Οι σχεδιασμοί για ενδεχόμενες λύσεις για τον πονοκέφαλο των μη εξυπηρετούμενων δανείων από την Κεντρική Τράπεζα είναι ήδη υπό εξέλιξη. Ο κεντρικός τραπεζίτης Κωνσταντίνος Ηροδότου, σε συνέντευξή του στον «Φ», αναφέρει πως «είναι γεγονός ότι έχουμε προσλάβει εξειδικευμένους εξωτερικούς συμβούλους για την εξεύρεση τρόπων επίλυσης των ΜΕΧ στο τραπεζικό σύστημα και για εξεύρεση εναλλακτικής λύσης για την χώρα, αν μελλοντικά προκύψει ανάγκη».
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ: Και πολλές πτωχεύσεις και ανάκαμψη
Τονίζει ότι «λόγω και της συνεχιζόμενης αβεβαιότητας σε σχέση με την πορεία της πανδημίας, θα πρέπει να αποφευχθεί η πρόωρη και πλήρης απόσυρση των μέτρων στήριξης». Ωστόσο, ο κ. Ηροδότου διευκρινίζει ότι χρειάζεται η κατάλληλη ισορροπία, στόχευση και σταδιακή απόσυρση των μέτρων.
Σχετικά με τις τράπεζες και τα παράπονα πελατών, ο διοικητής επισημαίνει ότι «δημιουργήσαμε, πρόσφατα, Μονάδα Χρηματοπιστωτικής Δεοντολογίας, η οποία για πρώτη φορά θα αξιοποιεί παράπονα ή καταγγελίες για εικαζόμενες παραβάσεις της νομοθεσίας από εποπτευόμενα ιδρύματα, με στόχο τη διαπίστωση του βαθμού συμμόρφωσης των εποπτευόμενων ιδρυμάτων με τη νομοθεσία και τη λήψη ενδεικνυόμενων μέτρων».
Τα κόκκινα δάνεια και οι σύμβουλοι
Ίσως το πιο σημαντικό θέμα, κ. Ηροδότου, που άπτεται των αρμοδιοτήτων σας είναι αυτό των κόκκινων δανείων, αυτών που έρχονται από παλιά αλλά και των καινούριων, που θα προκύψουν από την πανδημία. Υπάρχει τελικά η αναγκαιότητα δημιουργίας «κακής τράπεζας», της λεγόμενης bad bank;
Η δημιουργία μιας κακής τράπεζας, καθώς και άλλες λύσεις που έχουν εφαρμοστεί σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες, θα μπορούσαν να λειτουργήσουν ως επιπρόσθετα εργαλεία προς περαιτέρω μείωση των ΜΕΧ στο τραπεζικό σύστημα ή απορρόφησης καινούργιων ΜΕΧ. Απαραίτητα συστατικά για την επιτυχία ενός τέτοιου εγχειρήματος είναι η ύπαρξη ενός ολοκληρωμένου αποτελεσματικού και σταθερού πλαισίου ανάκτησης χρεών, καθώς και η θέσπιση βέλτιστων πρακτικών εσωτερικής διακυβέρνησης της νεοσυσταθείσας δομής. Οι προϋποθέσεις αυτές είναι καίριες, ειδικότερα αν κάποιος λάβει υπόψη ότι το 32% των ΜΕΧ είναι σε καθυστέρηση πέραν των 7 ετών, ενώ 63% είναι σε καθυστέρηση πέραν των 2 ετών, δηλαδή προϋπήρχαν της πανδημίας.
