα μπορεί να είναι περήφανη είναι η ανακάλυψη των εμβολίων.
Ο συστηματικός εμβολιασμός παιδιών και εφήβων:
· Έχει εξαφανίσει νοσήματα απειλητικά για τη ζωή των παιδιών όπως η ευλογιά, η διφθερίτιδα, η πολιομυελίτιδα.
· Έχει επιτύχει να μειώσει την επίπτωση σοβαρών παιδικών λοιμώξεων (σηψαιμία, μηνιγγίτιδα, πνευμονία, επιγλωττίτιδα) που προκαλούνται από μικρόβια όπως ο πνευμονιόκοκκος, ο μηνιγγιτιδόκοκκος και ο αιμόφιλος ινφλουέντζας τύπου b. Οι λοιμώξεις που προκαλούνται από τον αιμόφιλο ινφλουέντζας τύπου b με τον μαζικό εμβολιασμό έχουν σχεδόν εξαφανιστεί.
· Έχει μειώσει σημαντικά τη θνητότητα από άλλα λοιμώδη νοσήματα όπως η ιλαρά και ο κοκκύτης.
Το υπουργείο Υγείας πρέπει να δώσει πιο ενεργό ρόλο στην Παιδιατρική Εταιρεία Κύπρου, ούτως ώστε αυτή, μέσω της Εθνικής Επιτροπής Εμβολιασμού, να μπορέσει να συμβουλεύει καλύτερα τόσο για την πιο σωστή επιλογή των εμβολίων όσο για τα χρονοδιαγράμματα και τη στοχευμένη διοχέτευσή τους στους παιδίατρους, ανάλογα με τις ανάγκες τους. Είναι καθήκον της παιδιατρικής κοινότητας να ενημερώνει σωστά τους γονείς για την αναγκαιότητα και τα πλεονεκτήματα των εμβολίων και να διασκεδάζει, με όλα τα επιστημονικώς τεκμηριωμένα επιχειρήματα, τις ανησυχίες των πολιτών για την ασφάλειά τους.
Ιδιαίτερα σημαντικός είναι ο ρόλος της στην πληροφόρηση των γονιών σε ό,τι αφορά τον εμβολιασμό των παιδιών άνω των 12 έναντι της νόσου covid-19. Η ενημέρωση πρέπει να εστιάσει στα πιο κάτω:
1. Η επίτευξη συλλογικής ανοσίας και η αναχαίτιση δημιουργίας και εξάπλωσης νέων παραλλαγών του ιού απαιτούν τον ταχύτερο δυνατό εμβολιασμό, εάν είναι δυνατόν, όλου του πληθυσμού που παραμένει ανεμβολίαστος και μπορεί (στην απουσία ιατρικών και ηλικιακών αντενδείξεων) να εμβολιαστεί.
2. Η επανέναρξη και η διασφάλιση της ομαλής λειτουργίας όλων των βαθμίδων εκπαίδευσης απαιτούν την ενίσχυση του τείχους ανοσίας.
3. Υπάρχει συσσωρευμένη εμπειρία από τη χρήση εγκεκριμένων mRNA εμβολίων σε παιδιά >12 ετών εδώ και πολλούς μήνες, σε ικανοποιητικό αριθμό χωρών (μόνο στις ΗΠΑ χορηγήθηκαν >12.000.000 δόσεις), με ισχυρή απόδειξη της αποτελεσματικότητάς τους. Η μόνη σοβαρή καταγεγραμμένη παρενέργεια είναι η σπάνια πιθανότητα εκδήλωσης μυοκαρδίτιδας, σε ποσοστό 1-4:100.000 εμβολιασμένων παιδιών. Η συντριπτική πλειοψηφία των περιστατικών αυτών εκδήλωσε ήπια νόσο, με άριστη έκβαση. Οι λοιπές ανεπιθύμητες παρενέργειες που εκδηλώθηκαν ήταν οι συνήθεις ήπιες και παροδικές που ακολουθούν τον βασικό εμβολιασμό.
Εν κατακλείδι, το όφελος από τον εμβολιασμό της ηλικιακής αυτής ομάδας, συγκρινόμενο με τους όποιους πιθανούς κινδύνους, υπερτερεί συντριπτικά.
Η πλέον συνηθισμένη δικαιολογία όσων αρνούνται τον εμβολιασμό είναι ότι δεν έχει δοκιμαστεί αρκετά. Ουδέν αναληθέστερο. Έγιναν αρκετές εργασίες, πειράματα και μελέτες για να βγουν τα συμπεράσματα που έχουμε σήμερα στα χέρια μας. Ήδη στις ΗΠΑ έγιναν εκατομμύρια δόσεις χωρίς επιπλοκές.
Δυστυχώς παρατηρούμε ένα μαζικό κύμα φοβίας για ανεπιθύμητες παρενέργειες. Η λανθασμένη και ελλιπής πληροφόρηση είναι η αιτία για τη δημιουργία μιας επικίνδυνης αντι-εμβολιαστικής κουλτούρας. Τα εμβόλια είναι εξαιρετικά ασφαλή. Μόνο αφού εξασφαλίζεται η συμμόρφωσή τους σε αυστηρές προϋποθέσεις τις οποίες ορίζουν οι αρμόδιοι διεθνείς οργανισμοί (π.χ. ΕΟΦ, ΕΜΑ, FDA) μπορούν να τεθούν σε χρήση.
Η εισαγωγή του ΓεΣΥ στην Κύπρο έφερε σημαντικές αλλαγές στον τομέα της υγείας. Μπορούν όμως να γίνουν πολλά ακόμα ώστε το σύστημα να λειτουργήσει ομαλότερα και αποτελεσματικότερα προς όφελος των ασθενών. Το ΓεΣΥ πρέπει να εκμεταλλευτεί τη δυνατότητα του λογισμικού που διαθέτει, να το εκσυγχρονίσει και να το τελειοποιήσει, ώστε, και με τη συνεργασία της Παιδιατρικής Εταιρείας Κύπρου, να διαμορφώσει ένα επιστημονικά τεκμηριωμένο συμβουλευτικό πρόγραμμα που να απευθύνεται στους γονείς. Ο στόχος του προγράμματος αυτού θα είναι η εφαρμογή προληπτικών εξετάσεων και η καθιέρωση συμβουλών για θέματα που αφορούν στην πρωτογενή πρόληψη (διατροφή, εμβολιασμό, κάπνισμα κ.λπ.), τη δευτερογενή πρόληψη (για τον προσυμπτωματικό έλεγχο ασθενειών που μπορούν να προλαμβάνονται) και την τριτογενή πρόληψη (για την αντιμετώπιση των αρνητικών επιπτώσεων χρόνιων νοσημάτων).
Το Κέντρο Προληπτικής Παιδιατρικής Αμερίκος Αργυρίου, με 33 χρόνια δράσης και προσφοράς, έχει δείξει σοβαρό έργο με πολύ καλά αποτελέσματα. Έχει ανοίξει τον δρόμο, είναι σειρά τώρα της Πολιτείας, του υπουργείου Υγείας, του ΟΑΥ, να συνεχίσουν στα πλαίσια του ΓεΣΥ τη διεύρυνση των προληπτικών αυτών εξετάσεων.
*Πρόεδρος Κέντρου Προληπτικής Παιδιατρικής Αμερίκος Αργυρίου – αντιπρόεδρος Παιδιατρικής Εταιρείας Κύπρου.
