Ανατροπή στο χώρο της παλαιοντολογία με ένα απολίθωμα που για δεκαετίες θεωρούνταν πως άνηκε σε χταπόδι, καθώς αποδεικνύεται, τελικά, πως ήταν άλλο είδος.
Το διάσημο Pohlsepia mazonensis, ηλικίας περίπου 300 εκατομμυρίων ετών, που ανακαλύφθηκε το 2000 και αργότερα ανακηρύχθηκε από τα Ρεκόρ Γκίνες ως το αρχαιότερο γνωστό χταπόδι, επαναταξινομήθηκε ως ναυτιλοειδές – ένα κεφαλόποδο με κέλυφος, συγγενικό των σημερινών ναυτίλων. Η εξέλιξη αυτή φέρνει σημαντικές αλλαγές στο γενεαλογικό δέντρο των κεφαλοπόδων.
Συγκεκριμένα, μεταθέτει προς τα πίσω κατά περίπου 220 εκατομμύρια χρόνια τα παλαιότερα στοιχεία μαλακών ιστών για τα ναυτιλοειδή, και προς τα εμπρός κατά περίπου 150 εκατομμύρια χρόνια τις πρώτες ενδείξεις για τα χταπόδια.
«Αποδεικνύεται ότι το πιο διάσημο απολίθωμα χταποδιού στον κόσμο δεν ήταν ποτέ χταπόδι. Ήταν ένας συγγενής του ναυτίλου που αποσυντίθεντο για εβδομάδες πριν θαφτεί και αργότερα διατηρηθεί σε βράχο, και αυτή η αποσύνθεση είναι που το έκανε να μοιάζει τόσο πειστικά με χταπόδι», λέει ο παλαιοβιολόγος Thomas Clements του Πανεπιστημίου του Reading στο Ηνωμένο Βασίλειο.
«Οι επιστήμονες αναγνώρισαν το Pohlsepia ως χταπόδι πριν από 25 χρόνια, αλλά χρησιμοποιώντας σύγχρονες τεχνικές μας έδειξαν τι υπήρχε κάτω από την επιφάνεια του βράχου, κάτι που τελικά έλυσε την υπόθεση. Τώρα έχουμε τα παλαιότερα στοιχεία μαλακού ιστού ενός ναυτιλοειδούς που βρέθηκαν ποτέ και μια πολύ πιο σαφή εικόνα για το πότε εμφανίστηκαν για πρώτη φορά τα χταπόδια στη Γη», εξήγησε.
Πώς ένα απολίθωμα «χταποδιού» αποκαλύφθηκε ότι είναι άλλο ζώο
Το Pohlsepia mazonensis ήταν γνωστό από ένα και μόνο δείγμα που βρέθηκε στο Mazon Creek Lagerstätte στις ΗΠΑ. Το γεγονός ότι είχε αποσυντεθεί πριν γίνει απολίθωμα, δυσκόλεψε τους παλαιοντολόγους. Πρόλα αυτά είχαν εντοπίσει χαρακτηριστικά που παρέπεμπαν σε χταπόδι, όπως οκτώ άκρα, μάτια και σάκο μελάνης. Παρότι υπήρχαν αμφιβολίες τα επόμενα χρόνια, δεν υπήρχαν επαρκή στοιχεία για οριστική αναθεώρηση. Η πρόοδος της τεχνολογίας, ωστόσο, έδωσε τη λύση. Η ομάδα του Clements χρησιμοποίησε προηγμένη απεικόνιση με σύγχροτρον, η οποία αξιοποιεί ακτίνες Χ που παράγονται από επιταχυντές σωματιδίων για να «δουν» στο εσωτερικό αντικειμένων. Μέσω αυτής, αποκαλύφθηκε ένα κρίσιμο ανατομικό στοιχείο: 11 μικροσκοπικές δομές που μοιάζουν με δόντια, όλες σε μια σειρά, γνωστές ως ράδουλα, χαρακτηριστικό των μαλακίων.
Η μορφή και ο αριθμός αυτών των «δοντιών» αποτέλεσαν το καθοριστικό στοιχείο. Τα χταπόδια διαθέτουν συνήθως 7 ή 9 τέτοιες δομές ανά σειρά, ενώ τα ναυτιλοειδή 13. Το εύρημα βρισκόταν ενδιάμεσα, αλλά η μορφολογία του ταίριαζε περισσότερο στα ναυτιλοειδή. Επιπλέον, δεν εντοπίστηκαν ίχνη μελανοσωμάτων, που θα επιβεβαίωναν την ύπαρξη σάκου μελάνης.
Η σύγκριση με άλλα απολιθώματα από την ίδια περιοχή αποκάλυψε ακόμη μία έκπληξη: η ράδουλα ταυτιζόταν με εκείνη του Paleocadmus pohli, ενός ήδη γνωστού ναυτιλοειδούς. Αυτό σημαίνει ότι το Pohlsepia mazonensis δεν αποτελεί ξεχωριστό είδος. Όπως σημειώνει ο Clements, μικρές λεπτομέρειες –όπως μια σειρά «κρυμμένων» δοντιών– μπορούν να αλλάξουν ριζικά την κατανόησή μας για την εξέλιξη της ζωής στη Γη. Από την πλευρά τους, τα Ρεκόρ Γκίνες ανακοίνωσαν ότι θα αποσύρουν τον τίτλο του «αρχαιότερου απολιθώματος χταποδιού» και θα εξετάσουν τα νέα δεδομένα.
iefimerida.gr
