Φαινόμενο ντόμινο από την πτώχευση της Thomas Cook

 

«Η κατάρρευση της Thomas Cook είναι για τον κλάδο μας ό,τι ήταν η Lehman Brothers το 2008 για τις τράπεζες. Είναι ένα συστημικό πρόβλημα και ως τέτοιο πρέπει να αντιμετωπιστεί. Χρειάζονται άμεσα αντανακλαστικά», χαρακτήρισε Έλληνας επιχειρηματίας την πτώχευση της εταιρείας. Και αυτό το υιοθετούν και οι Κύπριοι οι επιχειρηματίες. Καθ’ όλη τη διάρκεια της βδομάδας, ο πανικός, η αναστάτωση και η απελπισία διέκρινε τους επιχειρηματίες της τουριστικής βιομηχανίας. Το χτύπημα στον κυπριακό τουρισμό δεν αφορά μόνο τα απολεσθέντα έσοδα για τους μήνες που έμειναν απλήρωτοι οι ξενοδόχοι.  Οι επιπτώσεις θα είναι αλυσιδωτές. 

 

 

Το κλείσιμο του τουριστικού οργανισμού ήρθε σε μια περίοδο που ήταν ούτως ή άλλως δύσκολη για τον κυπριακό τουρισμό. Το άνοιγμα των ανταγωνιστικών αγορών, το κλείσιμο της Germania και η αβεβαιότητα του Brexit προκάλεσε μούδιασμα στις κρατήσεις. Επομένως, η πτώχευση του παγκόσμιου κολοσσού απέδειξε τις αδυναμίες του τουριστικού προϊόντος που προσφέρουμε ως χώρα. Αν και η διάσωση της σκανδιναβικής θυγατρικής (σύμφωνα με προφορικές διαβεβαιώσεις- χωρίς να έχει παρθεί η όποια επίσημη απόφαση) δίνει ελπίδες στους Κύπριους ξενοδόχους, εντούτοις το κενό που δημιουργήθηκε στην αγορά αποδεικνύει ότι χρειάζεται αλλαγή η τουριστική στρατηγική της χώρας. 

 

 

Το τουριστικό μοντέλο της Κύπρου καλείται να κάνει αλλαγές, εάν θέλει να ακολουθήσει τις σύγχρονες τάσεις. Ουσιαστικά αυτό που απέδειξε η χρεοκοπία της Thomas Cook, είναι η αποτυχία της να ανταποκριθεί εγκαίρως στις ραγδαίες αλλαγές της αγοράς. O θάνατος της Thomas Cook ήταν απλώς το αποτέλεσμα ενός ξεπερασμένου επιχειρηματικού μοντέλου, που έχει χάσει τη δυναμική του εξαιτίας της σύγχρονης συνήθειας των παραθεριστών να πραγματοποιούν τις κρατήσεις πτήσεων και καταλυμάτων ατομικά μέσω Διαδικτύου (με την παράλληλη ανάπτυξη των ψηφιακών πλατφορμών κρατήσεων) και όχι πια μέσω ενός ενιαίου πακέτου που αγοράζεται σε ένα ταξιδιωτικό πρακτορείο στο κέντρο της πόλης τους.

 

 

Δύο σημαντικοί παράμετροι που αλλάζουν την τουριστική βιομηχανία είναι η άνοδος των αεροπορικών εταιρειών φθηνού κόστους και πλατφορμών όπως η Airbnb. Η κυπριακή τουριστική βιομηχανία καλείται να διαφοροποιηθεί από το προϊόν «ήλιος και θάλασσα», αλλά και να ξεχωρίσει από τους ανταγωνιστικούς προορισμούς. Το δίπολο Βρετανία- Ρωσία (ως οι κύριες τουριστικές μας αγορές) δημιουργεί εξάρτηση και όλοι ξέρουμε ότι πρέπει να επιμερίζεται ο κίνδυνος. Είναι ευκαιρία αναδιάρθρωσης του τουριστικού κλάδου και στροφή σε νέες αγορές μέσω νέων συνεργασιών. 

 

 

Η κατάρρευση του βρετανικού κολοσσού θα αναγκάσει την τουριστική βιομηχανία να προβεί σε αλλαγές. Δεν είναι μόνο τα συμβόλαια όσων επισκεπτών ήρθαν και δεν θα καλυφθούν (ποσό που εκτιμήθηκε προκαταρκτικά στα €50 εκατ.), είναι και αυτά που δεν θα υλοποιηθούν. Πάρα πολλοί ξενοδόχοι έχουν κλείσει συμβόλαια με την Thomas Cook και για την επόμενη χρονιά. Ξαφνικά βρίσκονται μετέωροι και σε αναζήτηση άλλων tour operators.

