Ο πόλεμος είναι πληθωριστικός — πάντα ήταν και πάντα θα είναι. Αυτό δεν πρέπει να εκπλήσσει καταναλωτές και επενδυτές, αλλά υπάρχουν και καλά νέα: η τρέχουσα πληθωριστική αναταραχή δεν έχει φτάσει ακόμη στο επίπεδο προηγούμενων ανάλογων ιστορικών γεγονότων, δεν αποτελεί προς το παρόν αρνητικό πιστωτικό γεγονός, και οι πληθωριστικές πιέσεις μπορούν να ελεγχθούν και να αντιστραφούν με την κατάλληλη νομισματική πολιτική. Προειδοποίηση, όμως: και αυτό μπορεί να αλλάξει.
Πώς επηρεάζει ο πόλεμος τον πληθωρισμό
Ο αντίκτυπος του πολέμου στην άνοδο του πληθωρισμού είναι πολύπλευρος. Ιστορικά οι συγκρούσεις διαταράσσουν τις παγκόσμιες εφοδιαστικές αλυσίδες και την αγορά εργασίας, αυξάνουν τις τιμές βασικών εμπορευμάτων, ανατρέπουν τον δημοσιονομικό προγραμματισμό για ιδιώτες και εταιρείες, ενισχύουν τις στρατιωτικές δαπάνες και διογκώνουν τα κρατικά ελλείμματα.
Όσο μεγαλύτερη η σύγκρουση, τόσο πιο έντονη είναι η πληθωριστική επίδραση. Στις ΗΠΑ οι μεγαλύτερες αυξήσεις του πληθωρισμού σημειώθηκαν κατά τον Α΄ και τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Κατά τη διάρκεια των δύο πολέμων και στα χρόνια που ακολούθησαν, ο Δείκτης Τιμών Καταναλωτή εκτινάχθηκε στο 23,7% και 19,7%, αντίστοιχα, σε ετήσια βάση.
Το παρακάτω διάγραμμα δείχνει την ιστορική σχέση μεταξύ σημαντικών γεωπολιτικών συγκρούσεων και του αμερικανικού πληθωρισμού. Αν και όλες οι αυξήσεις του πληθωρισμού δεν οφείλονται σε ένοπλες συρράξεις, οι παγκόσμιοι πόλεμοι πάντοτε ωθούσαν ανοδικά τον πληθωρισμό.
Ο πόλεμος στο Ιράν δεν διαφέρει από άλλες συγκρούσεις
Η εν εξελίξει σύγκρουση στη Μέση Ανατολή δεν αποτελεί εξαίρεση σε αυτόν τον κανόνα. Από την αρχή του πολέμου, βλέπουμε πτώση στις τιμές των μετοχών, αύξηση της απόδοσης των ομολόγων, έντονη μεταβλητότητα στις αγορές. Πρόκειται για χαρακτηριστικά φαινόμενα ενός πληθωριστικού σοκ. Ας ανατρέξουμε σε προηγούμενες πληθωριστικές κρίσεις για να δούμε πώς συμπεριφέρθηκαν ορισμένες κατηγορίες περιουσιακών στοιχείων.
Η πιο πρόσφατη κρίση της πανδημίας του covid είναι καλό παράδειγμα. Αν και δεν προκλήθηκε από πολεμική σύρραξη, η αντίδραση της αγοράς ήταν χαρακτηριστική ενός πληθωριστικού σοκ. Ο Δείκτης Τιμών Καταναλωτή των ΗΠΑ ανήλθε από 2,6% τον Μάρτιο του 2021 σε 9,1% τον Ιούνιο του 2022 — στο υψηλότερο επίπεδό του από τη δεκαετία του 1980.
Κατά την περίοδο της πανδημίας, τα περισσότερα χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία επηρεάστηκαν αρνητικά, αλλά όχι όλα, επειδή οι κεντρικές τράπεζες σε όλο τον κόσμο εφάρμοσαν επιθετικά περιοριστικές νομισματικές πολιτικές ως απάντηση στην άνοδο του πληθωρισμού.
Οι αποτιμήσεις των μετοχών υποχώρησαν, οι αποδόσεις των ομολόγων ενισχύθηκαν και ορισμένα εμπορεύματα και κρυπτονομίσματα σημείωσαν “βουτιά”. Από την άλλη, ενισχύθηκε το δολάριο. Όπως και τώρα, οι τιμές του πετρελαίου κινήθηκαν ανοδικά.
Αυτές είναι τυπικές αντιδράσεις σε ένα πληθωριστικό γεγονός και παρατηρούμε αντίστοιχες αντιδράσεις σήμερα, αν και σε διαφορετική κλίμακα.