Το Υπουργείο Οικονομικών επεξεργάζεται σχέδιο για τη μετατροπή της ΚΕΔΙΠΕΣ σε bad bank. Συμφωνείτε με αυτή την ιδέα για την ΚΕΔΙΠΕΣ; Την ίδια ώρα και η Κεντρική Τράπεζα (ΚΤΚ) επεξεργάζεται κάποιο σχέδιο. Ποια η διαφορά μεταξύ των δύο και γιατί η Κεντρική κινείται αυτόνομα;
Οι σχεδιασμοί για ενδεχόμενες λύσεις για το πρόβλημα των ΜΕΧ από την ΚΤΚ είναι ήδη υπό εξέλιξη. Είναι γεγονός ότι έχουμε προσλάβει εξειδικευμένους εξωτερικούς συμβούλους για την εξεύρεση τρόπων επίλυσης των ΜΕΧ στο τραπεζικό σύστημα και για εξεύρεση εναλλακτικής λύσης για τη χώρα, αν μελλοντικά προκύψει ανάγκη. Ειδικότερα, στόχος είναι ο καταρτισμός σχεδίου δράσης για έγκαιρη διαχείριση ενδεχόμενων αρνητικών επιπτώσεών της πανδημίας στα δανειακά χαρτοφυλάκια των τραπεζών, με απώτερο στόχο τη διασφάλιση της χρηματοοικονομικής σταθερότητάς του τραπεζικού συστήματος και κατά συνέπεια της χώρας.
Η συνεργασία με το Υπουργείο Οικονομικών υπήρξε και παραμένει αγαστή και στενή. Αναφορικά με την ιδέα του υπουργείου για μετεξέλιξη της ΚΕΔΙΠΕΣ, κρίνουμε αναγκαίο να πούμε ότι είναι ιδιαίτερα σημαντικό να δημιουργηθεί σωστή δομή και η διαχείριση να δοθεί εκεί όπου υπάρχει η κατάλληλη εξειδίκευση, με αποδεδειγμένη εμπειρία και απτά θετικά αποτελέσματα.
Συνεπώς, αν μας ζητηθεί από το Υπουργείο Οικονομικών, εννοείται ότι, όπως και σε όλες τις άλλες περιπτώσεις, θα υπάρξει πλήρης συνεργασία και σε σχέση με τους σχεδιασμούς του υπουργείου για την ΚΕΔΙΠΕΣ.
Υπάρχει κίνδυνος να προκληθεί ντόμινο χρεοκοπιών, εάν η απόσυρση των μέτρων στήριξης της οικονομίας γίνει απότομα;
Χωρίς την εισαγωγή σημαντικών αντισταθμιστικών μέτρων από το κράτος, την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και την Κεντρική Τράπεζα της Κύπρου, για στήριξη των νοικοκυριών και των επιχειρήσεων, η ύφεση το 2020 θα ήταν πολύ μεγαλύτερη από αυτήν που καταγράφηκε (-5,1%). Ειδικότερα, τα δημοσιονομικά μέτρα που λήφθηκαν από το κράτος, τα μέτρα της ΚΤΚ (συμπεριλαμβανομένης της αναστολής δόσεων δανείων σε ισχύ κατά το 2020), καθώς και η συνεχιζόμενη χαλάρωση της νομισματικής πολιτικής από πλευράς ΕΚΤ, την οποία εφαρμόζει επί το πλείστο η ίδια η ΚΤΚ στη χώρα μας, με αγορές κυπριακών κρατικών ομολόγων, βοήθησαν σημαντικά στη μείωση των αρνητικών επιπτώσεων της πανδημίας και εμπόδισαν τη σημαντική άνοδο των εταιρικών πτωχεύσεων.
Λόγω και της συνεχιζόμενης αβεβαιότητας σε σχέση με την πορεία της πανδημίας, θα πρέπει να αποφευχθεί η πρόωρη και πλήρης απόσυρση των μέτρων στήριξης, προκαλώντας περαιτέρω προβλήματα στον ιδιωτικό τομέα, αύξηση της ανεργίας και μείωση του εισοδήματος των επιχειρήσεων και των νοικοκυριών. Όμως, αν τα μέτρα στήριξης παραταθούν για αχρείαστα μεγάλο χρονικό διάστημα, αυτό θα μπορούσε να δημιουργήσει στρεβλώσεις στην οικονομική δραστηριότητα και να θέσει σε κίνδυνο τη βιωσιμότητα των δημοσίων οικονομικών, με ενδεχόμενες αρνητικές επιπτώσεις στην επενδυτική βαθμίδα των κυπριακών ομολόγων. Χρειάζεται, λοιπόν, η κατάλληλη ισορροπία, στόχευση και σταδιακή απόσυρση των μέτρων.