 

-Οι ξενοδόχοι αναμένεται να δεχτούν ισχυρές πιέσεις για μεγαλύτερες εκπτώσεις στα πακέτα διακοπών της επόμενης σεζόν από τους ταξιδιωτικούς οργανισμούς, οι οποίοι θα κληθούν να καλύψουν το κενό της αγοράς από την κατάρρευση της Thomas Cook. Κανένας ξενοδόχος δεν θα μείνει ανεπηρέαστος, (ακόμη κι αν δεν έχει άμεση συνεργασία με την Thomas Cook) καθώς θα υποχρεώσουν και τους άλλους ξενοδόχους να ρίξουν τις τιμές τους ώστε να παραμείνουν ανταγωνιστικοί. 
-O βρετανικός tour operator έφερνε 250 χιλ. τουρίστες ετησίως στη χώρα μας. Δεν είναι αυτονόητο ότι οι άλλοι tour operators θα μπορέσουν να υποκαταστήσουν άμεσα την Thomas Cook, ώστε να φέρουν αυτόν τον αριθμό τουριστών την επόμενη σεζόν. 
-Επιπρόσθετα, η καθήλωση του Boeing 737 MAX έχει οδηγήσει σε αύξηση του κόστους ενοικίασης αεροσκαφών. Επομένως η έλλειψη διαθεσιμότητας αεροπλάνων θα δυσκολέψει άλλες εταιρείες να φέρουν τουρίστες. 
-Παράλληλα, εκφράζονται φόβοι ότι θα δημιουργηθεί ολιγοπώλιο στην αγορά. 
-Οι μεγάλοι tour operators έπαιζαν τα τελευταία χρόνια και τον ρόλο χρηματοδότη κάποιων ξενοδοχείων. Τους προπλήρωναν ένα μέρος των κρατήσεων, με τον όρο να προχωρήσουν σε εργασίες αναβάθμισης των μονάδων. Άγνωστος ο χειρισμός που θα τύχουν αυτά τα δάνεια.
-Η αβεβαιότητα κλιμακώνεται καθώς ακόμη δεν έχει ξεκαθαρίσει το τι θα γίνει με το Brexit, το πόσο άτακτο θα είναι και πόσο θα επηρεάσει την αγγλική λίρα και την αγοραστική της δύναμη.

 

 

 

Αναφορικά με τις άμεσες κινήσεις στις οποίες θα προβεί το υφυπουργείο Τουρισμού για να μετριάσει τις απώλειες, αυτές περιλαμβάνουν προωθητικές ενέργειες για την προσέλκυση αφίξεων της τελευταίας στιγμής (π.χ. σε Ισραήλ, Λίβανο και Ιορδανία). «Από αυτές τις αγορές υπάρχει σημαντική αεροπορική σύνδεση, η οποία αν αξιοποιηθεί από όλους μπορεί να μετριάσει τις επιπτώσεις από την κατάρρευση της Thomas Cook», σχολιάζει το υφυπουργείο. Παράλληλα, αναφέρει ότι βρίσκεται σε διαβούλευση με άλλους Οργανωτές Ταξιδίων από τη Βρετανία, για αντικατάσταση ορισμένων ναυλωμένων πτήσεων από αυτή την αγορά. 

 

 

Σύμφωνα με τα βρετανικά μέσα ενημέρωσης, αν και όλα παραμένουν ακόμη ρευστά ως προς το θέμα της πώλησης της εταιρείας, υπάρχουν ήδη από τις πρώτες ώρες επωφελούμενοι από την κατάρρευσή της. Οι μέχρι σήμερα ανταγωνιστές της μακροβιότερης τουριστικής επιχείρησης στη Βρετανία βλέπουν ώθηση στα δικά τους επιχειρηματικά κέρδη. Οι μετοχές της αντίπαλης TUI σημείωσαν αύξηση 11% στο Λονδίνο, ενώ η online ανταγωνίστρια εταιρεία «On The Beach Group» κέρδισε 6,3%, ενισχυμένη από την προοπτική εκμετάλλευσης του «κενού» που θα μείνει στον τομέα.

 