Περιστατικά πληθωρισμού vs πιστωτικών περιστατικών
Δεν είναι όλες οι κρίσεις ίδιες. Η τρέχουσα πληθωριστική αναταραχή δεν πρέπει να συγχέεται με ένα περιστατικό αρνητικών πιστωτικών προοπτικών. Γεγονότα όπως η Μεγάλη Ύφεση της δεκαετίας του 1930, η παγκόσμια χρηματοπιστωτική κρίση του 2008-2009 ή η πτώχευση της Silicon Valley Bank το 2023 αποτελούν παραδείγματα περιστατικών αυξημένου κινδύνου αθέτησης πιστωτικών υποχρεώσεων.
Ενώ η κρίση του covid ξεκίνησε αρχικά ως πιστωτική κρίση, γρήγορα μετατράπηκε σε κρίση ανεξέλεγκτου πληθωρισμού. Η αγορά πιστωτικών αθετήσεων επιβεβαιώνει την άποψή μας ότι η τρέχουσα κρίση δεν αποτελεί πιστωτικό γεγονός, καθώς οι τιμές σε αυτή την αγορά παραμένουν σε στενό εύρος.
Οι αντιδράσεις των χρηματοπιστωτικών αγορών σε μια πιστωτική κρίση, αν και εξίσου ανησυχητικές για τους επενδυτές, διαφέρουν. Είναι σημαντικό να γίνει αυτός ο διαχωρισμός, καθώς όλες οι κρίσεις δεν είναι ίδιες.
Οι προοπτικές του πληθωρισμού
Οι τρέχουσες προσδοκίες για τον πληθωρισμό σε 5ετή και 10ετή βάση, με ημερομηνίας αναφοράς την 25η Μαρτίου, είναι 2,59% και 2,31% αντίστοιχα. Τι σημαίνουν αυτά τα νούμερα σε σύγκριση με την περίοδο της πανδημίας; Οι προσδοκίες της αγοράς για τον πληθωρισμό κατά την πανδημία ήταν πολύ υψηλότερες. Αυτό σημαίνει ότι η τρέχουσα αναταραχή είναι λιγότερο σοβαρή από ό,τι της πανδημίας — προς το παρόν τουλάχιστον.
Η νομισματική πολιτική της Fed
Μια άλλη χρήσιμη πληροφορία που προέρχεται από τις χρηματοπιστωτικές αγορές είναι η πορεία των επιτοκίων της Federal Reserve. Πριν την έναρξη των πρόσφατων εχθροπραξιών στη Μέση Ανατολή, η αγορά ανέμενε τουλάχιστον τρεις μειώσεις των επιτοκίων της Fed κατά 0,25% έκαστη έως το τέλος του 2026. Αυτό έχει αλλάξει. Τώρα η αγορά δεν βλέπει μειώσεις επιτοκίων στο άμεσο μέλλον, αλλά μεταθέτει για τον Οκτώβριο αυτό το ενδεχόμενο. Είναι μια σημαντική αλλαγή των τελευταίων εβδομάδων.
Ας συγκρίνουμε τις τρέχουσες προοπτικές της αγοράς με αυτές της κρίσης της πανδημίας. Εκείνη την περίοδο, και ενώ ο πληθωρισμός άρχισε να αυξάνεται, οι αγορές προεξοφλούσαν έναν κύκλο αύξησης των επιτοκίων. Ενώ η αλλαγή στις τρέχουσες προοπτικές είναι ραγδαία, οι τρέχουσες προσδοκίες δείχνουν ότι η πορεία των επιτοκίων της Fed είναι λιγότερο επιθετική από ό,τι την περίοδο της πανδημίας.
Πόσο θα κρατήσει η μεταβλητότητα;
Ενώ ο πόλεμος είναι πληθωριστικός, δεν έχουν όλες οι συγκρούσεις την ίδια μακροχρόνια πληθωριστική επίδραση. Το μήνυμα που στέλνουν οι αγορές σταθερού εισοδήματος είναι επαγρύπνηση και ανησυχία, αλλά όχι στα επίπεδα άγχους που βιώθηκαν κατά την πρόσφατη κρίση του covid. Βέβαια, το σκηνικό αυτό μπορεί να αλλάξει.
Τα καλά νέα που προκύπτουν από αυτή την αναδρομική ανάλυση είναι ότι οι μεγάλες αυξήσεις του πληθωρισμού μπορούν να ελεγχθούν και να αναστραφούν με την κατάλληλη νομισματική πολιτική. Δεδομένης της σχετικά θετικής προοπτικής της αγοράς, και αν οι προσδοκίες για τον πληθωρισμό έχουν κορυφωθεί (μεγάλο “αν”), τότε εκτιμώ πως η περίοδος των κλυδωνισμών θα είναι σύντομη. Ωστόσο, αν ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή παραταθεί, οι προοπτικές θα αλλάξουν.
