Του Javier Blas
Οι λογαριασμοί του ηλεκτρικού ρεύματος έγιναν το σύμβολο της ευρωπαϊκής ενεργειακής κρίσης του 2022. Γαλλικά αρτοποιεία, βρετανικές παμπ, γερμανικά καταστήματα – όλα κατέκλυσαν τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης δημοσιεύοντας φωτογραφίες των εξωφρενικών λογαριασμών τους. Η ενεργειακή αναταραχή του 2026 είναι διαφορετική. Παρά το πετρελαϊκό σοκ που προκάλεσε ο πόλεμος στο Ιράν, οι ευρωπαϊκές αγορές ηλεκτρικής ενέργειας παραμένουν ήρεμες.
Η γαλλική αγορά, που βρισκόταν στο επίκεντρο της ενεργειακής κρίσης του 2022, ξεχωρίζει. Το ετήσιο συμβόλαιο ηλεκτρικής ενέργειας διαπραγματεύεται στα 50 ευρώ ανά μεγαβατώρα, περίπου το ίδιο με τα προπολεμικά επίπεδα και πολύ μακριά από το ιστορικό υψηλό που καταγράφηκε τον Αύγουστο του 2022 στα 1.130 ευρώ ανά μεγαβατώρα.
Παρόμοια εικόνα εμφανίζουν η Γερμανία, η Βρετανία, η Ιταλία και η Ισπανία, όπου οι χονδρικές τιμές ηλεκτρικής ενέργειας παραμένουν αρκετά χαμηλότερες από τα υψηλά επίπεδα προ τετραετίας και κοντά στασε αυτά του 2025. Εάν αυτά διατηρηθούν, οι τιμές ηλεκτρικής ενέργειας για τους καταναλωτές δεν αναμένεται να αυξηθούν σημαντικά βραχυπρόθεσμα. Τα κόστη για τις επιχειρήσεις, τα οποία συνδέονται στενότερα με τη χονδρική αγορά, ενδέχεται μάλιστα να μειωθούν.
Η σημασία της ηλεκτρικής ενέργειας, ιδίως για τις μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις, είναι αυτό που έκανε το ενεργειακό σοκ του 2022 τόσο καταστροφικό – και τόσο πληθωριστικό, καθώς οι ΜμΕ αναγκάστηκαν να αυξήσουν τις τιμές τους απλά για να επιβιώσουν. Για αυτές τις μικρότερες επιχειρήσεις, οι λογαριασμοί του ρεύματος που συνήθως ανέρχονταν σε μερικές εκατοντάδες ευρώ το μήνα εκτοξεύτηκαν σε πολλές χιλιάδες ευρώ, οδηγώντας τις επιχειρήσεις μέχρι και στο κατώφλι της χρεοκοπίας.
Ωστόσο, η αντίθεση μεταξύ της πλήρους ενεργειακής κρίσης του 2022 – που ξεκίνησε με την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία και τον αντίκτυπό της στις αγορές φυσικού αερίου – και του σημερινού σοκ στο οποίο πρωταγωνιστεί το πετρέλαιο, δεν λαμβάνει την προσοχή που της αξίζει. Η αγορά ενέργειας έχει αλλάξει τα τελευταία 50 χρόνια, αλλά πολλοί εξακολουθούν να εστιάζουν στην ανάλυσή της υπό ένα πρίσμα που αφορά αποκλειστικά το πετρέλαιο και ανήκει σε μια άλλη εποχή. Σήμερα, η ηλεκτρική ενέργεια είναι πιο σημαντική από τον μαύρο χρυσό για πολλές εταιρείες, ιδίως για εκείνες που δραστηριοποιούνται στον κρίσιμο τομέα των υπηρεσιών στην Ευρώπη.
Τι κρύβεται πίσω από αυτή την αλλαγή; Κατ’ αρχάς, η κατάσταση των παρόχων πυρηνικής και υδροηλεκτρικής ενέργειας στην ήπειρο, σε συνδυασμό με την άνοδο της ηλιακής ενέργειας και τη βελτίωση του εφοδιασμού με φυσικό αέριο. Επιπλέον, τα διδάγματα που αντλήθηκαν μετά το 2022 σχετικά με τη διαχείριση της ενσωμάτωσης των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, τα οποία μεταφράστηκαν σε επενδύσεις δισεκατομμυρίων ευρώ για την αναβάθμιση του ηλεκτρικού δικτύου.
Ειδικά στον τομέα της πυρηνικής ενέργειας, η κατάσταση δεν θα μπορούσε να είναι πιο διαφορετική. Το 2021 και το 2022, η γαλλική πυρηνική βιομηχανία βρισκόταν σε κρίση, με δεκάδες αντιδραστήρες να έχουν κλείσει για επισκευές και επιθεωρήσεις, μετά την εμφάνιση ρωγμών σε ορισμένες μονάδες. Στο ναδίρ τους, οι πυρηνικοί σταθμοί της Γαλλίας λειτουργούσαν στο χαμηλότερο επίπεδο των τελευταίων 30 ετών, με χωρητικότητα μικρότερη των 21 γιγαβάτ, ένα κλάσμα των σημερινών 45-55 γιγαβάτ. Και αυτό δεν αποτελούσε πρόβλημα μόνο για το Παρίσι. Οι γαλλικοί αντιδραστήρες διαδραματίζουν επίσης τεράστιο ρόλο στις ενεργειακές ανάγκες της Γερμανίας.