Έχετε δώσει το μήνυμα στις τράπεζες να συμβάλουν ώστε να αποτραπεί η δημιουργία εταιρειών-ζόμπι, με αφορμή την κρίση της πανδημίας;
Ναι, ενεργήσαμε άμεσα και προληπτικά σε αυτή την κρίση, σε διάφορα επίπεδα. Μεταξύ άλλων, τονίσαμε με επιστολές στις τράπεζες και στις εταιρείες εξαγοράς πιστώσεων, τη σημαντικότητα της στενής και συνεχούς παρακολούθησης του δανειακού χαρτοφυλακίου τους, έτσι ώστε να εντοπίζουν τους βιώσιμους δανειολήπτες και να προχωρούν άμεσα, σε συνεργασία μαζί τους, στη διαμόρφωση ενός κατάλληλου προγράμματος αποπληρωμής, χωρίς καθυστερήσεις και χρονοβόρες διαδικασίες και με περιορισμένες χρεώσεις.
Πολλοί νέοι αφερέγγυοι
Εκτιμάτε ότι κάποιες μικρές επιχειρήσεις δεν θα αντέξουν και θα κλείσουν και θα δούμε αλλαγές στον επιχειρηματικό χάρτη;
Σύμφωνα με τα τελευταία διαθέσιμα στοιχεία της Υπηρεσίας Αφερεγγυότητας Κύπρου, 167 εταιρείες κατέστησαν αφερέγγυες στην Κύπρο το 2020, καταγράφοντας αύξηση περίπου 10% σε σύγκριση με το 2019.
Δυστυχώς, το 2021 αναμένεται ότι ο αριθμός των αφερέγγυων εταιρειών στην Κύπρο θα είναι μεγαλύτερος σε σύγκριση με το 2020, δεδομένης και της λήξης της πρώτης αναστολής δόσεων τέλος Δεκεμβρίου του 2020 και της αδυναμίας μέρους αυτών των εταιρειών να αντεπεξέλθουν στις υποχρεώσεις τους. Αύξηση αναμένεται και το 2022 λόγω, κυρίως, της καθυστέρησης που παρατηρείται μεταξύ της υποβολής αίτησης αφερεγγυότητας και της έκδοσης δικαστικού διατάγματος (ο μέσος χρόνος μεταξύ των δύο είναι περίπου 6 με 24 μήνες).
Η πανδημία φαίνεται να επηρεάζει περισσότερο τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις (ΜΜΕ). Σημειώνεται ότι με βάση έρευνα του Ευρωσυστήματος, το ποσοστό των κυπριακών νοικοκυριών που έχουν ΜΜΕ ανέρχεται γύρω στο 17%, που αποτελεί το δεύτερο υψηλότερο ποσοστό στη ζώνη του ευρώ. Ως εκ τούτου, οι συνεπακόλουθες συνέπειες στην πραγματική οικονομία αναμένεται να είναι μεγαλύτερες στην Κύπρο, σε σύγκριση με άλλες χώρες της ζώνης του ευρώ. Εξ’ ού και η ανάγκη που ανέφερα προηγουμένως για αποφυγή της πρόωρης απόσυρσης των μέτρων στήριξης, στο βαθμό βεβαίως που επιτρέπουν τα δημόσια οικονομικά.
Με βάση τα σενάρια της Κεντρικής, τι λογαριασμό μη εξυπηρετούμενων δανείων θα αφήσει η πανδημία και σε ποιους τομείς;
Η αβεβαιότητα όσον αφορά την πορεία της πανδημίας εξακολουθεί να είναι ψηλή. Η παρούσα κρίση βρήκε όμως τις κυπριακές τράπεζες πιο δυνατές, τόσο κεφαλαιακά όσο και σε θέματα ρευστότητας, για να μπορούν σε πρώτη φάση να παρέχουν στήριξη στις επιχειρήσεις και τα νοικοκυριά, ενώ παράλληλα να είναι προετοιμασμένες να αντιμετωπίσουν ενδεχόμενες αρνητικές εξελίξεις. Τονίζουμε συνεχώς στις τράπεζες τη σημαντικότητα της στενής παρακολούθησης του δανειακού τους χαρτοφυλακίου, έτσι ώστε να ενεργούν άμεσα, σε συνεργασία με το δανειολήπτη, για την εξεύρεση γρήγορης και κατάλληλης λύσης αναδιάρθρωσης. Αυτό θα βοηθήσει και τους βιώσιμους δανειολήπτες και τις ίδιες τις τράπεζες.
