Φανταστείτε τον πόλεμο στη Μέση Ανατολή να εκτυλίσσεται σε μια παγκόσμια οικονομία που λειτουργεί σε μεγάλο βαθμό με ηλεκτρική ενέργεια. Η κρίση θα ήτσν μεγάλη, αλλά οι οικονομικές επιπτώσεις θα ήταν πολύ διαφορετικές.
Οι εφοδιαστικές αλυσίδες των ορυκτών καυσίμων “μεταφέρουν” γεωπολιτικό κίνδυνο
Το Στενό του Ορμούζ είναι ένα από τα πιο κρίσιμα ενεργειακά σημεία συμφόρησης στον πλανήτη. Περίπου το ένα πέμπτο του πετρελαίου που διακινείται παγκοσμίως και σημαντικό μέρος του υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) μεταφέρονται μέσω αυτής της στενής θαλάσσιας οδού που συνδέει τον Κόλπο με τις παγκόσμιες αγορές.
Τις τελευταίες ημέρες, η κυκλοφορία των δεξαμενόπλοιων μέσω του Στενού έχει μειωθεί δραματικά, καθώς οι ασφαλιστικές εταιρείες απέσυραν την κάλυψή τους και οι ναυτιλιακές εταιρείες ανέστειλαν τις μεταφορές, ωθώντας προς τα πάνω τις τιμές του πετρελαίου και τα έξοδα μεταφοράς, ενώ ταυτόχρονα αυξήθηκαν οι ανησυχίες για τον πληθωρισμό, τους λογαριασμούς ενέργειας των νοικοκυριών και για τις διαταραχές στον εφοδιασμό. Οι επιθέσεις σε ενεργειακές υποδομές στην Μέση Ανατολή έχουν πυροδοτήσει φόβους για μακροπρόθεσμες επιπτώσεις.
Είναι ένα μοτίβο που παρατηρήθηκε στην πετρελαϊκή κρίση της δεκαετίας του 1970 και, πιο πρόσφατα, με τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία. Το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο είναι γεωγραφικά συγκεντρωμένοι πόροι που πρέπει να μεταφέρονται συνεχώς μέσω αγωγών, λιμένων και ναυτιλιακών οδών για να φτάσουν στους καταναλωτές. Οι πετρελαϊκές κρίσεις διασπείρονται γρήγορα μέσω των μεταφορικών και ναυτιλιακών εξόδων, ενώ οι διαταραχές στην παροχή φυσικού αερίου πλήττουν τη βιομηχανία, τα κτίρια και τα συστήματα ηλεκτροδότησης. Όταν εμφανίζεται κίνδυνος στις θαλάσσιες οδούς, η αβεβαιότητα για τις αγορές και την οικονομία εξαπλώνεται γρήγορα.
Η μετάβαση της Ευρώπης από το ρωσικό αέριο μέσω αγωγών στις παγκόσμιες αγορές LNG έχει περιορίσει την εξάρτησή της από έναν μόνο προμηθευτή, αλλά όχι και τους κινδύνους: η προμήθεια εξαρτάται πλέον από παραγωγούς όπως οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Κατάρ, με τις μεταφορές να υλοποιούνται μέσω θαλάσσιων οδών υπό απειλή.
Η ηλεκτροδότηση μειώνει την έκθεση σε διαταραχές του εφοδιασμού καυσίμων
Σε μια οικονομία που θα στηριζόταν σχεδόν αποκλειστικά στην ηλεκτρική ενέργεια, η μετάδοση του γεωπολιτικού κινδύνου στην παγκόσμια οικονομία θα ήταν ηπιότερη.
Μεγάλο μέρος της ενέργειας που τροφοδοτεί τη βιομηχανία και τις ψηφιακές υποδομές θα προερχόταν από καθαρή ηλεκτρική ενέργεια που θα παραγόταν από αιολική, ηλιακή, πυρηνική ενέργεια και άλλες πηγές. Οι μεταφορές θα βασίζονταν πολύ περισσότερο στην ηλεκτρική ενέργεια παρά στο πετρέλαιο. Τα κτίρια θα θερμαίνονταν και θα ψύχονταν όλο και περισσότερο με ηλεκτρικές τεχνολογίες αντί με εισαγόμενα καύσιμα. Σε πολλούς τομείς, αυτή η μετατόπιση θα βασιζόταν στην άμεση ηλεκτροδότηση –τη χρήση της ίδιας της ηλεκτρικής ενέργειας αντί της μετατροπής της σε καύσιμα– η οποία είναι συνήθως ο πιο αποδοτικός και οικονομικά ανταγωνιστικός τρόπος για την αποανθρακοποίηση των μεταφορών, των κτιρίων και μεγάλου μέρους της βιομηχανίας.