Αν η πυρηνική ενέργεια έχει ανακάμψει, το ίδιο ισχύει και για την υδροηλεκτρική ενέργεια. Αν και συχνά παραβλέπεται, είναι η τέταρτη μεγαλύτερη πηγή ενέργειας της Ευρωπαϊκής Ένωσης μετά το φυσικό αέριο, την πυρηνική και την αιολική ενέργεια, παράγοντας σχεδόν το 14% της ηλεκτρικής ενέργειας της Ένωσης. Το 2022, η ήπειρος υπέφερε από αυτό που το think tank Ember περιέγραψε ως μια “ξηρασία που συμβαίνει μία φορά στα 500 χρόνια”, με την παραγωγή από σταθμούς που χρησιμοποιούν τη φυσική ροή των ποταμών να βρίσκεται στο χαμηλότερο επίπεδο των τελευταίων δύο δεκαετιών. Έκτοτε, οι έντονες βροχοπτώσεις στη νότια Ευρώπη και οι φυσιολογικές για την εποχή βροχές σε άλλες περιοχές έχουν βελτιώσει την παραγωγή. Μόνο οι σκανδιναβικές χώρες αντιμετωπίζουν πλέον έλλειψη νερού.
Ακολουθεί η ηλιακή ενέργεια, ένας κλάδος στον οποίο η Ευρώπη επενδύει μαζικά, μαζί με τις μπαταρίες. Η παραγωγή ηλιακής ενέργειας καταρρίπτει νέα ρεκόρ σε πολλές αγορές της ηπείρου, ωθώντας, αρκετά Σαββατοκύριακα, τις βραχυπρόθεσμες τιμές ηλεκτρικής ενέργειας κάτω από το μηδέν. Στην ηλιόλουστη Ισπανία, η μέση βραχυπρόθεσμη τιμή ηλεκτρικής ενέργειας, γνωστή ως “day ahead”, έπεσε στα 18 λεπτά στις 28 Μαρτίου, το χαμηλότερο επίπεδό της εδώ και πάνω από μια δεκαετία. Στη Γερμανία, οι τιμές έχουν πέσει σε αρνητικό έδαφος τις τελευταίες ημέρες. Το 2022, ήταν πάνω από τα 200 ευρώ ανά μεγαβατώρα.
Η σύγκρουση στο Ιράν και το κλείσιμο του Στενού του Ορμούζ έχουν, φυσικά, επηρεάσει τον εφοδιασμό της Ευρώπης με φυσικό αέριο. Ωστόσο, η έλλειψη δεν είναι τόσο σοβαρή όσο ήταν το 2021-2022. Αν και η απώλεια της παραγωγής του Κατάρ είναι σημαντική, η Κίνα έχει μειώσει ουσιαστικά τις εισαγωγές φυσικού αερίου, μετριάζοντας έτσι τον αντίκτυπο. Μέχρι στιγμής, οι τιμές του φυσικού αερίου στην Ευρώπη έχουν σταθεροποιηθεί στα 45 ευρώ περίπου ανά μεγαβατώρα, από το υψηλό των σχεδόν 75 ευρώ που είχε σημειωθεί κατά τη διάρκεια του πολέμου, και σημαντικά κάτω από το ιστορικό υψηλό των 345 ευρώ τον Ιούλιο του 2022.
Με τις τιμές να βρίσκονται πολύ κάτω από τα ακραία επίπεδα που καταγράφηκαν πριν από τέσσερα χρόνια, οι σταθμοί παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας που λειτουργούν με φυσικό αέριο δεν ωθούν τις τιμές της ηλεκτρικής ενέργειας προς τα πάνω όπως συνέβη τότε.
Τέλος, οι επενδύσεις της Ευρώπης στα δίκτυα ηλεκτρικής ενέργειας αποδίδουν καρπούς. Πριν από τέσσερα χρόνια, η ήπειρος αντιμετώπιζε προβλήματα συμφόρησης στη μεταφορά ενέργειας, έλλειψης μπαταριών και γενικά παλαιά συστήματα. Ο συνδυασμός αυτών των παραγόντων οδήγησε σε πιέσεις που, κατά καιρούς, έστειλαν τις χονδρικές τιμές, έστω και για λίγες ώρες, σε ανησυχητικά επίπεδα. Το δίκτυο του Ηνωμένου Βασιλείου, σε κάποιο σημείο, αναγκάστηκε να ενεργοποιήσει πρωτόκολλα έκτακτης ανάγκης στο Λονδίνο, αγοράζοντας ηλεκτρική ενέργεια έως και 5.000% πάνω από τις κανονικές τιμές, για να κρατήσει τα φώτα αναμμένα. Αυτή τη φορά, η υποδομή ανταποκρίνεται πολύ καλύτερα χάρη σε νέες επενδύσεις δισεκατομμυρίων ευρώ.
Συνοψίζοντας, η Ευρώπη αντιμετωπίζει αυτό που πολλοί αποκαλούν τη χειρότερη ενεργειακή κρίση όλων των εποχών, με τιμές ηλεκτρικής ενέργειας που δεν προκαλούν πανικό. Με βάση τα ετήσια συμβόλαια, οι τιμές της ηλεκτρικής ενέργειας στη Γερμανία είναι μόλις 4% υψηλότερες από τον μέσο όρο του 2025. Σε σύγκριση με το 2022, έχουν μειωθεί κατά περισσότερο από 90%. Αυτός είναι ένας σημαντικός λόγος για τον οποίο η τρέχουσα ενεργειακή κρίση δεν μοιάζει και πολύ με κρίση για τους Ευρωπαίους, τουλάχιστον όχι ακόμα. Οπότε, ναι, υπάρχει ένα ενεργειακό σοκ: τα καύσιμα των αεροσκαφών το αποδεικνύουν. Πρόκειται για ένα ολοκληρωτικό ενεργειακό σοκ; Όχι και τόσο.
Απόδοση – Επιμέλεια: Λυδία Ρουμποπούλου