Λόγω των βουλευτικών εκλογών, οι βουλευτές καταθέτουν συνήθως προτάσεις με λαϊκά ερείσματα. Εκτιμάτε ότι μια αλλαγή στον νόμο για τις εκποιήσεις ή η παράταση αναστολής, που δόθηκε, μπορεί να διαταράξει το τραπεζικό σύστημα;
Όπως έχω πλειστάκις δηλώσει και στη Βουλή, χρειάζεται να ενδυναμωθεί η κουλτούρα αποπληρωμής των δανείων. Παράλληλα, δεν πρέπει να παραβλέπουμε τους συνεπείς δανειολήπτες και την ασφάλεια των καταθετών. Είναι συνδεδεμένα. Γι’ αυτό απαιτείται να υπάρχει ένα ολοκληρωμένο και αποτελεσματικό νομικό πλαίσιο, το οποίο να ενθαρρύνει τους δανειολήπτες να προβαίνουν σε βιώσιμες αναδιαρθρώσεις. Οι βιώσιμες αναδιαρθρώσεις αποτελούν την προτιμητέα λύση και για τις τράπεζες, καθώς στις πλείστες των περιπτώσεων διασφαλίζουν ταμειακές ροές μεγαλύτερες από αυτές που θα προέκυπταν μέσω της διαδικασίας εκποίησης του υποθηκευμένου ακινήτου. Επιπρόσθετα προστατεύεται η αξία των στοιχείων ενεργητικού τους.
Το σταθερό νομικό πλαίσιο, χωρίς συνεχείς τροποποιήσεις, παρέχει επίσης εμπιστοσύνη στους ξένους επενδυτές και εκτιμάται θετικά από τους οίκους αξιολόγησης.
Μετά το ’23 νέα, σημαντικά, κεφάλαια
Πότε μπορούν να ελπίζουν οι οικονομικοί παράγοντες, οι καταναλωτές, οι εργαζόμενοι, οι επιχειρήσεις ότι θα έχουμε μία πραγματική επίπτωση, θετική στην οικονομία, από τα κεφάλαια του Ταμείου Ανάκαμψης;
Η θετική ουσιαστική επίπτωση του Ταμείου Ανάκαμψης στην πραγματική οικονομία θα πρέπει να αναμένεται από το 2023, οπότε και θα μπορούν να αρχίσουν να υλοποιούνται νέες επενδύσεις και νέα προγράμματα. Ωστόσο, υπάρχουν ήδη θετικές επιπτώσεις από τη συμφωνία για το Ταμείο Ανάκαμψης.
Συγκεκριμένα, η συμφωνία έχει ενισχύσει την εμπιστοσύνη των επενδυτών στην Ευρωπαϊκή Ένωση και τα κράτη-μέλη, κάτι που αντανακλάται στη μείωση των επιτοκίων στα κρατικά ομόλογα σε ιστορικά χαμηλά επίπεδα. Σε αυτή βεβαίως την εξέλιξη, πάρα πολύ σημαντική ήταν και η συνεισφορά του Public Sector Purchase Programme (PSPP) και του έκτακτου Pandemic Emergency Purchase Programme (PEPP) της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας. Το PEPP συνέβαλε αποφασιστικά στη μείωση των αποδόσεων των κυπριακών κρατικών ομολόγων, αφού στο πλαίσιο του έχουν αγοραστεί από τα τέλη Μαρτίου μέχρι και το τέλος Δεκεμβρίου του 2020 κυπριακά κρατικά ομόλογα συνολικής ονοματικής αξίας €1,65 δις. Ας σημειωθεί ότι η συμμετοχή της Κεντρικής Τράπεζας της Κύπρου στις αγορές κυπριακών ομολόγων στα πλαίσια της εφαρμογής των αποφάσεων της ΕΚΤ για τα PSPP και PEPP ανήλθε σε περίπου 90%.
