Η θεσμοθετημένη μετα-μνημονιακή εποπτεία της κυπριακής οικονομίας από τους θεσμούς της Οικονομικής και Νομισματικής Ένωσης (ΟΝΕ) και του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου (ΔΝΤ) που θα συνεχιστεί σε βάθος χρόνου, συνεχίζει να εντείνει τις κοινωνικές ανισότητες.
Τα κύρια εργαλεία αυτής της στρατηγικής είναι ο προς τα κάτω θεσμοθετημένος έλεγχος των μισθών και κοινωνικών παροχών ενώ αντίστροφα εδραιώνεται ένα υποστηρικτικό περιβάλλον για τις μεγάλες επιχειρήσεις. Δεν είναι τυχαίο που στην πρόσφατη έκθεση του το ΔΝΤ προειδοποιεί κατά της επαναφοράς της Αυτόματης Τιμαριθμικής Αναπροσαρμογής. Η ίδια ακαμψία των ΟΝΕ και ΔΝΤ επιδεικνύεται για τις κατασχέσεις περιουσιών και τα μη εξυπηρετούμενα δάνεια. Είναι ενδεικτική η μεροληψία της ΕΕ-ΔΝΤ υπέρ των χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων και των Ταμείων εξαγοράς Πιστώσεων αφού σύμφωνα με τη πρόσφατη μετα-μνημονιακή έκθεση τους (Νοέμβριος 2022) «οποιαδήποτε περαιτέρω αναστολή των διαδικασιών κατάσχεσης εμποδίζει την ικανότητα των τραπεζών να απομοχλεύουν οργανικά τα χαρτοφυλάκια των μη εξυπηρετούμενων δανείων (ΜΕΔ), επηρεάζει τους όρους πώλησης ΜΕΔ, επηρεάζει αρνητικά την ικανότητα των εταιρειών εξαγοράς πιστώσεων και των διαχειριστών δανείων να εξυγιάνουν τα ΜΕΔ και υπονομεύει την πειθαρχία πληρωμών συνολικά».
Ορισμένες από τις βασικές δομικές αλλαγές που «νομοθετήθηκαν» ως προϋπόθεση για το μνημόνιο και αφορούν τα δημόσια οικονομικά, τα χρηματοοικονομικά, την αγορά εργασίας, την αγορά υπηρεσιών και προϊόντων της Κύπρου θα συνεχίσουν να «στοιχειώνουν» τη κοινωνία καθιστώντας μάλλον, έπεα πτερόεντα τις υποσχέσεις για κοινωνική δικαιοσύνη.
1. Η υψηλή εξάρτηση της κοινωνικής και αναδιανεμητικής κρατικής πολιτικής από την υποχρέωση πλεονασματικών προϋπολογισμών λιτότητας και την υποχρέωση με τα έσοδα του κράτους να αποπληρώνονται πρώτα τα χρέη προς τους δανειστές και έπειτα να συντηρείται το πλεόνασμα περιορίζει δραματικά τη μείωση των ανισοτήτων. Είναι ενδεικτικό ότι το χρέος συν τόκοι στο ΔΝΤ προπληρώθηκαν από τα έσοδα που προέρχονταν από κρατική φορολογία και λιτότητα.
2. Οι διαδικασίες ιδιωτικοποιήσεων και απορρύθμισης και η σύνδεση τους με την προσέλκυση ντόπιων και ειδικά ξένων απευθείας επενδύσεων δημιουργεί συνθήκες μετατροπής δημόσιων υπηρεσιών σε πλήρως εμπορευματοποιημένα προϊόντα.
3. Η υψηλή απόδοση κερδών των μη χρηματοπιστωτικών εταιρειών ως απότοκο της αναδιάρθρωσης των μισθών και των παροχών κοινωνικής πρόνοιας και της αποσύνδεσης τους από το κόστος ζωής.
4. Η υποστήριξη της μονοπωλιακής θέσης τραπεζικών ομίλων που αυξάνουν τα περιουσιακά τους στοιχεία και η προσέλκυση Επενδυτικών Ταμείων Ιδιωτικού Χρέους, γνωστών ως Αρπακτικά Ταμεία (Vulture Funds) που κερδίζουν αγοράζοντας φτηνά τα μη εξυπηρετούμενα δάνεια (εμπορικά και στεγαστικά) που διαθέτουν οι τράπεζες ενώ ταυτόχρονα οι τράπεζες βελτιώνουν τη θέση τους.
Αυτές οι αλλαγές, θέτουν ένα ακόμα πιο άνισο πλαίσιο παραγωγής και αναδιανομής πλούτου και πόρων και μεταβίβασης της ιδιοκτησίας σε λιγότερα και ισχυρότερα «χέρια» και κέντρα οικονομικής εξουσίας.
Για παράδειγμα, στην Κύπρο:
⦁ Οι ανισότητες στην κατανομή εισοδήματος προς όφελος του πλουσιότερου 20% και εις βάρος του φτωχότερου 20% του πληθυσμού με επίκεντρο το 2015, αυξήθηκαν με τους πιο πλούσιους να διαθέτουν πενταπλάσιο εισόδημα από το φτωχότερο μέρος του πληθυσμού.
⦁ Οι ανισότητες στο διαθέσιμο εισόδημα αυξήθηκαν χωρίς προηγούμενο. Από το 2012 ξεπερνούν τις ανισότητες στην Ευρωζώνη. Το μέσο δε, διαθέσιμο για δαπάνες και καταθέσεις εισόδημα καταβαραθρώθηκε από €16.020 το 2008 σε €13.793 το 2015 ενώ σήμερα κυμαίνεται στα επίπεδα του 2008 σηματοδοτώντας την αιμορραγία του βιοτικού επιπέδου των λαϊκών στρωμάτων.
⦁ Οι απολαβές των μισθωτών είναι σήμερα χαμηλότερες (κατά μέσο όρο) από ότι το 2013, τη χρονιά του «κουρέματος» καταθέσεων και επιβολής μνημονίου.
⦁ Η κατά κεφαλή δαπάνη κοινωνικής προστασίας αυξήθηκε στην Κύπρο τρεις φορές λιγότερο από τον μέσο όρο της Ευρωζώνης ενώ οι ανάγκες αυξήθηκαν. Πρόσθετα, οι κρατικές δαπάνες για την υγεία επί του ΑΕΠ παραμένουν στις χαμηλότερες θέσεις στην Ευρωζώνη.
⦁ Η εξέλιξη της κατά κεφαλή δαπάνης επιδομάτων κοινωνικής προστασίας είναι στην Κύπρο τρεις φορές χαμηλότερη από την εξέλιξη στην Ευρωζώνη ενώ πρόσθετα, το χάσμα με την Ευρωζώνη έχει αυξηθεί.
Μερικές από τις κοινωνικές συνέπειες καθώς και νέες μορφές ανισοτήτων τέτοιων διαρθρωτικών προσπαθειών έχουν καταγραφεί στο παρών κείμενο. Τα στοιχεία που παρουσιάστηκαν επιβεβαιώνουν σε σημαντικό βαθμό ότι οι δομικές αλλαγές που ενσωματώθηκαν στο κοινωνικοοικονομικό πλαίσιο της Κύπρου σε συνδυασμό με την νέα Οικονομική Διακυβέρνηση στην Ευρωζώνη, επέτειναν και επέκτειναν τις κοινωνικές ανισότητες και υπονόμευσαν το βιοτικό επίπεδο της πλειοψηφίας του λαού.
Διευθυντής Ερευνητικού Κέντρου Alexander
costas_74@hotmail.com
