Αναχρονιστικές αναφορές που παραπέμπουν σε αποικιοκρατικές εποχές, τίτλοι αξιωματούχων που εξέλιπαν από το 1960 και πολλά άλλα ήταν η αιτία που οδήγησαν τον Γενικό Εισαγγελέα να ζητήσει την αλλαγή άρον-άρον του νόμου περί θανατικών ανακριτών.
Ο νόμος που ισχύει σήμερα με ελάχιστες τροποποιήσεις το 2014 και 2017, έχει γραφτεί και ψηφιστεί το 1936 γεγονός που δημιουργεί σήμερα πολλά κενά και ασάφειες, με αποτέλεσμα σε αρκετές υποθέσεις θανατικοί ανακριτές που είναι δικαστές επαρχιακών δικαστηρίων, σε πορίσματά τους να θίγουν την ανάγκη αλλαγών στο νόμο. Ακόμα και στα πορίσματα, όπως αναφέρθηκε στον «Φ» από νομικούς, που διαπιστώνεται εξόφθαλμα από τη θανατική ανάκριση ότι για τον θάνατο κάποιου ευθύνονται συγκεκριμένα πρόσωπα, ο θανατικός ανακριτής δεν μπορεί να τα κατονομάσει. Παραπέμπει μόνο το πόρισμα στον Γενικό Εισαγγελέα για να το μελετήσει και ν’ αποφασίσει ο ίδιος αν θα διαταχθεί ποινική ανάκριση από την Αστυνομία.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ: Γενικός Εισαγγελέας: Ολική αναθεώρηση νόμου για θανατικούς ανακριτές
Στην πρόσφατη περίπτωση με τη θανατική ανάκριση για τον θάνατο του Θανάση Νικολάου αλλά και του θανάτου γυναίκας στην περιοχή Κοκκινοχωριών κάτω από αδιευκρίνιστες συνθήκες, που τελικά αποδείχθηκε ότι επρόκειτο για δολοφονία, διαφάνηκαν αρκετά κενά και προβλήματα τόσο για την εκταφή σορών όσο και για διαδικασίες που δυσκολεύουν αντί να ευκολύνουν τον θανατικό ανακριτή. Εξού και η οικογένεια του Θανάση διαμαρτύρεται γιατί υπήρξε καθυστέρηση και κωλυσιεργία στην εξέταση ενός οστού που από 15 ημέρες ή ένα μήνα, πήρε έξι μήνες.
Γι’ αυτό και ο Γενικός Εισαγγελέας Γιώργος Σαββίδης με επιστολή του εισηγήθηκε την περασμένη βδομάδα στο υπουργείο Δικαιοσύνης την ολική αναθεώρηση ή/και εκσυγχρονισμό του περί Θανατικών Ανακριτών Νόμου, εισήγηση που κρίνει επιβεβλημένη μετά από εντοπισμό των αδυναμιών και των προβλημάτων που προέκυψαν από την εφαρμογή του συγκεκριμένου νόμου και επιτάσσουν οι πρόσφατες υποθέσεις στις οποίες επιβεβαιώθηκαν οι διαχρονικές διαπιστώσεις της Νομικής Υπηρεσίας.
Σύμφωνα με τη Νομική Υπηρεσία, ο Γενικός Εισαγγελέας εισηγείται την εκπόνηση μελέτης με εισηγήσεις ώστε να υπάρξει ολική αναθεώρηση ή/και εκσυγχρονισμός της κείμενης νομοθεσίας καθώς η νομοθεσία αυτή αποτελεί αποικιοκρατικό νόμο που εισήχθη το 1936 στην Κύπρο και έκτοτε δεν τροποποιήθηκε ουσιωδώς για να ανταποκρίνεται με επάρκεια και αποτελεσματικότητα στις σύγχρονες ανάγκες και εξελίξεις.
