«Η πρώτη περίπτωση αφορά πρώην σύντροφο 18χρονου κοριτσιού στη Λευκωσία που μετά τον χωρισμό τους έστειλε γυμνές φωτογραφίες που είχε μοιραστεί μαζί του ενόσω ήταν μαζί σε σχέση, σε όλους τους φίλους τους. Η δεύτερη περίπτωση αφορά 21χρονο κορίτσι από τη Λεμεσό που ανακάλυψε ότι ο πρώην φίλος της έστειλε βίντεο με προσωπικές ερωτικές στιγμές τους σε γνωστούς του. Όταν το έμαθε, τον χώρισε και παρόλο που του είπε επανειλημμένα να μην προβεί σε τέτοιου είδους πράξεις, είχε άγχος και φόβο ότι συνέχιζε. Τηλεφώνησε σε γραμμή για βοήθεια, από όπου την προέτρεψαν να προβεί σε καταγγελία στην Αστυνομία». Τα δύο πιο πάνω πραγματικά περιστατικά «revenge porn» ή «εκδικητικής πορνογραφίας» όπως αποκαλείται η διανομή φωτογραφιών ή βίντεο ερωτικού/σεξουαλικού περιεχομένου χωρίς συγκατάθεση, αναφέρθηκαν και καταγράφηκαν στο Κέντρο Πρόληψης, Επιμόρφωσης και Ευαισθητοποίησης «Αντέδρασε Δράσε Απότρεψε τη Σεξουαλική Βία», που διαχειρίζεται ο μη κερδοσκοπικός εθελοντικός Οργανισμός Κοινωνικής Πολιτικής και Δράσης.
«Σε καμία από τις περιπτώσεις δεν έγινε καταγγελία στην Αστυνομία γιατί φοβήθηκαν ότι δεν πρόκειται να γίνουν πιστευτές ή δεν πίστευαν ότι μπορούσε να γίνει κάτι δραστικό», ανέφερε στον «Φ» η διευθύντρια του οργανισμού Ιφιγένεια Κάτσιη, προσθέτοντας ότι αυτού του είδους περιστατικά είναι από τα συχνότερα που αναφέρονται στο Κέντρο από νέες γυναίκες.
Το θέμα με τίτλο «Η ανησυχητική αύξηση του φαινομένου της «εκδικητικής πορνογραφίας», η ανάγκη εκσυγχρονισμού της νομοθεσίας και τρόποι πρόληψης και καταπολέμησης του φαινομένου» συζητήθηκε την περασμένη Δευτέρα 7 Νοεμβρίου 2022 στην Επιτροπή Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων της Βουλής, με βασικό συμπέρασμα ότι χρειάζεται ειδική, ξεχωριστή νομοθεσία για το αδίκημα της «εκδικητικής πορνογραφίας», πέρα από τον νόμο για την έμφυλη βία κατά των γυναικών, αφού εκτός από γυναίκες, υπάρχουν και άνδρες θύματα.
Ο αναπληρωτής πρόεδρος της Επιτροπής βουλευτής ΑΚΕΛ Γιώργος Κουκουμάς που προήδρευσε της συνεδρίας, είπε ότι σύμφωνα με την Αστυνομία το 2021 υπήρξαν 65 καταγγελίες για «εκδικητική πορνογραφία» στην Κύπρο και οι 17 περιπτώσεις αφορούσαν θύματα άνδρες». Ανέφερε ακόμη ότι «πρέπει να υπάρξει πρόνοια ώστε οι ψηφιακές πλατφόρμες που δημοσιοποιούν τέτοιο υλικό, να υποχρεώνονται από τον νόμο να το αφαιρούν και μάλιστα άμεσα για προστασία των θυμάτων και όχι να είναι προαιρετική η αφαίρεσή του όπως συμβαίνει τώρα». Η βουλεύτρια του ΔΗΣΥ Ρίτα Σούπερμαν αναφέρθηκε σε παραδείγματα άλλων χωρών όπως της Βρετανίας «όπου μέσα σε πέντε χρόνια οι Αρχές αφαίρεσαν από το διαδίκτυο 200 χιλιάδες προσωπικά δεδομένα που είχαν δημοσιοποιηθεί παράνομα». Η Φωτεινή Τσιρίδου επίσης του ΔΗΣΥ αναφέρθηκε στην ανάγκη για κάλυψη των νομοθετικών κενών με τη συμβολή και της κοινοβουλευτικής Επιτροπής Νομικών, ενώ η Αλεξάνδρα Ατταλίδου από το Κίνημα Οικολόγων επισήμανε μεταξύ άλλων ότι «στην Κύπρο δεν έχουμε πολλά στοιχεία για τη σχέση των θυμάτων με τους δράστες, που μπορεί να είναι πρώην σύντροφοι, αλλά μπορεί και να είναι άτομα που θέλουν να πλήξουν ηθικά κι επαγγελματικά την καριέρα των γυναικών θυμάτων». Η κυρία Ατταλίδου έθεσε επίσης θέμα «στρατολόγησης γυναικών ως μοντέλων μέσω διαφημίσεων».