Eξίσου θετικά θα είναι τα πράγματα για τον κλάδο των αεροπορικών εταιρειών, οι οποίες θα απορροφήσουν την πελατεία της Thomas Cook και θα έχουν μειωμένο ανταγωνισμό. Οι μετοχές αεροπορικών εταιρειών χαμηλού κόστους σημείωσαν επίσης αύξηση. Και στην κυπριακή αγορά, αναμένεται ότι κάποιοι θα επωφεληθούν από τις χαμηλές τιμές που θα δώσουν οι ξενοδόχοι, αλλά και από το κενό στη διοχέτευση τουριστών προς τη χώρα μας. Κάποιοι θα αδράξουν την ευκαιρία να φέρουν περισσότερους τουρίστες στη χώρα μας και να συνάψουν νέες συμφωνίες με λεωφορεία ή ταξί. Μέχρι στιγμής το 55-60% των τουριστών έρχονται μέσω τουριστικών πρακτόρων και το υπόλοιπο ποσοστό από online κρατήσεις. Όπως μας λέχθηκε, κάθε λίγα χρόνια γίνεται διόρθωση της αγοράς. Αν κινηθούν σωστά οι decision makers, υπάρχει πιθανότητα να έχουμε αύξηση στους αριθμούς τουριστών από διάφορες αγορές (πέραν των παραδοσιακών). Όλα έχουν να κάνουν με την αεροπορική συνδεσιμότητα και από τη ζήτηση που θα υπάρξει. Εάν δοθούν κονδύλια στην προώθηση της Κύπρου στο εξωτερικό, θα μπουν και νέοι παίχτες στην εξίσωση.

 

Επίσης, κερδισμένες ίσως βγουν και εταιρείες που κάνουν αντασφαλίσεις. Μετά το πάθημα με την Thomas Cook, μεγάλες ξενοδοχειακές μονάδες σκέφτονται την πιθανότητα αντασφάλισης για να είναι καλυμμένοι σε μελλοντικούς κινδύνους. 

 

 

Τα εμπόδια που συνάντησε η τουριστική μας βιομηχανία στην πορεία των χρόνων είναι πολλά. Αστάθμητοι εξωτερικοί παράγοντες (πόλεμοι), πτωχεύσεις αεροπορικών εταιρειών και τουριστικών πρακτόρων αποτελούν πλήγμα για τον τουρισμό, καθότι οι όποιοι προγραμματισμοί των ξενοδόχων και ευρύτερα της τουριστικής βιομηχανίας ανατρέπονται.

Ο «Φ» μίλησε με πολλούς τουριστικούς φορείς και κάνουν λόγο για έξι πλήγματα στον κυπριακό τουρισμό.

– Ξεκινώντας από το 1960, η ελαφρά ανοδική πορεία των αφίξεων τουριστών ανακόπτεται το 1964 λόγω των κοινοτικών ταραχών. Στη συνέχεια όµως ανακάµπτει και το 1967 φτάνει στο προ του 1964 επίπεδο. Το 1973 οι αφίξεις τουριστών φτάνουν τις 264 χιλιάδες. Η ραγδαία αύξηση του τουρισµού όµως και πάλι ανακόπτεται λόγω της τουρκικής εισβολής: Οι αφίξεις τουριστών µειώνονται κατά 43,2% (στις 150 χιλιάδες) το 1974 και κατά 68,7% (στις 47 χιλιάδες) το 1975. Μετά όµως παρατηρείται µια αυξητική πορεία του αριθµού των αφίξεων στην Κύπρο, µε µια µείωση το 1991 και το 1996 αντίστοιχα.
– Κατά τον πόλεµο στον Περσικό Κόλπο το 1991, η ανάπτυξη του τουρισµού παρουσιάζει επιβράδυνση σε παγκόσµια κλίµακα, µε ρυθµούς µεταβολής 1,3% για τις αφίξεις τουριστών και 2,5% για τα έσοδα από τον τουρισµό. Η επίδραση του πολέµου στην Κύπρο ήταν πολύ πιο σηµαντική αφού το 1991 η Κύπρος είχε µείωση 11,3% στις αφίξεις τουριστών και 18% στα έσοδα από τον τουρισµό*.
– Η κατάρρευση της Cypriana, εταιρείας κυπριακών συμφερόντων με έδρα το Λονδίνο η οποία μετέφερε Βρετανούς τουρίστες στην Κύπρο αρχές της δεκαετία του 1990, ήταν μέχρι την πτώχευση της Thomas Cook η μεγαλύτερη πτώχευση οργανωτή ταξιδίου που επηρέασε αρκετά την Κύπρο.
– Η συντριβή του αεροπλάνου της Helios το 2005 στο Γραμματικό συμπαράσυρε την εταιρεία. H εταιρεία ιδρύθηκε το 1999, ήταν η πρώτη κυπριακή ιδιωτική αεροπορική εταιρεία. Ο όμιλος Libra Holidays εξαγόρασε την εταιρεία Helios τον Νοέμβριο του 2004. Τον Ιανουάριο του 2006 ιδρύθηκε η Αjet, θυγατρική κατά 100% της Libra, με στόχο την αντικατάσταση της Helios. Απώτερος στόχος ήταν να εξωραϊστεί το όνομα της Helios, το οποίο επλήγη από το αεροπορικό δυστύχημα της 14ης Αυγούστου 2005. Στις 30 Οκτωβρίου 2006, η εταιρία Αjet ανακοίνωσε πως θα διακόψει τις δραστηριότητές της.
– Δύο κρατικοί αερομεταφορείς που έβαλαν λουκέτο «έπληξαν» το τουριστικό μας προϊόν: οι Κυπριακές Αερογραμμές και η θυγατρική της, Eurocypria. Η τελευταία πτήση των Κυπριακών Αερογραμμών έγινε στις 9 Ιανουαρίου 2015.
– Αρνητική εξέλιξη είναι η αναπόφευκτη μείωση της ροής τουριστών προς την Κύπρο λόγω και των πρόσφατων πτωχεύσεων αεροπορικών εταιρειών όπως των Monarch, Germania, της Air Berlin και της Cobalt. 

