Μεγάλος ντόρος έχει ξεσπάσει τελευταία, αφήνοντας συγκλονισμένη την κοινή γνώμη από τις δημόσιες αποκαλύψεις θυμάτων-βίας. Σύμφωνα, με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (2002) κάθε σκόπιμη χρήση φυσικής δύναμης, ή εξουσίας με τη μορφή εξαναγκασμού, επιθετικότητας και έλλειψης σεβασμού προς τα ανθρώπινα δικαιώματα, εναντίον ενός προσώπου, ή μιας ομάδας, ή κοινότητας, που είναι δυνατό να προκαλέσει οιαδήποτε δυσλειτουργία, παρεμπόδιση ανάπτυξης, στέρηση και ψυχολογικά παρελκόμενα, αντιστοιχεί στο φαινόμενο της βίας. Αναμφίβολα, η βία δεν είναι δυνατό να γίνεται αποδεκτή και ακόμη περισσότερο να δικαιολογείται, προσκρούοντας εις «ώτα μη ακουόντων», που παραμένουν προσκολλημένα στα «κοινωνικά πρέπει», τα «μη» και τα «δήθεν γιατί». Μολονότι, σε μια σύγχρονη κοινωνία όλα αυτά ακούγονται κλισέ, ακόμη και σήμερα η βία δε γνωρίζει σύνορα, πολιτισμό, δε διαχωρίζει πλούτο, φύλο και σίγουρα δεν κάνει εξαίρεση από κανένα χώρο. Είτε είναι λεκτική, σωματική, σεξουαλική, ψυχολογική, εργασιακή, οικογενειακή, κ.α., αποτελεί ένα μείζον πρόβλημα που υποβόσκει και μεγεθύνεται, υπό το πέπλο της σιωπής και τείνει αντίστοιχα με μια ασθένεια, να μεταδίδεται με αυξανόμενους ρυθμούς. Όχι γιατί η Πολιτεία δε γνώριζε από πριν την ύπαρξη της, αλλά γιατί δεν έχουν ληφθεί αποτελεσματικότερα μέτρα, ώστε η ενημέρωση και αφύπνιση των πολιτών να είναι σε τέτοιο βαθμό, που να ωθούν σε δράση είτε το ίδιο το θύμα, είτε τον γνώστη-παρατηρητή, με την άμεση πληροφόρηση και καταγγελία των περιστατικών βίας στις αρμόδιες αρχές.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα που καταδεικνύει το μεγάλο αριθμό αύξησης βίας στην Κύπρο, προκύπτει μέσα από στατιστικά στοιχεία της Αστυνομίας. Κατά το έτος 2019 έχουν αναφερθεί 4680 περιστατικά ενδοοικογενειακής βίας σε σύγκριση με το έτος 2015, όπου αναφέρθηκαν 951 περιστατικά. Ερωτηματικά προκύπτουν και για τον αριθμό των περιστατικών που δεν έχουν αναφερθεί μέχρι και σήμερα. Δυστυχώς, το φαινόμενο της βίας εμφανίζεται και στους κόλπους της εκπαίδευσης. Ο σχολικός εκφοβισμός, γνωστός και ως bulling, αποτελεί την πλέον διαδεδομένη μορφή επιθετικής συμπεριφοράς που τραυματίζει και στιγματίζει παιδιά και εφήβους. Η εκφοβιστική συμπεριφορά, όχι μόνο επηρεάζει δυσμενώς την ψυχοσυναισθηματική υγεία των μαθητών, αλλά λειτουργεί και ως τροχοπέδη στην εκπαίδευση τους, προκαλώντας αλυσιδωτές αντιδράσεις που επηρεάζουν αρνητικά την ποιότητα του σχολικού περιβάλλοντος.
Παράλληλα, οι επικρατούσες συνθήκες εγκλεισμού και καραντίνας έχουν οδηγήσει σε ραγδαία αύξηση και τα περιστατικά ηλεκτρονικού εκφοβισμού. Οι μαθητές την περίοδο αυτή, αναπόφευκτα, παραμένουν για περισσότερο χρόνο εκτεθειμένοι στο διαδίκτυο, λόγω και της τηλ-εκπαίδευσης και είναι ακόμη πιο εύκολο να εθιστούν στη μαγεία του κυβερνοχώρου, να γίνουν δέκτες περίεργων μηνυμάτων και αντιδράσεων που τους καθιστούν ευάλωτους και τους στοχοποιούν με ποικίλους τρόπους.
Σύμφωνα με στοιχεία που δόθηκαν από αρμόδιες υπηρεσίες, (Κέντρο Ασφαλούς Διαδικτύου Κύπρου) κατά την περίοδο Οκτωβρίου – Δεκεμβρίου 2020, οι αναφορές για διαδικτυακό εκφοβισμό ανήλθαν στο 26,42%, καταγράφοντας σημαντική αύξηση της τάξης του 11,19%. Μεγάλος αριθμός κλήσεων κατά την ίδια περίοδο, σχετιζόταν με περιστατικά ηλεκτρονικού εγκλήματος, ποσοστό που άγγιξε το 24,80% και αφορούσαν παραβίαση της ιδιωτικότητας, οικονομική απάτη, ή κλοπή ταυτότητας μέσω κοινωνικών δικτύων, ή ηλεκτρονικού ταχυδρομείου, ενώ έγιναν29 αναφορές, σύμφωνα με τα ίδια στοιχεία και αφορούσαν εκβιασμό, σεξουαλική παρενόχληση, αποστολή άσεμνου και ροζ υλικού ανάμεσα σε ανήλικους και έφηβους, καθώς και έκφρασης μίσους μέσω διαδικτύου.
Αναντίρρητα, η Πολιτεία είναι σημαντικό να εγκύψει στο πρόβλημα και να επανεξετάσει ολιστικά όλες τις παραμέτρους που σχετίζονται δίνοντας ιδιαίτερη έμφαση στον τομέα της ενημέρωσης και της εκπόνησης στρατηγικής και συλλογικών δράσεων. Τόσο η αναθεώρηση του νομοθετικού πλαισίου με την επιβολή αυστηρότερων ποινών στους παραβάτες, αλλά και η καλλιέργεια καλών πρακτικών από νέους, εφήβους και παιδιά, ενδέχεται να λειτουργήσουν ως μέσο αναχαίτισης στην έξαρση του φαινομένου της βίας.
Ο περίφημος Vittorio Alfieri, στις αρχές του 18ου αιώνα ανέφερε χαρακτηριστικά ότι «η κοινωνία προετοιμάζει το έγκλημα. Ο εγκληματίας το διαπράττει». Το ερώτημα που παραμένει ακόμη και σήμερα αναπάντητο είναι απλό.
Πόσο ακόμη η βία θα συνεχίσει να τρέφεται από την Κοινωνία της σιωπής και της ανοχής;
*Καθηγήτρια Ελληνικής Φιλολογίας, MSc Εκπαιδευτικής Ηγεσίας και Διοίκησης
