Το ενδιαφέρον του πλανήτη έχει επικεντρωθεί τόσο πολύ στο Ιράν τον τελευταίο καιρό, που είναι εύκολο να χάσει κανείς την επαφή με όσα συμβαίνουν στον πολύ μεγαλύτερο πόλεμο της Ουκρανίας. Κι όμως, πολλά έχουν αλλάξει εκεί από τις αρχές του έτους, απαιτώντας νέες προσεγγίσεις από τους Ευρωπαίους συμμάχους του Κιέβου.
Μετά από έναν σκληρό χειμώνα, η Ουκρανία κατάφερε να σταθεροποιήσει το μέτωπο τους τελευταίους μήνες, σημειώνοντας μάλιστα σε ορισμένες περιπτώσεις καθαρά εδαφικά κέρδη. Συνολικά, η φύση του πεδίου μάχης έχει αλλάξει με τρόπους που αμβλύνουν τα συντριπτικά πλεονεκτήματα της Ρωσίας σε ανθρώπινο δυναμικό, πυροβολικό και τεθωρακισμένα — και όλα αυτά, ακριβώς την ώρα που η προσοχή που στρέφεται στο Ιράν, παγώνοντας την ειρηνευτική διαδικασία της οποίας ηγούνται οι ΗΠΑ.
Τα εναέρια και επίγεια drones έχουν κυριαρχήσει σε τέτοιο βαθμό, που η παρουσία στρατευμάτων σε προκεχωρημένες θέσεις – στη λεγόμενη “zero line” ή “γραμμή μηδέν” – δεν εξυπηρετεί πλέον στρατιωτικούς σκοπούς για την άμυνα της Ουκρανίας. Κι αυτό γιατί οι στρατιώτες δεν μπορούν να μετακινηθούν πάνω από το έδαφος χωρίς να σκοτωθούν, ενώ η εναλλαγή ή ο ανεφοδιασμός τους είναι πρακτικά αδύνατος, όπως μου εξήγησε ο Μικόλα Μπιέλιεσκοφ, ερευνητής στο Εθνικό Ινστιτούτο Μελετών Ασφάλειας του Κιέβου.
Στην πραγματικότητα, τα drones έχουν αλλάξει τη φύση των ένοπλων συγκρούσεων σε τέτοιο βαθμό, που η “γραμμή μηδέν” ίσως να μην είναι πλέον το σημείο όπου θα κριθεί η έκβαση του πολέμου. Πλέον, στις πιο προκεχωρημένες θέσεις βρίσκονται μόλις τρεις Ουκρανοί στρατιώτες ανά χιλιόμετρο και, σύμφωνα με τον Μπιέλιεσκοφ, έχουν μετατραπεί σε βαρίδι. Οι εξαντλημένες, γενειοφόρες φιγούρες τους, όταν τελικά βγαίνουν από τα χαράκωματα, το μόνο που καταφέρνουν είναι να προκαλούν οργή και να αποθαρρύνουν τη στρατολόγηση στα μετόπισθεν.
Αυτό θα ήταν καταστροφικό αν η Μόσχα δεν αντιμετώπιζε τις ίδιες προκλήσεις — οι οποίες επιδεινώνονται από το γεγονός ότι, ως δύναμη εισβολής, τα στρατεύματά της δεν έχουν άλλη επιλογή από το να εκτίθενται περισσότερο σε αυτό το αμείλικτο, γεμάτο drones περιβάλλον. Ως αποτέλεσμα, υφίστανται απώλειες σε πολύ υψηλότερο ποσοστό από την Ουκρανία.
Το πιο σημαντικό μέρος του πολέμου διεξάγεται πλέον σε μια ζώνη που εκτείνεται πλέον έως και 300 χιλιόμετρα πίσω από τη γραμμή μηδέν, με τις δύο πλευρές να χρησιμοποιούν drones μέσου βεληνεκούς και πυραύλους για να καταστρέψουν τις εφοδιαστικές αλυσίδες και τις προσπάθειες συγκέντρωσης δυνάμεων του αντιπάλου. Πέρα από αυτή την εκτεταμένη ζώνη, τα πλήγματα μεγάλου βεληνεκούς αποκτούν όλο και μεγαλύτερη σημασία, καθώς κάθε πλευρά προσπαθεί να υπονομεύσει τη λαϊκή υποστήριξη για την πολεμική προσπάθεια της άλλης. Αυτό το κομμάτι του πολέμου ήταν για καιρό μονόπλευρο. Τώρα, όμως, η Ουκρανία είναι σε θέση να ανταγωνιστεί τη Ρωσία στα πλήγματα με drones μεγάλου βεληνεκούς, παρόλο που εξακολουθεί να υστερεί σε μέσα για να αντιμετωπίσει τους βαλλιστικούς πυραύλους που αναχαιτίζονται πιο δύσκολα.
