Εντός του 2024 αναμένεται να τεθεί σε πλήρη λειτουργία το Εθνικό Δασικό Πάρκο Ακάμα (ΕΔΠ) με την εφαρμογή του Σχεδίου Αειφόρου Ανάπτυξης (ΣΑΑ).

Εντός του 2023 αναμένεται η βελτίωση του κύριου οδικού δικτύου, με τις εργασίες να αρχίζουν αρχές Οκτωβρίου και να ολοκληρώνονται 14 μήνες αργότερα. Περαιτέρω, μέσα στο 2024 αναμένεται η ολοκλήρωση της δημιουργίας υποδομής παροχής υπηρεσιών. Οι εργασίες αρχίζουν αρχές του 2023 και θα γίνονται σταδιακά στα 14 σημεία που έχουν επιλεγεί με στόχο την ολοκλήρωση των εργασιών εντός 18 μηνών. Στα σημεία που προσελκύουν επισκέπτες σε μεγαλύτερο βαθμό, η έναρξη εργασιών προγραμματίζεται τον Σεπτέμβριο του 2023, ώστε να μην υπάρχουν εργοτάξια την περίοδο του καλοκαιριού. Για αποφυγή της δημιουργίας σκόνης από τα οχήματα, αλλά και για μείωση των ατυχημάτων, κάποια από τα οποία καταλήγουν σε θανατηφόρα, οι επισκέπτες με ιδιωτικά οχήματα και αυτοκίνητα ενοικιάσεως (π.χ. γουρούνες και για σαφάρι) θα κατευθύνονται σε συγκεκριμένες διαδρομές, μέσα από τις οποίες θα προσεγγίζουν με ασφάλεια τα καθορισμένα σημεία ενδιαφέροντος καθώς και τους κόμβους υποδομών διαχείρισης που θα δημιουργηθούν. Ετοιμάζονται κανόνες λειτουργίας του Πάρκου, οι οποίοι έχουν εγκριθεί από τη Νομική Υπηρεσία και βρίσκονται στο τελευταίο στάδιο δημοσίευσής τους. Παράλληλα, έχει ετοιμαστεί πρόταση για τον καθορισμό τέλους εισόδου, η οποία έχει αποσταλεί στην Τεχνική Επιτροπή Καθορισμού και Αναθεώρησης Τελών και Δικαιωμάτων για έγκριση.

Το Εθνικό Δασικό Πάρκο Ακάμα κηρύχθηκε το 2016 μετά από απόφαση του Υπουργικού Συμβουλίου που βασίστηκε στις προτάσεις του Διαχειριστικού Σχεδίου της περιοχής του Δικτύου Natura 2000 Χερσόνησος Ακάμα. Το Τμήμα Δασών του Υπουργείου Γεωργίας Αγροτικής Ανάπτυξης και Περιβάλλοντος, αμέσως μετά την κήρυξη του ΕΔΠ έχει ξεκινήσει εντατικά να υλοποιεί την απόφαση του Υπουργικού Συμβουλίου, αρχικά με την εκπόνηση ενός Σχεδίου Αειφόρου Ανάπτυξης, αλλά και μετέπειτα με την υλοποίηση του.

Οι στρατηγικοί στόχοι του ΣΑΑ του ΕΔΠ είναι: α) να συμβάλει πρώτιστα στην επίτευξη των στόχων των Σχεδίων Διαχείρισης των περιοχών Natura 2000, β) η διατήρηση και ενίσχυση των φυσικών αξιών του τοπίου, γ) η βελτίωση της εμπειρίας των επισκεπτών, δ) η προώθηση της περιβαλλοντικής εκπαίδευσης και ευαισθητοποίησης και ε) η δημιουργία άμεσων και έμμεσων οικονομικών ωφελειών για τις τοπικές κοινότητες.

Το ΣΑΑ του ΕΔΠ Ακάμα ολοκληρώθηκε το 2018 από την Κοινοπραξία I.A.CO – Environmental & Water Consultants Ltd & Frederick University με τη συμμετοχή ειδικών επιστημόνων της Διεθνούς Ένωσης για την Προστασία της Φύσης (IUCN) και επικαιροποιήθηκε το 2020 από το Τμήμα Δασών.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ:

Η εφαρμογή του ΣΑΑ του ΕΔΠ Ακάμα αποτελεί πολιτική της Κυβέρνησης της Κυπριακής Δημοκρατίας και υπάρχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον από τον ίδιο τον Πρόεδρο Αναστασιάδη. Η πρόοδος της εφαρμογής του παρακολουθείται από το Υπουργείο Γεωργίας, Αγροτικής Ανάπτυξης και Περιβάλλοντος, ενώ παράλληλα εγκρίνεται κατά διαστήματα από το Υπουργικό Συμβούλιο.