ΔΕΙΤΕ ΑΚΟΜΗ: Χειροπέδες σε 23χρονο για παιδική πορνογραφία
Ένα κενό που πρέπει να διορθωθεί
Παρών στη συνεδρία ήταν και ο επικεφαλής της Υποδιεύθυνσης Ηλεκτρονικού Εγκλήματος της Αστυνομίας αναπληρωτής Αστυνόμος Β’ Ανδρέας Αναστασιάδης που είπε ότι «δεν υπάρχουν καταδίκες για εκδικητική πορνογραφία εφόσον το αδίκημα αυτό δεν περιλαμβάνεται στη νομοθεσία». Αναφέρθηκε στον νόμο 115 του 2021 περί πρόληψης και καταπολέμησης της βίας κατά γυναικών και ενδοοικογενειακής βίας όπου περιλαμβάνονται μόνο γυναίκες θύματα. «Δυστυχώς -ανέφερε- δεν περιλαμβάνονται άνδρες στη συγκεκριμένη νομοθεσία και αν υπάρχουν καταγγελίες από άνδρες, αυτές εντάσσονται στον νόμο του 2018 περί προσωπικών δεδομένων, που δεν αφορά όμως θέματα σχετικά με σεξουαλικό περιεχόμενο ή πορνογραφικό υλικό. Αυτό είναι ένα κενό που πρέπει να δούμε πώς θα το διορθώσουμε».
Ο κ. Αναστασιάδης αναφέρθηκε στην απουσία νομικού πλαισίου για την υποχρέωση των παρόχων διαδικτύου να διαγράφουν τέτοιο υλικό με σεξουαλικό περιεχόμενο και πληροφόρησε ότι «ως Αστυνομία όταν μετά από παράπονο-καταγγελία πολίτη αντιληφθούμε ότι υπάρχει τέτοιο υλικό, απευθυνόμαστε στις εταιρίες που φιλοξενούν τέτοιο περιεχόμενο, ιδιαίτερα σε ιστοσελίδες πορνογραφικού υλικού και ζητούμε άμεση διαγραφή του υλικού αυτού. Συνήθως –πρόσθεσε– υπάρχει θετική ανταπόκριση από τις εταιρίες αυτές και μάλιστα σε σύντομο χρονικό διάστημα, όμως θα ήταν πιο αποτελεσματικό αν υπήρχε στον νόμο σχετικό άρθρο όπως υπάρχει για την παιδική πορνογραφία, που να υποχρεώνει τις εταιρίες παρόχους να εμποδίζουν πρόσβαση των χρηστών διαδικτύου σε αυτό το υλικό».