Η σημαντικότερη πρόκληση για την Κύπρο -και το κάθε ευρωπαϊκό κράτος- είναι το πόσο αποτελεσματικά και αποδοτικά θα χρησιμοποιηθούν οι πόροι από το Ταμείο Ανάκαμψης, καθώς η χρηματοδότηση συνδέεται με την υλοποίηση σημαντικών μεταρρυθμίσεων. Έχουμε μια μεγάλη ευκαιρία να δημιουργήσουμε τις βάσεις για μια πιο ανθεκτική, πιο ανταγωνιστική, πιο πράσινη και άρα πιο βιώσιμη οικονομία, καθώς το Ταμείο παρέχει τη δυνατότητα να ευθυγραμμιστούν καλύτερα οι δημόσιες πολιτικές με αυτούς τους μακροπρόθεσμους στόχους προωθώντας παράλληλα διαρθρωτικές αλλαγές που έχουμε ανάγκη.
Σας βάζει σε σκέψεις το ότι δεν προχωρά γρήγορα το εμβολιαστικό πρόγραμμα και δεν υπάρχει συντονισμός στην Ευρώπη; Σε ποιο βαθμό η μη γρήγορη επιστροφή στην κανονικότητα θα επηρεάσει τους πελάτες των τραπεζών και άρα το τραπεζικό σύστημα;
Είναι γενικά αποδεκτό ότι το εμβολιαστικό πρόγραμμα στην Ευρώπη δεν έχει μέχρι σήμερα προχωρήσει στο βαθμό που ανέμεναν τα κράτη μέλη. Παράλληλα, σε διεθνές επίπεδο, είναι επίσης σημαντικό να υπάρξει συντονισμός για να περιοριστούν οι καθυστερήσεις που παρατηρούνται στα εμβολιαστικά προγράμματα αναπτυσσόμενων χωρών. Σε διαφορετική περίπτωση, θα υπάρχει συνεχώς ο κίνδυνος εισαγωγής νέων και πιο επιθετικών ενδεχομένως, μεταλλάξεων του ιού από τις αναπτυσσόμενες στις αναπτυγμένες χώρες, συμπεριλαμβανομένης και της δικής μας χώρας. Αυτό μπορεί να επιφέρει περαιτέρω αρνητικές συνέπειες.
Η Κεντρική έχει έτοιμο τον Μηχανισμό για εκποιήσεις
Είχατε δεσμευτεί από τον Σεπτέμβριο του 2019, κ. Ηροδότου, ενώπιον της κοινοβουλευτικής Επιτροπής Οικονομικών, ότι η εποπτική Αρχή θα προχωρούσε να ετοιμάσει μηχανισμό για τις εκποιήσεις, στο πλαίσιο του οποίου οι δανειολήπτες που θα αισθάνονται ότι αδικούνται θα μπορούσαν να προσφύγουν σε αυτό το μηχανισμό. Πώς προχώρησε το θέμα;
Όντως δεσμευτήκαμε να παρουσιάσουμε μηχανισμό ως εναλλακτική των προτάσεων που είχαν ψηφιστεί στο νόμο εκποιήσεων το καλοκαίρι του 2019. Περί τα μέσα Φεβρουαρίου 2020 βρισκόμασταν στο τελικό στάδιο του σχεδιασμού. Δυστυχώς, όμως, μας πρόλαβε η πανδημία και προτεραιότητα πλέον ήταν η λήψη άμεσων μέτρων για παροχή βοήθειας στην οικονομία. Στο μεταξύ, τον Ιούνιο του 2020, και εν μέσω της υγειονομικής κρίσης, ανακοινώθηκε η απόφαση του Ανωτάτου Δικαστηρίου, με την οποία οι τροποποιήσεις που είχαν ψηφιστεί το καλοκαίρι του 2019 τέθηκαν σε ισχύ. Γίνεται επομένως αντιληπτό ότι, η παρουσίαση ενός μηχανισμού που θα είχε ως στόχο την απόσυρση των τροποποιήσεων που είχαν ψηφιστεί το καλοκαίρι του 2019 ήταν πλέον άνευ αντικειμένου τη δεδομένη στιγμή, καθότι οι τροποποιήσεις της Βουλής, τέθηκαν τελικά σε ισχύ.