Πρώτη ήταν η γερμανική εταιρεία Air Berlin η οποία τον Αύγουστο του 2017 κήρυξε πτώχευση λόγω συνεχών ζημιών που ανέρχονταν σε 780 εκατ. ευρώ. Η εταιρεία διακινούσε χιλιάδες επιβάτες από και προς την Κύπρο κυρίως από τη γερμανική και όχι μόνο αγορά.
Λίγους μήνες αργότερα ήταν η σειρά της πέμπτης μεγαλύτερης βρετανικής εταιρείας αερογραμμών, της Monarch να κηρύξει πτώχευση. Η Monarch εκτελούσε συνολικά 18 πτήσεις την εβδομάδα, από και προς τα κυπριακά αεροδρόμια, ενώ μέχρι το τέλος του 2017 υπήρχαν περίπου 30.000 διαθέσιμες θέσεις στα δρομολόγιά της. 

Ακολούθησε η πτώχευση της κυπριακής εταιρείας Cobalt τον Οκτώβριο του 2018 λόγω συνολικών ζημιών 100 εκατ. ευρώ που είχαν συσσωρευτεί τα τελευταία έτη στους ισολογισμούς της εταιρείας. Η Cobalt διακινούσε το 7% της συνολικής επιβατικής κίνησης στα αεροδρόμια Πάφου και Λάρνακας.

Τελευταίο θύμα στην κρίση των αεροπορικών εταιρειών ήταν η επίσης γερμανικών συμφερόντων εταιρεία Germania. Το 2018 η Germania μετέφερε 50.000 άτομα προς την Κύπρο. 

ΑΠΟΨΗ

Περί ευελιξίας, καπιταλισμού και κυπριακού προϊόντος 
Η χρεοκοπία ενός κολοσσού όπως η Thomas Cook δείχνει πώς λειτουργεί ο σύγχρονος καπιταλισμός. Αν και η πτώχευση του ταξιδιωτικού οργανισμού Thomas Cook ήταν εφιάλτης για εκατοντάδες χιλιάδες ταξιδιώτες, ορισμένα hedge funds που πόνταραν κόντρα στην επιβίωσή του βγήκαν κερδισμένα.
Κερδισμένοι θα βγουν και οι ανταγωνιστές καθώς θα αγοράσουν φθηνά τα όποια περιουσιακά στοιχεία και θα εκμεταλλευτούν τον πανικό για να ρίξουν τις τιμές των ξενοδόχων. Την ίδια ώρα τα golden boys της επιχείρησης έπαιρναν κάθε χρόνο μπόνους εκατομμυρίων και επέλεξαν να «γκρεμοτσακίσουν» την εταιρεία, παρά να τη διασώσουν. 
Βρετανικά δημοσιεύματα αναρωτιούνται αν το λουκέτο της Thomas Cook αποτελεί προαγγελία άλλων χρεοκοπιών. Η άρνηση της βρετανικής Κυβέρνησης να διασώσει την εταιρεία δείχνουν ότι επέλεξε να διατηρήσει τη σκληρή γραμμή που είχε υιοθετήσει σε άλλες πρόσφατες χρεοκοπίες, όπως αυτή της British Steel και της Sirius Minerals.
Όσοι δεν μπορούν να αντιληφθούν τις αλλαγές που φέρνει η παγκοσμιοποίηση και την ταχύτητα στη μεταφορά πληροφοριών και δεδομένων, θα βρεθούν προ εκπλήξεως. Ο σύγχρονος ταξιδιώτης έχει άλλες ανάγκες. Και το κυπριακό τουριστικό προϊόν πρέπει να ακολουθήσει τις διεθνείς τάσεις και να μην περιμένει να του επιβληθούν διά της βίας. 

Δ.Λ.

* Στοιχεία από την έκθεση του Πανεπιστημίου Κύπρου (Φεβρουάριος 2002) με τίτλο «Παραγωγικότητα, τιμή και ποιότητα του κυπριακού τουριστικού προϊόντος: σύγκριση με άλλες μεσογειακές χώρες (Πάνος Πασιαρδής, Πάρης Νεάρχου, Παντελής Μιτσής, Παναγιώτα Παντελή)».