Στην εξέλιξη της συζήτησης ανέφερε ότι η νομοθεσία δεν καλύπτει ούτε τα περιστατικά «sextortion», δηλαδή του διαδικτυακού σεξουαλικού εκβιασμού που στοχεύει στην απόσπαση χρηματικού ποσού με θύματα κυρίως άνδρες, όπως είπε. Εξήγησε ότι «κάποια γυναίκα μπορεί να πείσει κάποιον άνδρα να αφαιρέσει τα ρούχα του και να προβεί σε κάποιες πράξεις και μετά να τον απειλεί ότι αν δεν της δοθούν τα χρήματα που ζητά, θα δημοσιοποιήσει αυτό το υλικό στο διαδίκτυο – και υπάρχουν περιπτώσεις που δημοσιοποιείται τέτοιο υλικό». Απαντώντας σε ερωτήσεις βουλευτών είπε ότι η Υποδιεύθυνση Ηλεκτρονικού Εγκλήματος της Αστυνομίας ασχολείται με περίπου 400 υποθέσεις τον χρόνο, ενώ υπηρετούν σε αυτήν 20 άτομα.
Η σχολική ψυχολόγος Παναγιώτα Χατζητοφή εκπαιδευτική λειτουργός στο Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Κύπρου υπεύθυνη του Κέντρου Ασφαλούς Διαδικτύου Κύπρου – CYberSafety, το οποίο συντονίζει το Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Κύπρου εκ μέρους του υπουργείου Παιδείας, ανέφερε στη διάρκεια της συζήτησης ότι «το Κέντρο έχει στόχο να προστατεύσει παιδιά γονείς και εκπαιδευτικούς και στο πλαίσιο των δράσεών του λειτουργεί η Γραμμή Βοήθειας και Καταγγελιών 1480 που παρέχει υπηρεσίες συμβουλευτικής και υποστήριξης για την ασφαλή, υπεύθυνη και ηθική χρήση του Διαδικτύου. Μέχρι σήμερα -πρόσθεσε- έχουμε προσφέρει επιμόρφωση σε περισσότερους από 60 χιλιάδες μαθητές/τριες, ενώ μόνο την περσινή χρονιά επιμορφώθηκαν πέραν των 10 χιλιάδων μαθητών κι αυτό είναι μόνο η αρχή. Οι μαθητές μας είναι ευαισθητοποιημένοι, ιδιαίτερα όταν αναφερόμαστε σε θέματα “sexting”, δηλαδή ανταλλαγή φωτογραφιών και μηνυμάτων μεταξύ εφήβων με κυρίως σεξουαλικό περιεχόμενο, που θα πρέπει να τυγχάνει χειρισμού από την Αστυνομία. Δεν γνωρίζουν ότι είναι ποινικό αδίκημα μετά τα 14 έτη και ότι θα έχουν συνέπειες κι επιπτώσεις αν έχουν αυτό το υλικό και το κοινοποιήσουν. Έχουμε επίσης περιστατικά “sextortion” και συγκεκριμένα από τον Μάιο 2017 που λειτουργεί η Γραμμή Βοήθειας μέχρι το τέλος της περσινής χρονιάς, είχαμε 338 περιπτώσεις όπου άτομα κοινοποίησαν σεξουαλικό περιεχόμενο και μετά δέχονταν οικονομικό εκβιασμό και απειλές για να μην κοινοποιηθεί το υλικό. Τα περισσότερα θύματα ήταν άνδρες, αλλά υπήρξαν και γυναίκες θύματα sextortion».