Μια κρίση στον Κόλπο θα εξακολουθούσε να επηρεάζει τις αγορές πετρελαίου και τομείς όπως η αεροπορία, η ναυτιλία και τα πετροχημικά, αλλά το μερίδιο της παγκόσμιας οικονομίας που θα εκτίθετο άμεσα σε κλυδωνισμούς σε μια μόνο θαλάσσια οδό ή σε μια σύγκρουση θα ήταν πολύ μικρότερο.
Αντί για διαταραχές στην προμήθεια καυσίμων που εξαπλώνονται σε ολόκληρη την παγκόσμια οικονομία, η προσοχή θα στρεφόταν προς την ανθεκτικότητα των συστημάτων ηλεκτρικής ενέργειας: την αντοχή των δικτύων, τη διαθεσιμότητα αποθήκευσης, την αξιοπιστία της παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας και την ικανότητα άμυνας έναντι κυβερνοεπιθέσεων. Οι ενεργειακές κρίσεις δεν θα εξαφανίζονταν, αλλά η ικανότητά τους να αποσταθεροποιούν την παγκόσμια οικονομία θα μειωνόταν.
Το παγκόσμιο ενεργειακό σύστημα έχει αρχίσει ήδη να αλλάζει
Η σημερινή κρίση στον Κόλπο συνεχίζει να εξελίσσεται με βάση τα ορυκτά καύσιμα, αλλά το ενεργειακό σύστημα αρχίζει να αλλάζει.
Η ηλεκτροδότηση αναδιαμορφώνει σταδιακά τον τρόπο παραγωγής, εμπορίας και κατανάλωσης της ενέργειας. Τα ηλεκτρικά συστήματα βασίζονται πολύ περισσότερο σε υποδομές που έχουν κατασκευαστεί στο πλαίσιο των εθνικών και περιφερειακών οικονομιών ή σε φιλικές χώρες: δίκτυα ηλεκτρικής ενέργειας, παραγωγή ανανεώσιμης ενέργειας, αποθήκευση κ.ο.κ.
Η Ουκρανία δείχνει πώς τα ηλεκτροκίνητα συστήματα μπορούν να είναι πιο ανθεκτικά
Η Ουκρανία μάς δείχνει ήδη τι μπορεί να σημαίνει η ηλεκτροκίνηση σε μια κρίση. Καθώς ανασυγκροτεί το ενεργειακό της σύστημα εν μέσω πολέμου, επεκτείνει τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και τις ηλεκτροκίνητες υποδομές που βασίζονται σε εγχώριους πόρους και είναι πιο δύσκολο να διαταραχθούν από τα συστήματα που εξαρτώνται από καύσιμα. Τα αποκεντρωμένα δίκτυα ηλεκτρικής ενέργειας μπορούν να αποκατασταθούν γρηγορότερα μετά από επιθέσεις και να μειώσουν την εξάρτηση από εισαγόμενα καύσιμα.
Η μετάβαση στην ηλεκτρική ενέργεια γίνεται όλο και πιο φανερή. Η δυναμικότητα των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας αυξήθηκε κατά 585 γιγαβάτ το 2024, αντιπροσωπεύοντας το 92,5% της συνολικής αύξησης της δυναμικότητας και ένα ρεκόρ ετήσιου ρυθμού ανάπτυξης άνω του 15%. Οι εγκαταστάσεις ηλιακής και αιολικής ενέργειας προβλέπεται να προσθέσουν περίπου 4.600 γιγαβάτ μεταξύ 2025 και 2030, μια από τις ταχύτερες επεκτάσεις ενεργειακής υποδομής στην ιστορία. Οι επενδυτικές τάσεις ενισχύουν την πορεία αυτοί. Οι παγκόσμιες επενδύσεις στον τομέα της ενέργειας έφτασαν τα 3,3 τρισ. δολάρια το 2025, με 2,2 τρισ. δολάρια να διοχετεύονται προς την καθαρή ενέργεια.