Η Νομική Υπηρεσία διευκρίνισε ότι ο Γενικός Εισαγγελέας εισηγήθηκε στο υπουργείο Δικαιοσύνης και Δημοσίας Τάξεως, ως αρμόδιο επί του θέματος υπουργείο, όπως ηγηθεί μίας προσπάθειας, σε συνεργασία με όλους τους εμπλεκόμενους φορείς, για εντοπισμό των αδυναμιών και των προβλημάτων που προέκυψαν από την εφαρμογή της υπό αναφορά νομοθεσίας και για εκπόνηση μελέτης με εισηγήσεις για αναθεώρησή της, σημειώνοντας ταυτόχρονα την προθυμία της Νομικής Υπηρεσίας να συμβάλει, στο πλαίσιο των δικών της αρμοδιοτήτων, στην προσπάθεια αυτή.
Σε δηλώσεις του στον «Φ» ο κ. Σαββίδης ανέφερε ότι ο νόμος περί θανατικών ανακριτών χρήζει εκ βάθρων αλλαγών, στην ουσία πρέπει να ξαναγραφεί από την αρχή, αφού όταν ετοιμάστηκε αφορούσε άλλες εποχές και ήταν πολύ διαφορετικά τα πράγματα. Ο κ. Σαββίδης τόνισε ότι στο νόμο γίνονται αναφορές σε ανύπαρκτους θεσμούς, ενώ αναφέρθηκε στο άρθρο 13 του νόμου, όπου ο θανατικός ανακριτής μπορεί να ζητήσει από κάθε επαγγελματία γιατρό να εξετάζει πτώμα. Αυτό είναι αναχρονιστικό λέει, γιατί τώρα οι εποχές άλλαξαν, υπάρχουν συγκεκριμένες ειδικότητες γιατρών γι’ αυτά τα ζητήματα και δεν μπορείς να αναθέτεις σ’ έναν γιατρό οποιασδήποτε ειδικότητας να εξετάζει μια σορό.
Επίσης τόνισε την ανάγκη να ξεκαθαριστούν οι εξουσίες των θανατικών ανακριτών από αυτές της Αστυνομίας ώστε να μην γίνονται παράλληλα οι ίδιες διαδικασίες. Τέλος, τόνισε ότι θα πρέπει να συσταθεί μια Επιτροπή στο υπουργείο Δικαιοσύνης που να ασχοληθεί με το θέμα αφού πρώτα γίνει ενδελεχής μελέτη από ομάδα ειδικών από το υπ. Δικαιοσύνης, εμπειρογνώμονες, δικαστές και τη Νομική Υπηρεσία. Η μελέτη αυτή θα πρέπει να λαμβάνει άποψη και τις πρακτικές που εφαρμόζονται σήμερα σε άλλες χώρες.
Τροποποίηση μερικών παραγράφων σε ένα νόμο 85 χρόνων
Πάντως ο νόμος που ρυθμίζει τις θανατικές ανακρίσεις είναι ηλικίας 85 ετών και με τις αλλαγές που έχουν γίνει ουσιαστικά τροποποιήθηκαν μόνο μερικές παράγραφοι.
Σύμφωνα με τη νομοθεσία διεξάγονται θανατικές ανακρίσεις:
Οποτεδήποτε θανατικός ανακριτής πληροφορείται ότι το πτώμα αποθανόντος προσώπου βρίσκεται εντός της δικαιοδοσίας του και ότι υπάρχει εύλογη αιτία υποψίας ότι το πρόσωπο αυτό:-
(α) πέθανε είτε με βίαιο ή με αφύσικο θάνατο, ή
(β) πέθανε από αιφνίδιο θάνατο για τον οποίο ο λόγος είναι άγνωστος, ή
(γ) πέθανε σε περιστάσεις των οποίων η συνέχιση ή η πιθανή επανάληψη είναι επιβλαβής στην υγεία ή ασφάλεια του κοινού, ή οποιουδήποτε μέρους αυτού, ή
(δ) πέθανε ενόσω τελούσε υπό περιορισμό σε ψυχιατρικό κέντρο ή είναι πρόσωπο που έχει νοητική ή/και ψυχική αναπηρία και πέθανε ενώ διέμενε υπό τη φροντίδα κρατικού ιδρύματος, ειδικού για τη φύλαξη προσώπων με νοητική ή/και ψυχική αναπηρία, ή σε ιδιωτική Στέγη Ηλικιωμένων και Αναπήρων, διατάσσει τη διεξαγωγή θανατικής ανάκρισης.
