Ιδιαίτερα βαρύνουσας σημασίας για την Κύπρο είναι η επίσημη δρομολόγηση και τα εγκαίνια του νέου ευρωπαϊκού περιφερειακού αερο-πυροσβεστικού σταθμού στην Κύπρο (CRAFS – Cyprus Regional Aerial Firefighting Station / Cyprus Hub). Ο σταθμός αυτός στοχεύει στην ενίσχυση της ετοιμότητας σε ολόκληρη τη Νότια Μεσόγειο, θα φιλοξενήσει έξι αεροσκάφη τύπου Air Tractor, ενώ θα αποτελέσει πεδίο διεξαγωγής εκπαιδεύσεων και ασκήσεων για επαγγελματίες πολιτικής προστασίας με σκοπό την ανταλλαγή γνώσεων και βέλτιστων πρακτικών.

Στο πλαίσιο του στόλου της ΕΕ για το 2026, η κατανομή των πτητικών μέσων για την Κύπρο έχει κλειδώσει με δύο ελαφρά αεροσκάφη ενταγμένα στη μεταβατική φάση του rescEU, επιπλέον των τεσσάρων ελαφρών αεροσκαφών που χρηματοδοτούνται από άλλα μέσα της ΕΕ. Επομένως, στο σύνολο θα είναι διαθέσιμα 6 αεροσκάφη για την κυπριακή βάση.

Η αναλυτική παρουσίαση του στρατηγικού σχεδιασμού πραγματοποιήθηκε χθες στην αντιπροσωπεία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στην Κύπρο, από τον Ζαχαρία Γιακουμή, αρμόδιο Τμηματάρχη της Γενικής Διεύθυνσης Ευρωπαϊκής Πολιτικής Προστασίας και Επιχειρήσεων Ανθρωπιστικής Βοήθειας (DG ECHO), σε συνέχεια των επίσημων ανακοινώσεων των Βρυξελλών.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση ενόψει της έναρξης της νέας αντιπυρικής περιόδου για το έτος 2026 βρίσκεται σε πλήρη επιχειρησιακή ετοιμότητα, επιστρατεύοντας έναν ισχυρότερο μηχανισμό αντιμετώπισης κρίσεων και ενισχύοντας καθοριστικά τις εθνικές δυνατότητες των κρατών μελών. Καθώς οι περίοδοι των δασικών πυρκαγιών διαρκούν περισσότερο, ξεκινούν πιο νωρίς και γίνονται ολοένα και πιο καταστροφικές, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή χρηματοδοτεί και συντονίζει την ανάπτυξη ενός πρωτοφανούς αριθμού πυροσβεστών, αεροσκαφών και εμπειρογνωμόνων έκτακτης ανάγκης.

Όπως ανακοινώθηκε, η επιχειρησιακή καρδιά της ΕΕ χτυπά στο Κέντρο Συντονισμού Αντιμετώπισης Εκτάκτων Αναγκών (ERCC), το οποίο λειτουργεί σε 24ωρη βάση για την παρακολούθηση και τον συντονισμό των παρεμβάσεων παγκοσμίως. Ο Μηχανισμός Πολιτικής Προστασίας της ΕΕ, ο οποίος ενεργοποιείται όταν μια χώρα ζητά επιχειρησιακή βοήθεια επειδή οι εθνικές της ικανότητες είναι υπερφορτωμένες, βασίζεται σε τρία διαδοχικά επίπεδα απόκρισης:

>> Τις εθνικές δυνατότητες των κρατών-μελών και τις αυθόρμητες προσφορές βοήθειας των αρχών τους.

>> Την Ευρωπαϊκή Δεξαμενή Πολιτικής Προστασίας (ECPP), η οποία συγκεντρώνει προδεσμευμένους πόρους (επίγεια πληρώματα, αεροσκάφη, ιατρικές ομάδες, εξειδικευμένους εμπειρογνώμονες) εκπαιδευμένους για ταχεία ανάπτυξη σε δύσκολο περιβάλλον.

>> Το rescEU, το στρατηγικό αποθεματικό ικανοτήτων έκτακτης ανάγκης της ΕΕ (πυροσβεστικά μέσα, νοσοκομεία, εκκενώσεις) που χρηματοδοτείται εξολοκλήρου από την ΕΕ και επιστρατεύεται ως τελικό δίχτυ ασφαλείας όταν οι υπόλοιποι πόροι δεν επαρκούν.

Η ανάγκη για έναν τέτοιο στιβαρό μηχανισμό τεκμηριώνεται από τα ιστορικά στοιχεία του Ευρωπαϊκού Συστήματος Πληροφοριών για τις Δασικές Πυρκαγιές (EFFIS) για την περίοδο 2006-2026. Οι τάσεις τόσο για τις καμένες εκτάσεις όσο και για τον αριθμό των πυρκαγιών περιλαμβάνουν συμβάντα άνω των 30 εκταρίων και παρουσιάζουν σαφή αυξητική τάση σε ολόκληρη την ΕΕ. Ιδιαίτερη αναφορά έγινε στις περιπτώσεις της Ισπανίας και της Ελλάδας, με λεπτομερή ανάλυση των εβδομαδιαίων δεδομένων των προηγούμενων ετών και των πρώτων μηνών του 2026.

Για την Κύπρο, τα δεδομένα του EFFIS κατέγραψαν μια ακραία κορύφωση των καμένων εκτάσεων κατά το τέλος του προηγούμενου έτους (2025). Για το έτος 2026, τα καταγεγραμμένα στοιχεία έως τις 30 Απριλίου δείχνουν ότι η καμένη έκταση και ο αριθμός των πυρκαγιών κινούνται προς το παρόν κοντά στον ιστορικό μέσο όρο (2006-2025), ωστόσο, η επιφυλακή παραμένει στο ανώτατο επίπεδο. Σημειώνεται ότι η Κύπρος έλαβε βοήθεια 12 φορές μέσω του μηχανισμού, ενώ έδωσε βοήθεια 17 φορές.