Οι επιθέσεις εναντίον ρωσικών εγκαταστάσεων αποθήκευσης και εξαγωγής πετρελαίου συγκαταλέγονται στους παράγοντες που εξουδετερώνουν τα οφέλη που αποκόμισε η Μόσχα μετά τη χαλάρωση των κυρώσεων από τον πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ στην αρχή του πολέμου στο Ιράν. Η ρωσική οικονομία βρίσκεται υπό αυξανόμενη πίεση. Στις 12 Μαΐου, η κυβέρνηση αναθεώρησε προς τα κάτω τις προβλέψεις της για την ανάπτυξη το 2026, από 1,3% σε 0,4%.
Οι ουκρανικές επιθέσεις έχουν επίσης ψυχολογικό αντίκτυπο, καθιστώντας πιο δύσκολο για τους Ρώσους να αγνοήσουν το γεγονός ότι βρίσκονται σε πόλεμο. Τη νύχτα της Κυριακής, η Ουκρανία εκτόξευσε σχεδόν 600 drones εναντίον στόχων στη Ρωσία, συμπεριλαμβανομένης της Μόσχας και των γύρω περιοχών, σκοτώνοντας τουλάχιστον τέσσερις ανθρώπους. Τα ποσοστά του προέδρου Βλαντιμίρ Πούτιν στις δημοσκοπήσεις μειώνονται, ακόμη και αν η πολιτική του θέση παραμένει ισχυρή. Με την αποχώρηση των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων από τον ΟΠΕΚ, μια υπερπροσφορά πετρελαίου διαφαίνεται στον ορίζοντα μόλις τελειώσει η σύγκρουση στο Ιράν, αυξάνοντας την προοπτική για περαιτέρω υποβαθμίσεις της ανάπτυξης.
Πιθανότατα λόγω αυτού του δυσοίωνου σκηνικού, ο Πούτιν δήλωσε πρόσφατα ότι πιστεύει ότι ο πόλεμος “πλησιάζει στο τέλος του”. Δεν είμαι σίγουρος ότι το πιστεύει περισσότερο από ό,τι ο Τραμπ, όταν λέει — ξανά και ξανά — ότι οι Ιρανοί είναι έτοιμοι να “συνθηκολογήσουν” και ότι ο πόλεμος εκεί έχει κερδηθεί. Αλλά ο Πούτιν πιστεύει σαφώς τώρα ότι αυτό είναι που θέλουν να ακούσουν οι Ρώσοι.
Σύμφωνα με πρόσφατο δημοσίευμα των Financial Times, ο Πούτιν έχει εγκαταλείψει την ελπίδα ότι ο Τραμπ θα αναγκάσει το Κίεβο σε συνθηκολόγηση και προετοιμάζεται για παρατεταμένο πόλεμο, έχοντας πειστεί από τους στρατηγούς του ότι μπορούν να καταλάβουν το υπόλοιπο Ντονμπάς μέχρι το φθινόπωρο — και στη συνέχεια να απαιτήσουν περισσότερα εδάφη με αντάλλαγμα μια κατάπαυση του πυρός. Αν και οι υπολογισμοί για μια τέτοια γρήγορη νίκη αγγίζουν τα όρια της φαντασίας, η περιγραφή του κλίματος που επικρατεί αυτή τη στιγμή στο Κρεμλίνο ακούγεται αληθινή.
Στον πόλεμο των εντυπώσεων και της κοινής γνώμης, ο Πούτιν έχει κάποιους λόγους να είναι αισιόδοξος. Η εσωτερική πολιτική σκηνή της Ουκρανίας μοιάζει όλο και πιο εκρηκτική, εν μέσω αποκαλύψεων για διαφθορά στο στενό περιβάλλον του προέδρου Βολοντίμιρ Ζελένσκι. Οι αρχές καταπολέμησης της διαφθοράς στο Κίεβο ξεκίνησαν αυτή την εβδομάδα επίσημη έρευνα για ξέπλυμα μαύρου χρήματος σε βάρος του πρώην προσωπάρχη του, Αντρίι Γιέρμακ.