Για την υλοποίησή του εργάζεται εντατικά το Τμήμα Δασών με τον διευθυντή να έχει τον έλεγχο των εργασιών, ενώ έχουν δημιουργηθεί εσωτερικά 15 ομάδες υλοποίησης που ασχολούνται με το θέμα. Δημιουργήθηκαν επίσης για τον σκοπό αυτό η Συμβουλευτική Επιτροπή Διαχείρισης (ΣΕΔ) και η Διευρυμένη Συμβουλευτική Επιτροπή Διαχείρισης (ΔΣΕΔ), στις οποίες συμμετέχουν τα συνεργαζόμενα Τμήματα για την εφαρμογή του ΣΑΑ του ΕΔΠ Ακάμα καθώς και όλοι οι υπόλοιποι ενδιαφερόμενοι φορείς (π.χ. Κοινότητες, ΜΚΟ κ.λπ.)

Το Τμήμα Δασών βρίσκεται σε συνεχή και στενή συνεργασία με τα Τμήματα Περιβάλλοντος, Αλιείας και Θαλασσίων Ερευνών και την Υπηρεσία Θήρας και Πανίδας για την εφαρμογή του ΣΑΑ καθώς το ΕΔΠ αποτελεί το 70%+ των περιοχών του Δικτύου Natura 2000.

Κυριότερες δράσεις

Οι κυριότερες δράσεις που περιέχονται στο ΣΑΑ αφορούν από τη μία θέματα προστασίας και διατήρησης της βιοποικιλότητας και από την άλλη βέλτιστης διαχείρισης των επισκεπτών ώστε να μην επιβαρύνεται το περιβάλλον από τη μια, ενώ παράλληλα να υπάρξουν έμμεσα ή και άμεσα οικονομικά οφέλη προς τις γειτνιάζουσες με το ΕΔΠ Κοινότητες.

Το συνολικό κόστος υλοποίησης όλων των δράσεων του ΣΑΑ ανέρχεται σε €44 εκατομμύρια περίπου και θα υλοποιείται σταδιακά. Το Τμήμα Δασών έχει επιτύχει τη χρηματοδότηση των κυριότερων δράσεων του ΣΑΑ από το Πρόγραμμα Πολιτικής Συνοχής «ΘΑλΕΙΑ 2021 – 2027» της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Συγκεκριμένα θα χρηματοδοτηθούν δράσεις συνολικής αξίας €16,5 εκατομμυρίων που αποτελούν την βάση για την επίτευξη των στόχων του ΣΑΑ του ΕΔΠ.

Κύριο Οδικό Δίκτυο του ΕΔΠ Ακάμα

Για την καλύτερη και ασφαλέστερη διακίνηση των επισκεπτών της περιοχής έχει επιλεγεί το κύριο οδικό δίκτυο που θα βελτιωθεί και στο οποίο θα επιτρέπεται η διακίνηση των επισκεπτών. Αποτελείται από υφιστάμενους δρόμους και στις βελτιώσεις που θα γίνουν έχουν ενσωματωθεί όλες οι απαραίτητες περιβαλλοντικές παράμετροι.

Ο σχεδιασμός της βελτίωσης του κύριου οδικού δικτύου του Εθνικού Δασικού Πάρκου έγινε από την ανάδοχο εταιρεία Ευπαλίνος Μελετητική ΕΠΕ στο πλαίσιο Σύμβασης που προκήρυξε το Τμήμα Δασών. Οι κυριότεροι στόχοι κατά τη διάρκεια της εκπόνησης των μελετών ήταν η βελτίωση της εμπειρίας και της ασφάλειας των επισκεπτών στο ΕΔΠ, αλλά και η αποσυμφόρηση των πιέσεων που δέχονται τα ευαίσθητα οικοσυστήματα της περιοχής από τη μεγάλη επισκεψιμότητα. Η διακίνηση των επισκεπτών στο ΕΔΠ θα είναι πιο ασφαλής, καθότι έχουν συχνά καταγραφεί ατυχήματα που οφείλονται ανάμεσα σε άλλα και στην ακαταλληλότητα του οδικού δικτύου.