Οι εποχικές μετεωρολογικές προβλέψεις για το καλοκαίρι και το φθινόπωρο του 2026 εντείνουν την ανησυχία. Σύμφωνα με τα μοντέλα που παρουσιάστηκαν, για τους μήνες Ιούνιο, Ιούλιο, Αύγουστο και Σεπτέμβριο του 2026 προβλέπονται θετικές αποκλίσεις θερμοκρασίας στην ευρύτερη περιοχή της Μεσογείου και της Κύπρου, πράγμα που σημαίνει ότι αναμένονται θερμοκρασίες υψηλότερες από τις κανονικές. Παράλληλα, οι προβλέψεις για τις αποκλίσεις των βροχοπτώσεων δείχνουν έντονη ξηρασία, ενισχύοντας τον κίνδυνο εκδήλωσης και γρήγορης εξάπλωσης δασικών πυρκαγιών.

Επιχείρηση σε τρεις άξονες

Η ευρωπαϊκή απάντηση για το καλοκαίρι του 2026 αποτελεί τη μεγαλύτερη επιχείρηση αντιμετώπισης δασικών πυρκαγιών που έχει οργανώσει ποτέ η ΕΕ, βασιζόμενη σε τρεις άξονες:

1. Συνολικά, 22 πυροσβεστικά αεροσκάφη και 5 ελικόπτερα από τον στόλο της ΕΕ είναι έτοιμα για να στηρίξουν τις χώρες που θα δεχθούν πίεση.

2. Συνολικά 777 πυροσβέστες από 14 ευρωπαϊκές χώρες θα τοποθετηθούν στρατηγικά σε περιοχές υψηλού κινδύνου στην Κύπρο, την Ελλάδα, την Ιταλία, τη Γαλλία, την Ισπανία και την Πορτογαλία. Πρόκειται για το υψηλότερο επίπεδο συμμετοχής από την έναρξη του προγράμματος το 2022.

3. Μια εξειδικευμένη ομάδα αποτελούμενη από 22 ειδικούς εμπειρογνώμονες κρατών μελών, στελέχη του ERCC και επιστήμονες της κοινοπραξίας «ARISTOTLE» θα βρίσκεται σε πλήρη δράση από τις 15 Ιουνίου έως τις 18 Σεπτεμβρίου 2026. Καθ’ όλη τη διάρκεια της περιόδου, οι ειδικοί του ERCC θα παρακολουθούν 24 ώρες το 24ωρο με μετεωρολογικές και επιστημονικές αναλύσεις, συνεχή δεδομένα κινδύνου από το EFFIS και δορυφορική χαρτογράφηση έκτακτης ανάγκης/ γεωχωρική ανάλυση μέσω του συστήματος Copernicus για τη στήριξη των αποφάσεων στο πεδίο.

Αντιμετώπιση πυρκαγιών με ενίσχυση της πρόληψης

Η ΕΕ στηρίζει την ανθεκτικότητα της Κύπρου μέσω πολλαπλών πόρων, όπως η χρηματοδοτούμενη από το πρόγραμμα TSI μεταρρύθμιση για την ενίσχυση της κυπριακής Πολιτικής Προστασίας, και το Κέντρο Αριστείας «ΕΡΑΤΟΣΘΕΝΗΣ» για την πρόβλεψη πυρκαγιών. Παράλληλα, αξιοποιούνται ερευνητικά προγράμματα (Horizon 2020 & Horizon Europe) όπως τα SOCLIMPACT, ResAlliance, PyroLife, FirEUrisk και SEMEDFIRE, καθώς και συγχρηματοδοτήσεις LIFE+ για την Κλιματική Προσαρμογή της Κύπρου, ενώ το Σχέδιο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (RRF) χρηματοδοτεί την αγορά πυροσβεστικών οχημάτων, εξοπλισμού και την πρόσληψη προσωπικού.

Σε ευρύτερο επίπεδο, η χρηματοδότηση για την ολοκληρωμένη διαχείριση κινδύνου βασίζεται σε μια νέα στρατηγική που παρουσιάστηκε τον Μάρτιο του 2026, η οποία αναγνωρίζει ότι οι πυρκαγιές πρέπει να αντιμετωπίζονται ολιστικά μέσω της πρόληψης, ετοιμότητας, αντίδρασης και ανάκαμψης (βιώσιμη διαχείριση γης, αποκατάσταση οικοσυστημάτων). Για τον σκοπό αυτό, η ΕΕ διαθέτει:

• €2,3 δισεκατομμύρια μέσω της Πολιτικής Συνοχής.

• €2,2 δισεκατομμύρια μέσω του Μηχανισμού Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (RRF).

• Πάνω από €1 δισεκατομμύριο από το Ευρωπαϊκό Γεωργικό Ταμείο Αγροτικής Ανάπτυξης.

• Σχεδόν €7 εκατομμύρια για 12 έργα ετοιμότητας μέσω του  Ευρωπαϊκού Μηχανισμού Πολιτικής Προστασίας (UCPM) το 2025.

Η συνολική ευρωπαϊκή προσπάθεια συμπληρώνεται από 30 βασικές δράσεις και 33 επιπλέον ενέργειες με στόχο τη μείωση των κινδύνων και τη μακροπρόθεσμη θωράκιση της ηπείρου.