Από την πλευρά του το Πεκίνο έχει ως προτεραιότητα την επέκταση χρήσης της καθαρής ενέργειας, την ανάπτυξη του δικτύου και την αποθήκευση ενέργειας, ως μέρος μιας ευρύτερης στρατηγικής για την ενίσχυση της ενεργειακής ασφάλειας και της βιομηχανικής ανταγωνιστικότητας. Αν και το σχέδιο της Κίνας είναι συγκρατημένο όσον αφορά τους βραχυπρόθεσμους στόχους για το κλίμα, αναγνωρίζει ότι τα ηλεκτρικά ενεργειακά συστήματα αποκτούν κεντρική ρόλο στην οικονομική στρατηγική.
Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα Φον ντερ Λάιεν, έχει επανειλημμένα συνδέσει την ενεργειακή ασφάλεια, την ανταγωνιστικότητα και την αποανθρακοποίηση. Η αιολική και η ηλιακή ενέργεια παρήγαγαν το 2025 το 30% της ενέργειας που χρειαζόταν η ΕΕ (ποσότητα-ρεκόρ), ξεπερνώντας τα ορυκτά καύσιμα που παρήγαγαν 29%. Η πρόσφατη υπογραφή της Διακήρυξης του Αμβούργου από το Ηνωμένο Βασίλειο και την ΕΕ για την επιτάχυνση της ανάπτυξης της καθαρής ενέργειας, παράλληλα με τον προτεινόμενο νόμο για την επιτάχυνση της βιομηχανικής ανάπτυξης και τις ευρύτερες μεταρρυθμίσεις για την προώθηση της χρήσης καθαρής ενέργειας, δείχνει ότι η Ευρώπη αναγνωρίζει πως η ηλεκτροδότηση και η εγχώρια καθαρή ενέργεια είναι καθοριστικής σημασίας για την οικονομική ανθεκτικότητα και τους κλιματικούς στόχους.
Η πολιτική και οι υποδομές θα καθορίσουν το ρυθμό της αλλαγής
Για τις επιχειρήσεις που είναι έτοιμες να επενδύσουν σε ηλεκτρικές τεχνολογίες, τα μεγαλύτερα εμπόδια συνήθως δεν είναι τεχνολογικά, αλλά ρυθμιστικά. Οι συνδέσεις με το δίκτυο μπορεί να διαρκέσουν χρόνια, η επέκταση των υποδομών υστερεί σε σχέση με τη ζήτηση και η αβεβαιότητα των πολιτικών –καθώς και οι επιζήμιες ανατροπές των κανονιστικών ρυθμίσεων– υπονομεύουν την εμπιστοσύνη και επιβραδύνουν τις επενδυτικές αποφάσεις. Οι εταιρείες όλων των κλάδων είναι πιο έτοιμες να ηλεκτροδοτήσουν τους στόλους, τα κτίρια και τις βιομηχανικές διαδικασίες τους, αλλά χρειάζονται αξιόπιστες ενδείξεις ότι τα ηλεκτρικά συστήματα θα υποστηρίξουν αυτήν τη μετατόπιση.
Για να αντιμετωπίσουν αυτή την κρίση, οι κυβερνήσεις πρέπει να επικεντρωθούν στις συνθήκες που θα διευκολύνουν την ηλεκτροδότηση. Η επέκταση της χωρητικότητας του δικτύου, η επιτάχυνση των αδειοδοτήσεων, ο εκσυγχρονισμός των αγορών ηλεκτρικής ενέργειας και οι επενδύσεις σε υποδομές δεν αποτελούν πλέον εναλλακτικές ενεργειακές πολιτικές. Τα κράτη που δημιουργούν αξιόπιστα και οικονομικά προσιτά συστήματα ηλεκτρικής ενέργειας θα προσελκύσουν επενδύσεις, θα ενισχύσουν τη βιομηχανική ανταγωνιστικότητά τους και θα περιορίσουν την έκθεσή τους στις διακυμάνσεις των τιμών των καυσίμων.
Τα οφέλη από μια παγκόσμια ηλεκτρική οικονομία δεν είναι θεωρητικά. Η ηλεκτρική ενέργεια είναι ο τρόπος για να αποχωρήσουμε από τον φαύλο κύκλο των ορυκτών καυσίμων, των διακυμάνσεων της αγοράς και της αστάθειας. Το ερώτημα είναι πόσο γρήγορα μπορούν να δημιουργήσουν οι κυβερνήσεις τα συστήματα που θα επιτρέψουν τη διεύρυνση της χρήσης της.