Οι επισκέπτες θα κατευθύνονται σε συγκεκριμένες διαδρομές, μέσα από τις οποίες θα προσεγγίζουν με ασφάλεια τα καθορισμένα σημεία ενδιαφέροντος καθώς και τους Κόμβους Υποδομών Διαχείρισης που θα δημιουργηθούν.

Θα αποφεύγεται η διακίνηση των επισκεπτών σε παράνομες διαδρομές, που εκτός από τους κινδύνους για την ασφάλειά τους, σε αρκετές περιπτώσεις καταστρέφει τα ευαίσθητα οικοσυστήματα, με την καταπάτηση, τον κατακερματισμό και την όχληση.

Σημαντική θα είναι και η υποβάθμιση των οικοσυστημάτων του ΕΔΠ Ακάμα από τη σκόνη. Οι επισκέπτες κατά την καλοκαιρινή περίοδο διαπιστώνουν ότι η βλάστηση και στις δύο πλευρές των δρόμων που διασχίζουν τον Ακάμα καλύπτεται από πυκνή σκόνη που δημιουργείται από τη διέλευση οχημάτων στο χωμάτινο οδόστρωμα. Η βελτίωση του οδικού δικτύου, με τον τρόπο που θα γίνει, θα περιορίσει στο ελάχιστο την απειλή αυτή στη χλωρίδα και την πανίδα της περιοχής.

Η βελτίωση του κύριου οδικού δικτύου θα υλοποιηθεί σε τρεις φάσεις, με την 1η να έχει ήδη ξεκινήσει. Έχει υπογραφεί σύμβαση για τη «Βελτίωση μέρους του Κύριου Οδικού Δικτύου του Εθνικού Δασικού Πάρκου Ακάμα – Φάση Α’» μεταξύ του Χαράλαμπου Αλεξάνδρου, Διευθυντή του Τμήματος Δασών ως Αναθέτουσας Αρχής και του Γεώργιου Χρυσοχού, Διευθυντή της Εταιρεία Cyfield Group ως Αναδόχου. Η συνολική διάρκεια υλοποίησης του έργου είναι 14 μήνες και η αξία ανέρχεται στα €7,5 εκατομμύρια. Θα βελτιωθεί μέρος του υφιστάμενου κύριου οδικού δικτύου του ΕΔΠ Ακάμα, συνολικού μήκους 13,4 χιλιομέτρων, ως ακολούθως:

α)    Άσπρος Ποταμός-Τοξεύτρα-Λάρα, συνολικού μήκους 6,6 χλμ, που ξεκινά από την ομώνυμη περιοχή του Άσπρου Ποταμού στον Δήμο Πέγειας και φθάνει μέχρι την περιοχή της Λάρας στην Κοινότητα Ίννειας.

β)     Κυκλικός Λάρας, συνολικού μήκους 2,7 χλμ, που θα ενώνει κυκλικά τις υποδομές του Εθνικού Δασικού Πάρκου στην περιοχή της Λάρας και στον οποίο η διακίνηση θα γίνεται μόνο με όχημα μεταφοράς του Πάρκου.

γ)     Τοξεύτρα – Άβακας – Λίπατη, συνολικού μήκους 4,1 χλμ, που οδηγεί στο φαράγγι του Άβακα και στην κοινότητα Πάνω Αρόδες.

40+ δράσεις για τη διατήρηση του περιβάλλοντος της περιοχής

Έχουν καταγραφεί περισσότερες από 40 δράσεις για τη διατήρηση του περιβάλλοντος που εντάχθηκαν στο ΣΑΑ και στο ευρύτερο πλαίσιο διαχείρισης της περιοχής. Οι κυριότερες είναι οι ακόλουθες:

– Αποκλεισμός προσβάσεων και περιορισμός πρόσβασης μηχανοκίνητων οχημάτων (απαγορεύσεις): Παράλληλα με τη βελτίωση μέρους του υφιστάμενου κύριου οδικού δικτύου, θα αποκοπεί η πρόσβαση σε παράνομους δρόμους μήκους πέραν των 100 Km, στους οποίους σήμερα κινείται ανεξέλεγκτα οποιοδήποτε όχημα με αποτέλεσμα τον κατακερματισμό των οικοσυστημάτων, την απώλεια οικοτόπων και ειδών χλωρίδας και πανίδας. 