Ο Πούτιν, φυσικά, δεν αντιμετωπίζει τέτοια απειλή, επειδή έχει φροντίσει να μην υπάρχουν ανεξάρτητοι εισαγγελείς ή δικαστήρια στη Ρωσία. Με τον ίδιο τρόπο, τα ελεγχόμενα από το κράτος ρωσικά μέσα ενημέρωσης είναι πολύ πιο υπάκουα στην αποσιώπηση των κακών ειδήσεων από το μέτωπο σε σχέση με τα αντίστοιχα ουκρανικά. Το αποτέλεσμα είναι ότι οι δυσκολίες του Κιέβου όσον αφορά στην στρατολόγηση και στις λιποταξίες συνεχίζονται με αμείωτο ρυθμό. Η τεχνολογία βοηθά, αλλά όπως δήλωσε ο αντικαταστάτης του Γερμάκ, Κυρίλο Μπουντάνοφ, σε συνέντευξή του στα τοπικά μέσα ενημέρωσης τον περασμένο μήνα, αυτό είναι ένα “τεράστιο, γιγαντιαίο πρόβλημα”, διότι “οι πόλεμοι δεν κερδίζονται χωρίς ανθρώπους”.
Αυτό δεν σημαίνει ότι το Κίεβο θα λυγίσει ή πρέπει να λυγίσει πρώτο, γιατί για τους Ουκρανούς αυτός είναι ένας αγώνας επιβίωσης, ενώ για τους Ρώσους παραμένει μια εισβολή από επιλογή. Εντούτοις, αυτό αποτελεί και πρόκληση για τους εναπομείναντες συμμάχους της Ουκρανίας, καθώς ο λαός και οι μαχητές της έχουν εξαντληθεί. Η Ευρώπη πρέπει να αναπτύξει μια στρατηγική για την Ουκρανία που δεν θα εξαρτάται πλέον από την Ουάσινγκτον ή τη δέσμευσή της στο ΝΑΤΟ. Αυτή η στρατηγική πρέπει να ενισχύσει τόσο τη στρατιωτική όσο και την κοινωνική άμυνα του Κιέβου, πείθοντας τους Ουκρανούς ότι έχουν ένα μέλλον για το οποίο αξίζει να πολεμήσουν.
Η δέσμευση για ευρωπαϊκή χρηματοδότηση ύψους 90 δισεκατομμυρίων δολαρίων για την Ουκρανία ήταν μια κρίσιμη αρχή – η αντικατάσταση του πρώην πρωθυπουργού Βίκτορ Όρμπαν στην Ουγγαρία άνοιξε αυτήν και άλλες πόρτες. Τώρα το μπλοκ πρέπει να συμφωνήσει σε ένα νέο πλαίσιο για ειρηνευτικές συνομιλίες, χωρίς τη συμμετοχή των ΗΠΑ, και να δώσει ελπίδα στους Ουκρανούς δημιουργώντας μια ειδικά διαμορφωμένη πορεία για την ένταξή τους στην Ευρωπαϊκή Ένωση και τις δυτικές ρυθμίσεις ασφαλείας. Αυτή η πολιτική θα πρέπει να κινηθεί γρήγορα για να αποδώσει απτά αποτελέσματα, αλλά και να θέσει ένα ρεαλιστικό χρονοδιάγραμμα και μια διαδικασία για την τελική, πλήρη ένταξη στην ΕΕ.
Το θετικό είναι ότι οι περισσότεροι ηγέτες της Ευρώπης αναγνωρίζουν πλέον ότι η ενσωμάτωση της μεγάλης στρατιωτικής βιομηχανίας drones της Ουκρανίας προσφέρει την καλύτερη δική τους εγγύηση ασφάλειας έναντι ενός αναθεωρητικού Κρεμλίνου, ελλείψει ενός αξιόπιστου Αμερικανού εταίρου. Αυτή η αντίληψη για το Κίεβο ως παρόχου ασφάλειας θα πρέπει να είναι η αφετηρία για κάθε τους ενέργεια.
Λιγότερο ενθαρρυντικό είναι το γεγονός ότι αυτός ο πόλεμος έχει μετατραπεί σε μια μάχη αφηγημάτων και αυτοπεποίθησης, όσο και σε έναν αγώνα για εδάφη, επομένως οι σύμμαχοι της Ουκρανίας πρέπει να ανασυγκροτηθούν και να απαντήσουν ανάλογα. Για το δικό τους συμφέρον, πρέπει να βρουν έναν νέο μεσολαβητή για να αντικαταστήσουν τις ΗΠΑ και να διασφαλίσουν ότι το Κίεβο θα επιβιώσει από αυτό που μοιάζει πολύ με την τελευταία στρατιωτική ζαριά της Μόσχας αυτό το καλοκαίρι.
