Στις 13/7/2022 εκδόθηκε ένα πολύ σημαντικό έγγραφο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την κατάσταση του κράτους δικαίου στην Κύπρο, όπου δυστυχώς το κύριο επαναλαμβανόμενο σημείο ήταν ουσιαστικά η πλήρης αποτυχία των θεσμών να προβούν στις απαραίτητες ενέργειες για να την καταπολέμηση της διαφθοράς, καθότι, όπως επανειλημμένως καταγράφεται στο έγγραφο: “δεν υπάρχουν αποτελέσματα όσον αφορά τη διερεύνηση και την εκδίκαση υποθέσεων διαφθοράς στα υψηλά κλιμάκια”.

https://ec.europa.eu/…/32_1_194047_coun_chap_cyprus_el.pdfΤο σημείο κλειδί σε όλη αυτή τη διαπίστωση είναι αυτό που δυστυχώς φαίνεται να είναι ευρέως διαδεδομένο στην κοινωνία και καταγράφεται σε όλες τις σχετικές εκθέσεις, ότι όσοι ευρίσκονται στα υψηλά δώματα εξουσίας φαίνεται να ενεργούν χωρίς τον φόβο ότι θα έχουν συνέπειες σε περίπτωση που προβούν σε αθέμιτες ενέργειες και ιδίως όσον αφορά ζητήματα διαφθοράς.Αναδεικνύονται επίσης τα σχετικά ζητήματα της έλλειψης πολυφωνίας στα ΜΜΕ και των κρατικών παρεμβάσεων, ιδίως επί του ΡΙΚ, αλλά και της ουσιαστικής αποτροπής εκ μέρους των κυβερνώντων της λειτουργίας της κοινωνίας των πολιτών.Αντιγράφω κάποια ενδεικτικά κύρια σημεία κατά τη γνώμη μου, χωρίς κατ’ άνάγκη να τηρείται η σειρά που καταγράφονται στο έγγραφο:

ΔΙΑΦΘΟΡΑ

 – «Η εφαρμογή του σχεδίου για την καταπολέμηση της διαφθοράς συνεχίστηκε. Παρά την αύξηση των πόρων που διατέθηκαν στο Γραφείο του Γενικού Εισαγγελέα, δεν υπάρχουν αποτελέσματα όσον αφορά τη διερεύνηση και την εκδίκαση υποθέσεων διαφθοράς στα υψηλά κλιμάκια». – «Οι εισαγγελικές αρχές εξακολουθούν να βελτιώνουν την ικανότητά τους, μολονότι δεν υπάρχουν αποτελέσματα όσον αφορά τις υποθέσεις διαφθοράς στα υψηλά κλιμάκια». – «Παρά τις εν λόγω αυξημένες προσπάθειες και πόρους, εξακολουθούν να μην υπάρχουν αποτελέσματα όσον αφορά την εκδίκαση υποθέσεων διαφθοράς στα υψηλά κλιμάκια». – «Σύμφωνα με την αντίληψη εμπειρογνωμόνων και διευθυντικών στελεχών επιχειρήσεων, το επίπεδο διαφθοράς στον δημόσιο τομέα παραμένει σχετικά υψηλό».Σύμφωνα με το Ειδικό Ευρωβαρόμετρο του 2022 για τη διαφθορά, το 94% όσων απάντησαν θεωρούν ότι η διαφθορά είναι ευρέως διαδεδομένη στη χώρα τους (ενωσιακός μέσος όρος: 68%) και το 57% όσων απάντησαν αισθάνονται ότι επηρεάζονται προσωπικά από τη διαφθορά στην καθημερινή τους ζωή (ενωσιακός μέσος όρος: 24%).

ΡΙΚ ΚΑΙ ΜΜΕ

Η Κύπρος κατατάσσεται στην 65η θέση του Παγκόσμιου Δείκτη Ελευθερίας του Τύπου των Δημοσιογράφων χωρίς Σύνορα για το 2022, ενώ το προηγούμενο έτος ήταν στην 26η θέση!Μολονότι ο περί Ραδιοφωνικού Ιδρύματος Κύπρου (ΡΙΚ) νόμος θεσπίζει κανόνες σχετικά με τη διακυβέρνηση και τη χρηματοδότηση του ΡΙΚ, έχουν διαπιστωθεί αρκετές αδυναμίες.Ο νόμος προβλέπει ότι ο πρόεδρος, ο αντιπρόεδρος και τα μέλη του διοικητικού συμβουλίου διορίζονται από το Υπουργικό Συμβούλιο για περίοδο τριών ετών. Το διοικητικό συμβούλιο αποφασίζει για τον διορισμό του γενικού διευθυντή και η απόφαση αυτή υπόκειται στην έγκριση του Υπουργικού Συμβουλίου. Το Υπουργικό Συμβούλιο μπορεί να παύσει το σύνολο του διοικητικού συμβουλίου ή μεμονωμένα μέλη αυτού.Μολονότι στον νόμο που αναφέρεται ανωτέρω δεν καθορίζονται προϋποθέσεις ή κριτήρια ασυμβατότητας όσον αφορά τον διορισμό του διοικητικού συμβουλίου, ο περί ορισμένων νομικών προσώπων δημοσίου δικαίου νόμος προβλέπει ότι για τους διορισμούς λαμβάνονται υπόψη γενικά τα ακαδημαϊκά και άλλα προσόντα, η πείρα, η κοινωνική δραστηριότητα και η συμβολή στην κοινωνία.Αυτό οδηγεί το Παρατηρητήριο για την πολυφωνία στα μέσα ενημέρωσης στο συμπέρασμα ότι «η Κυβέρνηση και τα πολιτικά κόμματα εκμεταλλεύονται» το γεγονός ότι τα κριτήρια που διέπουν τον διορισμό του διοικητικού συμβουλίου είναι γενικά. Επιπλέον, το γεγονός ότι στην Κύπρο, μετά την εκλογή νέου Προέδρου της Δημοκρατίας, επέρχεται παύση των φορέων δημοσίου δικαίου, μπορεί να θεωρηθεί ιδιαίτερα προβληματικό στην περίπτωση των δημόσιων μέσων ενημέρωσης. Δεδομένου ότι ο νόμος ορίζει ότι τα επιτρεπόμενα έσοδα για το ΡΙΚ είναι κυρίως η κρατική χρηματοδότηση, το Παρατηρητήριο για την πολυφωνία στα μέσα ενημέρωσης τονίζει ότι αυτό επιτρέπει σημαντική επιρροή του κράτους και των πολιτικών στις δραστηριότητες του ΡΙΚ. Δεν υπάρχουν διασφαλίσεις, ούτε διαδικασίες για την αξιολόγηση της εκπλήρωσης του ρόλου του ΡΙΚ.Για όλους αυτούς τους λόγους, το Παρατηρητήριο για την πολυφωνία στα μέσα ενημέρωσης θεωρεί ότι η ανεξαρτησία και η χρηματοδότηση των δημόσιων μέσων ενημέρωσης αποτελούν τομείς που παρουσιάζουν υψηλό κίνδυνο. Οι αρχές εξετάζουν το ενδεχόμενο εκσυγχρονισμού του περί του Ραδιοφωνικού Ιδρύματος Κύπρου νόμου, καθώς και των κανόνων που διέπουν τους όρους απασχόλησης του οργανισμού.”