– Κανόνες Λειτουργίας: Οι κανόνες λειτουργίας ρυθμίζουν όλα τα θέματα που άπτονται της αποτελεσματικής διαχείρισης του ΕΔΠ και της επίτευξης των στρατηγικών του στόχων, όπως η προστασία, η διατήρηση, η ορθή διαχείριση του ΕΔΠ Ακάμα, η εύρυθμη λειτουργία του, η προστασία της φύσης και της βιοποικιλότητας, η ασφάλεια και η άνεση των επισκεπτών, η προστασία των υποδομών, εγκαταστάσεων και άλλων στοιχείων του ΕΔΠ.

– Τέλος Εισόδου: Έχει ετοιμαστεί σχετική πρόταση για τον καθορισμό τέλους εισόδου στο ΕΔΠ Ακάμα που στόχο έχει ανάμεσα σε άλλα: α) την επιβράβευση της χαμηλής περιβαλλοντικής επιβάρυνσης, β) την προώθηση της άσκησης και της φυσιολατρίας, γ) την ενθάρρυνση της χρήσης των οχημάτων του ΕΔΠ, δ) την αποθάρρυνση της χρήσης Ι.Χ., ε) την ευαισθητοποίηση των επισκεπτών, στ) την εφαρμογή προγραμμάτων προστασίας οικοτόπων και ειδών χλωρίδας και πανίδας. 

– Σχέδιο Παρακολούθησης: Το Τμήμα Δασών έχει εκπονήσει ένα ολοκληρωμένο Σχέδιο Παρακολούθησης (ΣΠ) για το ΕΔΠ Ακάμα που περιλαμβάνει συστηματική καταγραφή πληροφοριών για να μπορεί να διαχειρίζεται την περιοχή με τρόπο που θα ικανοποιεί της ανάγκες των μελλοντικών γενιών και για να αποφασίζει στη βάση επιστημονικών δεδομένων. 

– Μικροαποθέματα: Έχουν δημοσιευθεί 22 περιοχές Μικροαποθεμάτων και 7 Δασικών Μνημείων στην περιοχή ΕΔΠ Ακάμα. Στόχος των περιοχών αυτών είναι η αποτελεσματικότερη προστασία σημαντικών ειδών χλωρίδας, πανίδας και άλλων στοιχείων της φύσης, καθώς και για ανάδειξη των σημαντικότερων φυσικών, πολιτιστικών και γεωμορφολογικών στοιχείων του ΕΔΠ Ακάμα. 

– Παρκοφυλακή: Δημιουργία παρκοφυλακής στο Τμήμα Δασών, η οποία θα λειτουργεί με σύστημα βάρδιας επί 24ώρου βάσεως και θεωρείται ως ένα αναπόσπαστο μέρος της επιτυχούς εφαρμογής του ΣΑΑ. 

– Ωράριο Λειτουργίας Υποδομών Διαχείρισης: Το ωράριο λειτουργίας των Υποδομών Διαχείρισης του ΕΔΠ Ακάμα, θα είναι ημερήσιο, ενώ η λειτουργία τους θα τερματίζεται το αργότερο μια ώρα πριν τη δύση του ηλίου.

– Πρόγραμμα Προστασίας Θαλάσσιων Χελωνών: Στο ΕΔΠ Ακάμα και συγκεκριμένα στην περιοχή της Λάρας φιλοξενείται το παγκόσμιας εμβέλειας πετυχημένο πρόγραμμα προστασίας των θαλάσσιων χελωνών του Τμήματος Αλιείας και Θαλασσίων Ερευνών (ΤΑΘΕ) του Υπουργείου Γεωργίας, Αγροτικής Ανάπτυξης και Περιβάλλοντος. Στην περιοχή οι επισκέπτες μπορούν να ενημερωθούν για τις δράσεις προστασίας και διατήρησης καθώς και για τα δύο είδη θαλάσσιων χελωνών που αναπαράγονται στις παραλίες της Κύπρου, την Πράσινη Χελώνα (Chelonia mydas) και την Καρέττα (Caretta caretta). 

– Πρόγραμμα Προστασίας Μεσογειακής Φώκιας: Στο ΕΔΠ Ακάμα εφαρμόζεται το πρόγραμμα παρακολούθησης και προστασίας της Μεσογειακής φώκιας (Monachus monachus), που σύμφωνα με τις αυξητικές τάσεις που καταγράφονται τα τελευταία χρόνια, δείχνει ότι τα μέτρα προστασίας που εφαρμόζονται, έχουν θετικά αποτελέσματα.