Επίσης, θανατικές ανακρίσεις γίνονται όταν κάποιος πεθάνει ενώ βρίσκεται έγκλειστος στις Κεντρικές Φυλακές.
Όπως μας αναφέρθηκε από νομικούς, σε πολλά από τα άρθρα του νόμου που αφορούν την εξουσία έκδοσης κανονισμών, ο νόμος δίνει ρόλο και αρμοδιότητες στον Κυβερνήτη επί Αγγλοκρατίας για να εκδίδει κανονισμούς και να ρυθμίζει τη διαδικασία της θανατικής ανάκρισης, και να καθορίζει και τα τέλη που πρέπει να καταβάλλονται.
Στο κεφάλαιο της μεταβίβασης εξουσιών από τον Γενικό Εισαγγελέα γίνεται αναφορά σε ανύπαρκτο θεσμό και συγκεκριμένα σε κάποιον που λέγεται Γενικός Νομικός Σύμβουλος, στον οποίο δύναται να αναθέσει εξουσίες και αρμοδιότητες ο Γενικός Εισαγγελέας. Τέτοιος θεσμός σήμερα δεν υπάρχει. Αυτό που τονίζεται από τη Νομική Υπηρεσία ότι χρήζει τροποποίησης είναι να μπορεί ο Γενικός Εισαγγελέας, όταν έχει στα χέρια του ένα πόρισμα θανατικού ανακριτή, να αποδώσει ευθύνες εκεί και όταν προκύπτουν. Εφόσον ενώπιον του θανατικού ανακριτή γίνεται κανονική δίκη, με κατάθεση μαρτύρων επί όρκου, τότε θα πρέπει να επιρρίπτονται και ευθύνες εκεί που υπάρχουν.
Αναφορές για ανύπαρκτους θεσμούς
Ένα παράδειγμα αναφορών σε θεσμούς που δεν υπάρχουν σήμερα είναι και το εξής: Άρθρο 31. Ο Γενικός Εισαγγελέας δύναται να διατάξει γραπτώς όπως όλες ή οποιεσδήποτε από τις εξουσίες με τις οποίες έχει περιβληθεί δυνάμει των άρθρων 28 και 30 περιέλθουν εκάστοτε στο Γενικό Νομικό Σύμβουλο ή σε Δικηγόρο της Δημοκρατίας και η άσκηση των εξουσιών αυτών από το Γενικό Νομικό Σύμβουλο ή το Δικηγόρο της Δημοκρατίας ενεργεί τότε ωσάν αυτές να είχαν ασκηθεί από τον Γενικό Εισαγγελέα. Τέτοιος Σύμβουλος σήμερα δεν υπάρχει, γεγονός που μόνο σύγχυση προκαλεί. Επίσης, στο άρθρο 25 του Κεφ. 153 αναφέρεται:
Νοείται ότι, όταν θανατική ανάκριση αφορά το θάνατο προσώπου που εκτελέστηκε δυνάμει θανατικού εντάλματος, η ετυμηγορία και η βεβαίωση πορίσματος περιλαμβάνουν εύρημα, κατά πόσο ο θάνατος ήταν ακαριαίος και το πρόσωπο που εκτελέστηκε ήταν το πρόσωπο που αναφέρεται στο ένταλμα αυτό. Η βεβαίωση πορίσματος και η ετυμηγορία γίνονται και υπογράφονται εις διπλούν και ένα από τα πρωτότυπα παραδίδεται στο Διοικητή της επαρχίας εντός της οποίας πραγματοποιήθηκε η εκτέλεση. Σήμερα στην Κύπρο απαγορεύεται διά νόμου η εκτέλεση προσώπου, οπόταν η αναφορά αυτή αφορά σε αποικιοκρατικές διαδικασίες.