ΔΕΙΤΕ ΑΚΟΜΗ: Βεβαρημένη η θέση δεσμοφυλάκων-«Σήμερα το θύμα θα ζούσε»
>>Μια παγκόσμια βιομηχανία και η έννοια της συναίνεσης
«Το λεγόμενο “revenge porn” ή “εκδικητική πορνογραφία” είναι μια από τις πιο διαδεδομένες μορφές βίας κατά των γυναικών και γίνεται ολοένα και πιο δημοφιλής επιλογή για καταναλωτές που επισκέπτονται διαδικτυακούς χώρους πορνογραφίας» αναφέρει σε υπόμνημά της στην κοινοβουλευτική Επιτροπή Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων η διευθύντρια του Μεσογειακού Ινστιτούτου Μελετών Κοινωνικού Φύλου (MIGS) Σουσάνα Παύλου. Προσθέτει τα ακόλουθα: «Η σχέση μεταξύ της βίας κατά των γυναικών και της εκδικητικής πορνογραφίας αποδείχθηκε σαφώς στην υπόθεση βιασμού της νεαρής Αγγλίδας στην Αγία Νάπα, με βίντεο της επίθεσης που κυκλοφόρησε σε διαδικτυακές πλατφόρμες και ήταν ευρέως διαθέσιμο για οποιονδήποτε να το δει. Ως κοινωνία δεν μπορούμε να ελπίζουμε στην εκ θαύματος εξάλειψη της βίας χωρίς να λαμβάνουμε υπόψη τον σημαντικό ρόλο της έκθεσης των ανδρών στην πορνογραφία και στη διαμόρφωση μιας κουλτούρας που κανονικοποιεί τη βία, τον εξευτελισμό και τη θυματοποίηση των γυναικών και κοριτσιών. Είναι ήδη γνωστό ότι η πορνογραφία είναι μια παγκόσμια βιομηχανία πολλών δισεκατομμυρίων ευρώ, με συνδέσμους με εγκληματικά δίκτυα και πρέπει να μας προβληματίσει η έννοια της συναίνεσης όταν χρησιμοποιείται στο πλαίσιο μιας βιομηχανίας στημένης σε ένα παγκόσμιο εγκληματικό κύκλωμα.
Το όριο ανάμεσα στην πορνογραφία και την εμπορία για σεξουαλική εκμετάλλευση είναι θολό, καθώς συχνά άνθρωποι, κυρίως γυναίκες και κορίτσια εξαναγκάζονται να συμμετέχουν σε πορνογραφικό υλικό. Είναι ευρέως τεκμηριωμένο ότι οι γυναίκες κακοποιούνται και πέφτουν θύματα εκμετάλλευσης στη βιομηχανία της πορνογραφίας, και πολλές φορές στο πλαίσιο της εμπορίας προσώπων. Ως εκ τούτου η παραγωγή πορνογραφίας μπορεί να θεωρηθεί ως μια μορφή εμπορίας γυναικών για σεξουαλική εκμετάλλευση, όπως ορίζεται από το πρωτόκολλο των Ηνωμένων Εθνών για την πρόληψη, καταστολή και τιμωρία της διακίνησης προσώπων, ιδιαίτερα των γυναικών και των παιδιών. Η αποδοχή και η κανονικοποίηση της πορνογραφίας ως μιας νόμιμης και συναινετικής πράξης από την ευρύτερη κοινωνία, συμβάλλει στην αύξηση της ζήτησης για γυναίκες και παιδιά στο εμπόριο του σεξ. Η σύνδεση μεταξύ της πορνογραφίας και της βίας κατά των γυναικών, είναι πλέον καλά τεκμηριωμένη.
Όσον αφορά συγκεκριμένα τη συναίνεση όπως αυτή ορίζεται από διεθνείς συμβάσεις για την εμπορία προσώπων, δεν μπορεί η σύγχρονη δικαιοσύνη να δίνει άφεση στο έγκλημα της πορνογραφίας, της εμπορίας και των μεταξύ τους συνδέσεων, καθώς αυτό που ορίζεται ως συναίνεση είναι συχνά αποτέλεσμα της κοινωνικής επισφάλειας και της ευαλωτότητας των ανθρώπων που μετέχουν σε αυτήν. Μια απλή ηλεκτρονική αναζήτηση που πραγματοποιήθηκε από το Rape Crisis της Ιρλανδίας περιλάμβανε την πληκτρολόγηση «πορνό με βιασμό» στο διαδίκτυο και τα αποτελέσματα είχαν ως εξής: 86% των ιστοσελίδων διαφήμιζαν βίντεο που απεικονίζουν τον βιασμό ατόμων κάτω των 18 ετών, το 75% αφορούσε όπλα ή μαχαίρια, το 43% έδειχναν γυναίκες κάτω από την επιρροή ουσιών και το 46% αφορούσε βιασμό στα πλαίσια της ενδοοικογενειακής βίας. Σύμφωνα με άλλη έρευνα, σχεδόν 90% σκηνών πορνό με τις περισσότερες προβολές, περιέχουν κάποιας μορφής βία κατά των γυναικών. Σεξιστική, μισογυνιστική, ομοφοβική, ρατσιστική γλώσσα και συμπεριφορές είναι επίσης διαδεδομένες στην αναζήτηση πορνογραφικού υλικού».