Αρχιτεκτονικός διαγωνισμός

Το Τμήμα Δασών, το 2019, προκήρυξε Αρχιτεκτονικό Διαγωνισμό ενός Σταδίου στο Πλαίσιο Υλοποίησης του ΣΑΑ του ΕΔΠ Ακάμα με θέμα τη δημιουργία Κόμβων Υποδομών Διαχείρισης, σύμφωνα με τους Κανονισμούς Προκήρυξης και Διεξαγωγής Αρχιτεκτονικών Διαγωνισμών του Επιστημονικού Τεχνικού Επιμελητηρίου Κύπρου (ΕΤΕΚ). Όραμα ήταν να σχεδιαστούν απλές αλλά ποιοτικές κατασκευές ικανές να γίνουν «πρότυπα κατασκευών» και για άλλες προστατευόμενες περιοχές της Κύπρου.

Σκοπός του διαγωνισμού ήταν να υποβληθούν προτάσεις για τη δημιουργία κόμβων διευκολύνσεων /υπηρεσιών που θα αποτελούν τη βάση για την οργάνωση της διαχείρισης των επισκεπτών, με σεβασμό στο τοπίο, την ιδιαίτερη φυσιογνωμία, την ιστορία, την παράδοση και το προστατευόμενο περιβάλλον της χερσονήσου του Ακάμα. 

Ο διαγωνισμός κρίθηκε επιτυχής καθότι σε αυτόν συμμετείχαν 16 αρχιτεκτονικά γραφεία με ιδιαίτερες προτάσεις και εισηγήσεις. Το Τμήμα Δασών θεωρεί ότι έχει εξασφαλίσει τις καλύτερες δυνατές και ποιοτικότερες αρχιτεκτονικές προτάσεις που πληρούν τις παραμέτρους που τέθηκαν στον Αρχιτεκτονικό Διαγωνισμό.

Το 1ο Βραβείο απονεμήθηκε από την κριτική Επιτροπή στην πρόταση που υποβλήθηκε από το Αρχιτεκτονικό Γραφείο Anastasiou & Misseri and Associates L.L.C.

Στους κόμβους που θα κατασκευαστούν, θα παρέχεται ποιοτική ενημέρωση στους χιλιάδες επισκέπτες, θα είναι σημεία ξεκούρασης ενώ θα συμβάλουν καταλυτικά στην οργάνωση της επισκεψιμότητας, την προστασία από ασύμβατες ανθρώπινες δραστηριότητες και θα αμβλύνουν σημαντικά τις πιέσεις που ασκούνται στα ευαίσθητα οικοσυστήματα. Κάποιοι από τους κόμβους θα αποτελούν τις εισόδους και εξόδους του ΕΔΠ.

Το Τμήμα Δασών, αφού έχει εξασφαλίσει όλες τις απαιτούμενες εγκρίσεις και άδειες, έχει προκηρύξει Διαγωνισμό, που βρίσκεται σε εξέλιξη, με θέμα «Ανέγερση 14 κόμβων υποδομών διαχείρισης του Εθνικού Δασικού Πάρκου Ακάμα». Το εκτιμώμενο κόστος κατασκευής ανέρχεται σε €6,5 εκατομμύρια και η διάρκεια υλοποίησης είναι 18 μήνες.

ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ    

Πιο ασφαλής η επίσκεψη

Αρχίζουν άμεσα οι εργασίες της πρώτης φάσης για το κύριο οδικό δίκτυο όπου περιλαμβάνεται η βελτίωση μέρους τριών υφιστάμενων δρόμων συνολικού μήκους 13,4 χλμ. Ευτυχώς αποφεύχθηκε το ενδεχόμενο ασφαλτόστρωσης των δρόμων, ενώ σε μεγάλο βαθμό αίρονται πιέσεις που δέχονται τα οικοσυστήματα της περιοχής με την αποκοπή δρόμων, κυρίως σε γουρούνες και αυτοκίνητα σαφάρι. Στα συν και το γεγονός ότι όλοι οι δρόμοι που είναι σήμερα δασικοί θα διατηρήσουν το καθεστώς τους. Παράλληλα, οι σχεδιασμοί προβλέπουν το κλείσιμο αρκετών παράνομων δρόμων μήκους πέραν των 100 χλμ. Σημαντική επίσης και η απόφαση για χρήση οχημάτων του Πάρκου για εξυπηρέτηση επισκεπτών με προκαθορισμένες διαδρομές σε περιοχές που δεν θα διακινούνται ιδιωτικά οχήματα.