Σκοπός της δικαστικής μεταρρύθμισης δεν είναι άλλος από την αποτελεσματική και γρήγορη εκδίκαση των υποθέσεων. Όταν ήλθαν στην Κύπρο οι εμπειρογνώμονες για να βοηθήσουν την όλη προσπάθεια της Κυπριακής Δημοκρατίας, είχαν υποβάλει συγκεκριμένες εισηγήσεις ώστε να βγούμε από το αδιέξοδο στο οποίο οδηγηθήκαμε λόγω των μεγάλων καθυστερήσεων που παρατηρήθηκαν στην εκδίκαση των υποθέσεων.
Φυσικά οι εισηγήσεις των εμπειρογνωμόνων δεν έφεραν κάτι το νέο που ήταν άγνωστο στο Ανώτατο Δικαστήριο και στον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο. Αντίθετα, οι περισσότερες εισηγήσεις αναφέρονται σε Έκθεση του Ανωτάτου Δικαστηρίου και σε δεκάδες ανακοινώσεις του Παγκύπριου Δικηγορικού Συλλόγου.
Στα Επαρχιακά Δικαστήρια, όπου τα μεγαλύτερα προβλήματα σχετίζονται με την περιβόητη ηλεκτρονική δικαιοσύνη, τα Πρωτοκολλητεία και τον αριθμό των Δικαστών οι εισηγήσεις, έστω και με αργό ρυθμό, προχωρούν. Ο αριθμός των Δικαστών έχει αυξηθεί σημαντικά και επιτέλους έχει κατακυρωθεί η προσφορά της ηλεκτρονικής δικαιοσύνης. Επίσης έχει δρομολογηθεί, κατά κάποιο τρόπο, η συνεχής εκπαίδευση των Δικαστών και είναι στο τελικό στάδιο οι Θεσμοί Πολιτικής Δικονομίας.
Το μεγάλο πρόβλημα αφορά στο Ανώτατο Δικαστήριο και εκεί αποσκοπεί ουσιαστικά η δικαστική μεταρρύθμιση. Τα νομοσχέδια, που κατά καιρούς συζητούνται, κατατίθενται, αποσύρονται και ξανακατατίθενται, δεν θα επιλύσουν το πρόβλημα.
Η δημιουργία Εφετείου, δεν θα επιλύσει το πρόβλημα των καθυστερήσεων. Αντίθετα, όπως επανειλημμένα έχω δηλώσει, θα δημιουργήσει τεράστιο πρόβλημα στα Επαρχιακά Δικαστήρια αφού θα φύγει ένας μεγάλος αριθμός Δικαστών, οι οποίοι θα διοριστούν στο Εφετείο.
Η ομαλή ανέλιξη των Δικαστών θα παρακαμφθεί δραστικά και θα οδηγηθούμε σε άλλα προβλήματα που σχετίζονται με την ποιότητα της Δικαιοσύνης. Στην Κύπρο δεν είχαμε πρόβλημα στην ποιότητα της Δικαιοσύνης και κυρίως δεν είχαμε πρόβλημα διαφθοράς.
Το μοναδικό εμπόδιο είναι οι καθυστερήσεις οι οποίες σχετίζονται με πολλά άλλα προβλήματα τα οποία δεν θα επιλύσουν 13 ή 16 νέοι Εφέτες. Η καθυστέρηση στην εκδίκαση των Εφέσεων δεν θα επιλυθεί μέσα από δαιδαλώδη νομοθετήματα, ούτε και με τον διαχωρισμό του Ανωτάτου Δικαστηρίου. Αντίθετα θα οδηγήσει στον παροπλισμό εξαίρετων και έμπειρων δικαστών.
Εδώ θέλω να σημειώσω ότι τα προτεινόμενα νομοσχέδια δεν προβλέπουν τρίτο βαθμό δικαιοδοσίας όπως αφήνεται να νοηθεί. Μία προσεκτική μελέτη των νομοσχεδίων εύκολα καταλήγει στο συμπέρασμα ότι δεν δημιουργείται τρίτος βαθμός δικαιοδοσίας. Αντίθετα όπως κατανέμονται οι εξουσίες δυνατό να οδηγήσει σε μεγαλύτερες καθυστερήσεις.
Το Ανώτατο Δικαστήριο όπως λειτουργεί σήμερα, εύκολα μπορεί να επιλύσει το πρόβλημα με αύξηση των Δικαστών τουλάχιστο σε 17 και με μικρές τροποποιήσεις, όπως π.χ. οι εφέσεις στις αιτήσεις και οι αγωγές μέχρι 10.000 να εκδικάζονται από ένα δικαστή, εκτός και εάν υπάρχει σοβαρό νομικό θέμα, η σωστή χρήση της προδικασίας και ο περιορισμός των περιγραμμάτων. Επειδή είναι επιτακτική η επίλυση του προβλήματος των καθυστερήσεων πιστεύω ότι αυτή είναι η απλούστερη λύση.
