Το φιλόδοξο γενικό χωροταξικό πλάνο για την ανοικοδόμηση και αναζωογόνηση των εγκαταλελειμμένων οικισμών Τρόζενας και Γεροβάσας βρίσκεται σε τροχιά υλοποίησης, με στόχο τη μετατροπή της περιοχής σε ένα βιώσιμο προορισμό αγροτουρισμού και οικοτουρισμού. Το προτεινόμενο έργο, που χωροθετείται στην επαρχία Λεμεσού, επιδιώκει να συνδυάσει την προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς με την ήπια ανάπτυξη.
Η Μελέτη Ειδικής Οικολογικής Αξιολόγησης (ΜΕΟΑ) για το Γενικό Χωροταξικό Πλάνο Ανοικοδόμησης και Αναζωογόνησης των Εγκαταλελειμμένων Οικισμών Τρόζενα – Γεροβάσα βρίσκεται σε διαδικασία εξέτασης από το Τμήμα Περιβάλλοντος.
Η καρδιά του έργου αφορά την αναβίωση του οικιστικού ιστού της Τρόζενας μέσω επτά συγκροτημάτων.
Το πλάνο περιλαμβάνει:
64 κατοικίες συνολικά: Προβλέπεται η ανέγερση 48 νέων παραδοσιακών κατοικιών και η πλήρης αποκατάσταση 16 υφιστάμενων ερειπωμένων κτισμάτων.
Παραδοσιακή αρχιτεκτονική: Όλες οι μονάδες θα κατασκευαστούν με τοπική πέτρα και κεραμίδια, διατηρώντας τον ιστορικό χαρακτήρα της περιοχής.
Δυνατότητα φιλοξενίας: Οι κατοικίες, κυρίως ενός υπνοδωματίου, θα μπορούν να φιλοξενήσουν έως και 132 άτομα.
Κεντρικό ρόλο στην αναζωογόνηση της τοπικής οικονομίας παίζει η δημιουργία υποδομών που αναδεικνύουν τα τοπικά προϊόντα.
Οινοποιείο: Προτείνεται η ανέγερση οινοποιείου μικρής κλίμακας, δυναμικότητας 40.000 μπουκαλιών ετησίως που αντιστοιχούν σε περίπου 40 τόνους σταφυλιών ανά έτος, που θα περιλαμβάνει αίθουσα γευσιγνωσίας, κάβα και χώρο παραγωγής.
Αμπελώνες: Τμήματα των τεμαχίων που δεν θα δομηθούν θα μετατραπούν σε νέους αμπελώνες, ενισχύοντας το αγροτικό τοπίο.
Πολυχώρος εστίασης: Σε υφιστάμενο κτήριο που θα επεκταθεί, θα λειτουργήσει εστιατόριο χωρητικότητας 100 ατόμων, μαζί με χώρους υποδοχής και γραφεία.
Το έργο επεκτείνεται και σε υπηρεσίες που απευθύνονται σε επισκέπτες που αναζητούν την επαφή με τη φύση:
Κέντρο ευεξίας: Προβλέπεται η δημιουργία γυμναστηρίου και χώρων spa.
Κατασκηνωτικοί χώροι: Στο σχεδιασμό περιλαμβάνονται υποδομές για κατασκήνωση, προωθώντας εναλλακτικές μορφές ήπιου τουρισμού στη φύση.
Προστασία του περιβάλλοντος και Natura 2000
Δεδομένου ότι η περιοχή γειτνιάζει με τη ζώνη προστασίας «Χα-Ποτάμι» του δικτύου Natura 2000, η μελέτη εστιάζει στην ελαχιστοποίηση των επιπτώσεων. Η αναζωογόνηση θα γίνει κυρίως σε ήδη διαταραγμένες εκτάσεις στον παλαιό οικιστικό πυρήνα, ενώ για την κατασκευή θα ληφθούν μέτρα προστασίας της τοπικής βλάστησης.
Το έργο αναμένεται να ολοκληρωθεί σταδιακά σε διάστημα τουλάχιστον δύο ετών, ανάλογα με την εξασφάλιση των απαραίτητων αδειών. Στη ΜΕΟΑ αναφέρεται ότι για κάθε επιμέρους εγκατάσταση θα υποβληθούν ξεχωριστές αιτήσεις για τη χορήγηση πολεοδομικών αδειών. Σημειώνεται ότι οι εργασίες κατασκευής δεν θα εκτελεστούν ταυτόχρονα, αλλά θα υλοποιούνται τμηματικά σε διαφορετικά στάδια.
Συνολικά, η ΜΕΟΑ καταλήγει ότι η αναζωογόνηση των οικισμών μπορεί να συμβάλει στους στόχους διατήρησης της περιοχής Natura 2000, εφόσον η ανθρώπινη δραστηριότητα παραμείνει εντός των καθορισμένων ορίων του οικιστικού πυρήνα.
Η κοινότητα Γεροβάσα–Τρόζενα αποτελείται από δύο σχεδόν εφαπτόμενους οικισμούς, οι οποίοι για αιώνες αποτελούσαν ζωντανά αγροτικά κέντρα με κύριες δραστηριότητες τη γεωργία και την κτηνοτροφία.
Συγκεκριμένα:
• Η Γεροβάσα ήταν οικισμός με τουρκοκυπριακό πληθυσμό, που κατοικούνταν συνεχώς από την οθωμανική περίοδο. Η ονομασία «Γεροβάσα» σημαίνει «ιερή κοιλάδα». Κατά την αγγλοκρατία ο πληθυσμός παρουσίαση αύξηση και το χωριό αποτέλεσε σημείο αναφοράς για την τοπική γεωργία. Το χωριό εγκαταλείφθηκε το 1964 λόγω των δικοινοτικών ταραχών.
• Η Τρόζενα ήταν ελληνοκυπριακός οικισμός με αναφορές από τον 19ο αιώνα ως τσιφλίκι. Παρά το μικρό μέγεθός του, διατήρησε έναν πυρήνα παραδοσιακής ζωής έως και τη δεκαετία του 1990, οπότε εγκαταλείφθηκε λόγω αστυφιλίας και έλλειψης υποδομών, κυρίως ηλεκτροδότησης.