ΜΗ ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΩΝ

«Η δημόσια διαβούλευση συχνά δεν πραγματοποιείται σε αρκετά πρώιμο στάδιο της κατάρτισης των νομοσχεδίων και ορισμένες φορές δεν πραγματοποιείται καθόλου· ωστόσο, έχουν καταβληθεί προσπάθειες για τη βελτίωση της ποιότητας της νομοθεσίας. Όπως αναφέρεται στην έκθεση του 2021 για το κράτος δικαίου, σπάνια πραγματοποιείται ανοικτή δημόσια διαβούλευση επί νομοσχεδίων. Σύμφωνα με τις οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών, η διαδικασία διαβούλευσης με την κοινωνία των πολιτών, η οποία έχει καθιερωθεί ως πρακτική εδώ και μερικά χρόνια -ελλείψει επίσημου θεσμικού πλαισίου- έχει εγκαταλειφθεί τα τελευταία δύο χρόνια ή έχει μετατραπεί σε απλή τυπική διαδικαστική προϋπόθεση».

Δείκτης Αντίληψης Διαφθοράς από το Transparency International

Λίγους μήνες προηγουμένως, στις 25/1/2022, είχε επίσης αναδειχθεί με έντονο τρόπο με σχετικό δελτίο Τύπου, ότι η Κύπρος όσον αφορά τον δείκτη Αντίληψης Διαφθοράς του οργανισμού Transparency International ευρίσκεται σε ιστορικό χαμηλό σημείο και περιλαμβάνεται στις χώρες που καταγράφουν επιδείνωση της θέσης τους τα τελευταία δέκα χρόνια.

Η θέση της Κύπρου στον δείκτη επιδεινώθηκε περαιτέρω το 2021, καθώς έπεσε στην 52η θέση, ανάμεσα σε σύνολο 180 χωρών.

Όπως διαβάζουμε στον Φιλελεύθερο στις 25/1/22, «σύμφωνα με τον Δείκτη, ο οποίος επιμετρά το επίπεδο αντίληψης διαφοράς στον δημόσιο τομέα 180 χωρών σύμφωνα με ειδικούς και επιχειρηματίες, το 2021 η Κύπρος βρίσκεται στην 52η θέση, δείχνοντας σταθερή κάθοδο σε σχέση με το 2020 και το 2019 που βρισκόταν στην 57η και 58η θέση αντίστοιχα. Ο Δείκτης Αντίληψης Διαφθοράς χρησιμοποιεί μια κλίμακα από το 0 έως το 100, όπου το 0 αναφέρεται σε ένα εξαιρετικά διεφθαρμένο κράτος και το 100 σε ένα αδιάφθορο κράτος.

«Τα αποτελέσματα του ΔΑΔ έχουν σημαντικό αντίκτυπο για τη χώρα μας αφού λαμβάνονται σοβαρά υπόψη από ξένους επενδυτές, οι οποίοι μελετούν το ΔΑΔ και αποφεύγουν τις χώρες όπου η κατάταξη τους είναι χειρότερη από την προηγούμενη χρονιά. Πρόσφατες έρευνες έχουν επίσης βρει ότι και οι τουρίστες μελετούν τον συγκεκριμένο δείκτη και αποφεύγουν χώρες όπου η διαφθορά βρίσκεται σε ψηλά επίπεδα με βάση αυτό το δείκτη”, αναφέρει το Cyprus Integrity Forum».

Βρισκόμαστε στο τέλος άλλης μιας χρονιάς η οποία ήταν επίσης χρονιά σκανδάλων διαφθοράς και δυστυχώς οι εξελίξεις δεν φαίνεται να αποπνέουν αισιοδοξία αλλά μάλλον το αντίθετο.

* Advocates-Legal Consultants