Τα προτεινόμενα νομοσχέδια δημιουργούν ουσιαστικά μια νέα μορφή δικαστηρίων και δεν επαναφέρουν τα όσα προβλέπονται στο Σύνταγμα και εφαρμόζονταν πρίν την αποχώρηση των Τουρκοκυπρίων και κυρίως δεν επιλύουν το πρόβλημα των καθυστερήσεων.
Η συνεχής συζήτηση των νομοσχεδίων για την δικαστική μεταρρύθμιση είναι καιρός να εγκαταλειφθεί. Η άκαιρη και ατυχής κατάθεση των νομοσχεδίων σε προεκλογική περίοδο μόνο προστριβές προκαλεί που αποβαίνουν σε βάρος της Δικαιοσύνης. Πρέπει άμεσα να προχωρήσουμε σε απλές τροποποιήσεις, οι οποίες δεν θα επηρεάζουν το Σύνταγμα και κυρίως δεν θα αποτελούν ακόμη ένα μετέωρο βήμα, με αποτελέσματα τα οποία δεν εγγυούνται ότι θα επιλύσουν το πρόβλημα.
Ας δούμε επιτέλους το εφικτό μακριά από θεωρητικές λύσεις. Σήμερα εκκρεμεί μεγάλος αριθμός Εφέσεων αλλά και Αναθεωρητικών Εφέσεων. Ο αριθμός των Εφέσεων διαρκώς αυξάνεται σε αντίθεση με τις αγωγές στο Επαρχιακό Δικαστήριο που μειώνονται λόγω των αναποτελεσματικών μέτρων εκτέλεσης και της πανδημίας.
Πρέπει λοιπόν να επικεντρωθούμε στην πρακτική επίλυση του προβλήματος, μακριά από θεωρίες εάν θέλουμε να έχουμε μια γρήγορη και αποτελεσματική δικαιοσύνη. Διαφορετικά θα οδηγηθούμε σε νέες περιπέτειες οι οποίες δεν θα εξυπηρετήσουν τη Δικαιοσύνη.
Η δικαστική μεταρρύθμιση πρέπει να σχετίζεται άμεσα με το πρόβλημα των καθυστερήσεων και μόνο, πρόβλημα το οποίο ταλαιπωρεί το όλο σύστημα της Δικαιοσύνης. Τα βήματα που έχουν γίνει μέχρι σήμερα αφορούν τα Επαρχιακά Δικαστήρια. Είναι καιρός να βρεθεί λύση και για τις Εφέσεις ώστε να επανέλθουμε σε λογικά επίπεδα.
Η λύση που θα δοθεί πρέπει και δεν μπορεί να είναι άλλη από την εκδίκαση των καθυστερημένων υποθέσεων. Δεν πρέπει να ξεφεύγουμε από αυτό το σκοπό και να προτείνουμε αβέβαιες λύσεις που δεν θα μας εξυπηρετήσουν. Σαν παράδειγμα φέρνω τις πρόσφατες τροποποιήσεις για τις ενόρκους δηλώσεις και τις συμβάσεις.
Ενώ έγινε προσπάθεια από τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο οι ένορκες δηλώσεις να γίνονται από δικηγόρους που χειρίζονται τις υποθέσεις τους, ώστε να έχουν και την ευθύνη των πράξεων τους αλλά και για να μην υπάρχει συνωστισμός στα Δικαστήρια, στο νόμο έχουν αποκλειστεί οι δικηγόροι, οι οποίοι δεν έχουν το δικαίωμα να ορκίζουν στις δικές τους υποθέσεις, με αποτέλεσμα να αλλάξει η όλη φιλοσοφία του Νόμου και να μην εξυπηρετεί κανένα.
Το ίδιο ακόμη και χειρότερα με τις συμβάσεις. Ενώ η πρόταση ήταν οι συμβάσεις που κατατίθενται στις οποιεσδήποτε Δημόσιες Αρχές να γίνονται από δικηγόρους για ασφάλεια των συναλλαγών και για να κατατίθενται ως τεκμήριο στο Δικαστήριο, παρακάμφθηκε αυτή η φιλοσοφία, με αποτέλεσμα η τροποποίηση να έχει αντίθετα αποτελέσματα.
Είναι γι’ αυτό που εισηγούμαι ότι πρέπει άμεσα να επικεντρωθούμε μόνο στην επίλυση του προβλήματος των καθυστερήσεων, στην εκδίκαση τους και μόνο και να εγκαταλείψουμε λύσεις με σχεδιασμούς που τα αποτελέσματα τους είναι αβέβαια.
*Δικηγόρος – τέως Πρόεδρος του Παγκύπριου Δικηγορικού Συλλόγου.