Πρόληψη και σεξουαλική αγωγή
«Δεδομένης της εύκολης πλέον πρόσβασης μέσω διαδικτύου, τα στοιχεία δείχνουν πως όλο και νεότερες ηλικίες παιδιών και νέων εκτίθενται σε πορνογραφικό υλικό» αναφέρεται στο υπόμνημα του MIGS και προστίθεται: «Σύμφωνα με Ευρωπαϊκή έρευνα με 4.564 νέους και νέες ηλικίας 14-17 ετών, στην οποία συμμετείχε και το Μεσογειακό Ινστιτούτο Μελετών Κοινωνικού Φύλου, έχει τεκμηριωθεί ότι η έκθεση σε πορνογραφία σχετίζεται µε αυξημένη υποκίνηση για σεξουαλική βία στο διαδίκτυο.
Η έρευνα αποκάλυψε ότι στην Κύπρο οι νεαροί άνδρες εκτίθενται τακτικά σε πορνογραφία σε ποσοστό 59% που ήταν και το μεγαλύτερο ποσοστό ανάμεσα στις πέντε χώρες που συμμετείχαν στην έρευνα. Υπάρχουν επίσης σημαντικές ενδείξεις ότι η πορνογραφία συνδέεται με αρνητικά αποτελέσματα ψυχικής υγείας στους νέους, συμπεριφορές υψηλού κινδύνου, σεξιστικές στάσεις και αντιλήψεις και επηρεάζει αρνητικά την ανάπτυξη υγιών διαπροσωπικών σχέσεων. Τα αποτελέσματα της έρευνας καταδεικνύουν ότι πρέπει άμεσα να ξεκινήσουμε τη συζήτηση με τα παιδιά μας σε σχέση με τη σεξουαλική συμπεριφορά και μάλιστα από μικρή ηλικία και στο πλαίσιο της περιεκτικής σεξουαλικής διαπαιδαγώγησης και εντός της οικογένειας. Υπάρχει επίσης και η ανάγκη για περισσότερη έρευνα για να κατανοήσουμε το επίπεδο έκθεσης πορνογραφικού υλικού ανάμεσα στους νέους, αλλά και του αντίκτυπου της έκθεσης αυτής ώστε να είμαστε σε θέση να λάβουμε τα κατάλληλα προληπτικά, προστατευτικά και άλλα μέτρα. Ταυτόχρονα όμως θα πρέπει να αρχίσουμε να μιλάμε για την πορνογραφία με όρους που να καταδεικνύουν τις πραγματικές της διαστάσεις, τις διασυνδέσεις της με την εμπορία προσώπων και έξω από τα στενά πλαίσια των νεοφιλελεύθερων εννοιών της «συγκατάθεσης» και της «επιλογής». Αυτό είναι εξάλλου που αναμένουμε από τους θεσμούς της χώρας μας συμπεριλαμβανομένης της Βουλής των Αντιπροσώπων. Ένα από τα εμπόδια που συναντάμε όταν πρόκειται για τη σεξουαλική διαπαιδαγώγηση, είναι η ιδέα ότι τα παιδιά δεν πρέπει να εκτίθενται σε περιεχόμενο που σχετίζεται με τη σεξουαλικότητα. Ωστόσο, αυτό το ταμπού προκαλεί παραπληροφόρηση, αποδυνάμωση και σεξουαλική βία.