Η ΚΤΚ καθηκόντως συνέχισε να παρακολουθεί τις εξελίξεις και να αξιολογεί όλα τα στοιχεία που τίθενται ενώπιον της, τα οποία κατέδειξαν την αναγκαιότητα τροποποίησης του Μηχανισμού που είχε σχεδιάσει ως εναλλακτική πρόταση στη διαδικασία που προνοείται από τον τροποποιημένο νόμο. Ήδη η ΚΤΚ έχει ολοκληρώσει τον σχεδιασμό του Μηχανισμού και είναι έτοιμη για τα επόμενα στάδια της διαδικασίας επί αυτού.
Κρατικές εγγυήσεις χωρίς επιβάρυνση του φορολογούμενου
Μπορείτε να μας αναφέρετε ποια είναι τα παράπονα που δέχεται η Κεντρική Τράπεζα από τους δανειζόμενους;
Η ΚΤΚ λαμβάνει παράπονα από δανειολήπτες, τα οποία αφορούν κυρίως τις διαδικασίες αναδιάρθρωσης δανείων, τα χρεωστικά επιτόκια και τις διάφορες χρεώσεις των τραπεζών. Η ΚΤΚ, όμως, δεν έχει νομική αρμοδιότητα για επίλυση διαφορών και δεν δύναται να παρέμβει στις επιχειρηματικές σχέσεις μεταξύ των τραπεζών και των πελατών τους. Οι δανειολήπτες έχουν δικαίωμα, στη βάση του Οδηγού Κώδικα Συμπεριφοράς της Κεντρικής Τράπεζας για τον Χειρισμό Δανειοληπτών που αντιμετωπίζουν οικονομικές δυσκολίες, να αποταθούν στην Επιτροπή Επίλυσης Διαφορών της κάθε τράπεζας ή/και στους Φορείς Εναλλακτικής Επίλυσης Καταναλωτικών Διαφορών η λειτουργία των οποίων ρυθμίζεται από τον σχετικό Νόμο, προκειμένου να εξευρεθεί μια κοινώς αποδεκτή λύση αναδιάρθρωσης. Επιπλέον, η Υπηρεσία Προστασίας Καταναλωτών του Υπουργείου Εμπορίου, Ενέργειας, Βιομηχανίας και Τουρισμού έχει συγκεκριμένες αρμοδιότητες κάτω από αριθμό νομοθεσιών από τις οποίες μπορεί να επωφεληθούν οι καταναλωτές των χρηματοοικονομικών προϊόντων και υπηρεσιών.
Αυτό που μας ενδιαφέρει ως ΚΤΚ και που οφείλουμε καθηκόντως να πράττουμε είναι να διαπιστώνουμε τον βαθμό συμμόρφωσης των εποπτευόμενων ιδρυμάτων με τις σχετικές πρόνοιες των νομοθεσιών που ρυθμίζουν ποικιλοτρόπως τις εργασίες τους και να λαμβάνουμε τα ενδεικνυόμενα μέτρα εκεί που εντοπίζονται παραβάσεις. Για το σκοπό αυτό, δημιουργήσαμε πρόσφατα Μονάδα Χρηματοπιστωτικής Δεοντολογίας, η οποία για πρώτη φορά θα αξιοποιεί παράπονα ή καταγγελίες για εικαζόμενες παραβάσεις της νομοθεσίας από εποπτευόμενα ιδρύματα, με στόχο τη διαπίστωση του βαθμού συμμόρφωσης των εποπτευόμενων ιδρυμάτων με τη νομοθεσία και τη λήψη ενδεικνυόμενων μέτρων.