Στην Ευρώπη, σύμφωνα με το Συμβούλιο της Ευρώπης, ένα στα τρία παιδιά πέφτει θύμα σεξουαλικής βίας. Το παιδο-εγκληματικό περιεχόμενο στο διαδίκτυο έχει αυξηθεί κατά 6000% τα τελευταία 10 χρόνια και 60% τα τελευταία 2 χρόνια – το 62% αυτού του περιεχομένου βασίζεται στην Ευρώπη. Αυτή η ραγδαία αύξηση συνδέεται άμεσα με την έλλειψη σωστής σεξουαλικής αγωγής στα σχολεία: τα παιδιά δεν διαθέτουν τα εργαλεία που θα τους επιτρέπουν να κατανοήσουν και να εκφράσουν τις δικές τους επιθυμίες, ανάγκες και περιορισμούς. Παράλληλα, υπάρχει ανάγκη κατάρτισης των επαγγελματιών εκπαίδευσης που εργάζονται με παιδιά, ώστε να εντοπίσουν παιδιά που είναι θύματα σεξουαλικής βίας. Υπάρχει επίσης ανάγκη ευαισθητοποίησης σχετικά με τη σεξουαλική κακοποίηση που βασίζεται σε εικόνες, όπως το λεγόμενο πορνό εκδίκησης, με τη σεξουαλική παρενόχληση στο διαδίκτυο, με τους λογαριασμούς «fisha» και με τα ψεύτικα προφίλ. Πάνω απ’ όλα, η πορνογραφία είναι η καρδιά του προβλήματος και συνεπώς είναι ένα θέμα που πρέπει να εξετάσουμε κατά προτεραιότητα, εάν θέλουμε να διορθώσουμε κάποιο από τα κοινωνικά προβλήματα που αντιμετωπίζουμε παγκοσμίως. Η πορνογραφία βρίσκεται στο σημείο τομής μεταξύ πατριαρχίας, καπιταλισμού και αποικιοκρατίας, διατηρεί, ομαλοποιεί, τροφοδοτεί και σεξουαλικοποιεί τη σεξιστική, ρατσιστική, παιδεραστική, λεσβιοφοβική και ομοφοβική βία».
Να τροποποιηθεί ο ποινικός κώδικας
Ο Άριστος Τσιάρτας επικεφαλής του Τομέα Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, Αντεγκληματικής και Σωφρονιστικής Πολιτικής του υπουργείου Δικαιοσύνης τόνισε ότι «η εκδικητική πορνογραφία είναι μια σοβαρή και αυξανόμενη μορφή εγκληματικότητας που πλήττει δυσανάλογα και κατά κύριο λόγο τις γυναίκες και αποσκοπεί στον εξευτελισμό και διαπόμπευση των θυμάτων, επηρεάζοντας τραυματικά τις ζωές τους και δημιουργώντας σε αυτά άγχος, φόβο, αγωνία και ανημπόρια. Με βάση πρόσφατα στοιχεία της Αστυνομίας -πρόσθεσε- το ¼ περίπου των υποθέσεων που καταγγέλθηκαν αφορούσαν άντρες θύματα. Στον βασικό εναρμονιστικό νόμο της Σύμβασης της Κωνσταντινούπολης ποινικοποιείται το αδίκημα της εκδικητικής πορνογραφίας, μόνο εφόσον το θύμα είναι γυναίκα.
Στην Eυρώπη υπάρχουν χώρες όπως η Αγγλία, Γαλλία και Γερμανία που έχουν ειδική νομοθεσία για αντιμετώπιση της εκδικητικής πορνογραφίας, ενώ πρόσφατα δόθηκε για δημόσια διαβούλευση από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, πρόταση Οδηγίας που αφορά μεταξύ άλλων και στην καταπολέμηση διαφορετικών μορφών διαδικτυακής έμφυλης βίας, συμπεριλαμβανομένης της εκδικητικής πορνογραφίας. Υποστηρίζουμε την ποινικοποίηση αυτής της μορφής εγκληματικότητας, με στόχο να συμπεριλάβει και άνδρες θύματα. Ωστόσο, θα ήταν προτιμότερο αυτό να γίνει με σχετική τροποποίηση του ποινικού κώδικα. Και τούτο επειδή θα πρέπει να διασφαλιστεί η έμφυλη στόχευση και διάσταση της ειδικής νομοθεσίας για την πρόληψη και καταπολέμηση της βίας κατά των γυναικών, η οποία θέτει το φύλο στον πυρήνα του προστατευτικού της πλαισίου, διασφαλίζοντας πλήρως τα δικαιώματα των γυναικών και κοριτσιών θυμάτων έμφυλης βίας».
