Τι επισημαίνει ο Διοικητής της Κεντρικής Τράπεζας για τον ρόλο της χρηματοοικονομικής γνώσης στην κοινωνική συνοχή, την ευρωπαϊκή στρατηγική και την κυπριακή οικονομία
Η οικονομική παιδεία αποτελεί βασικό πυλώνα της οικονομικής ευημερίας και της κοινωνικής συνοχής, επισημαίνει ο Χριστόδουλος Πατσαλίδης, Διοικητής της Κεντρικής Τράπεζας της Κύπρου και Πρόεδρος της Κυπριακής Επιτροπής Χρηματοοικονομικού Αλφαβητισμού και Παιδείας.
Όπως αναφέρει, σε ένα ολοένα και πιο σύνθετο οικονομικό και χρηματοοικονομικό περιβάλλον, καλείσαι να λαμβάνεις αποφάσεις που επηρεάζουν όχι μόνο τη δική σου οικονομική ευημερία, αλλά και τη σταθερότητα και την ανάπτυξη της οικονομίας συνολικά.
Σύμφωνα με τον ίδιο, ο χρηματοοικονομικός αλφαβητισμός σού δίνει πρόσβαση σε βασική γνώση, μειώνει το χάσμα πληροφόρησης και ενισχύει την οικονομική αυτονομία. Τονίζει ότι, με αυτόν τον τρόπο, προάγεται η ίση πρόσβαση στις ευκαιρίες και περιορίζονται οι κοινωνικές και οικονομικές ανισότητες. Όπως υπενθυμίζει, μελέτες διεθνών θεσμών, όπως ο ΟΟΣΑ και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, καταδεικνύουν στατιστικά σημαντική σχέση μεταξύ χρηματοοικονομικής γνώσης και δεικτών ανισότητας, όπως ο δείκτης Gini.
Ο Χριστόδουλος Πατσαλίδης σημειώνει ότι η οικονομική μόρφωση δεν εξαντλείται σε τεχνικές δεξιότητες, όπως η κατάρτιση προϋπολογισμού ή η χρήση τραπεζικών προϊόντων. Περιλαμβάνει, όπως λέει, την κατανόηση βασικών οικονομικών μηχανισμών, τη γνώση των δικαιωμάτων και υποχρεώσεών σου και την ικανότητα αξιολόγησης κινδύνων και επιλογών. Υπό αυτές τις συνθήκες, μπορείς να κινείσαι με μεγαλύτερη ασφάλεια στο χρηματοπιστωτικό σύστημα και να αποφεύγεις πρακτικές που οδηγούν σε υπερχρέωση ή οικονομική επισφάλεια.
Όπως επισημαίνει, ο οικονομικά καταρτισμένος πολίτης δεν περιορίζεται στον ρόλο του καταναλωτή. Λειτουργεί, όπως αναφέρει, ως συνειδητός φορολογούμενος, αποταμιευτής, επενδυτής και χρήστης χρηματοοικονομικών υπηρεσιών. Οι επιλογές σου, όταν βασίζονται στη γνώση και την υπευθυνότητα, συμβάλλουν, σύμφωνα με τον ίδιο, στη χρηματοπιστωτική σταθερότητα, στη βιώσιμη ανάπτυξη και στη συλλογική ευημερία.
Ιδιαίτερη αναφορά κάνει στη σημασία της οικονομικής παιδείας σε περιόδους κρίσεων. Όπως σημειώνει, η διεθνής εμπειρία δείχνει ότι κοινωνίες με υψηλότερα επίπεδα χρηματοοικονομικής γνώσης εμφανίζουν μεγαλύτερη ανθεκτικότητα απέναντι σε οικονομικούς κλυδωνισμούς. Σε αυτές τις κοινωνίες, είσαι καλύτερα προετοιμασμένος να διαχειριστείς το εισόδημά σου, να προσαρμοστείς σε μεταβαλλόμενες συνθήκες και να λαμβάνεις πιο ορθολογικές αποφάσεις, ενισχύοντας μακροπρόθεσμα την ανταγωνιστικότητα της οικονομίας.
Η ευρωπαϊκή διάσταση
Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, ο Διοικητής της Κεντρικής Τράπεζας της Κύπρου αναφέρει ότι η οικονομική μόρφωση αναγνωρίζεται πλέον ως στρατηγικό εργαλείο πολιτικής και εντάσσεται στο πλαίσιο της Ένωσης Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων. Στόχος, όπως εξηγεί, είναι η αποτελεσματικότερη διοχέτευση των ιδιωτικών αποταμιεύσεων σε παραγωγικές επενδύσεις, ώστε να ενισχυθεί η οικονομική ανάπτυξη και να χρηματοδοτηθούν η ψηφιακή και η πράσινη μετάβαση.
Υπενθυμίζει ότι στις 30 Σεπτεμβρίου 2025 η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε τη νέα στρατηγική της για τον Χρηματοοικονομικό Αλφαβητισμό, αναγνωρίζοντάς τον ως βασική δεξιότητα ζωής. Την ίδια ώρα, επικαλείται στοιχεία του Ευρωβαρόμετρου 2023, σύμφωνα με τα οποία μόνο το 18% των πολιτών διαθέτει υψηλό επίπεδο χρηματοοικονομικού αλφαβητισμού, ενώ σχεδόν οι μισοί ενήλικες δεν έχουν αποταμιεύσεις έκτακτης ανάγκης, γεγονός που καταδεικνύει, όπως λέει, το σημαντικό περιθώριο βελτίωσης.
Η κυπριακή διάσταση
Αναφερόμενος στην Κύπρο, ο Χριστόδουλος Πατσαλίδης τονίζει ότι, ως μικρή και ανοικτή οικονομία, επηρεάζεται άμεσα από τις διεθνείς εξελίξεις. Όπως αναφέρει, η επένδυση στη γνώση και στην οικονομική ενδυνάμωση των πολιτών μπορεί να ενισχύσει την ανθεκτικότητα της οικονομίας, να περιορίσει τον οικονομικό αποκλεισμό και να βελτιώσει την ποιότητα ζωής.
Σε αυτό το πλαίσιο, σημειώνει ότι τον Ιούνιο του 2022 εγκρίθηκε Εθνική Στρατηγική με τέσσερις βασικούς στόχους, ενώ για την υλοποίησή της συστάθηκε η Κυπριακή Επιτροπή Χρηματοοικονομικού Αλφαβητισμού και Παιδείας, υπό την προεδρία της Κεντρικής Τράπεζας της Κύπρου, η οποία λειτουργεί από τον Ιούνιο του 2024 και ευθυγραμμίζεται με τις αντίστοιχες ευρωπαϊκές πρωτοβουλίες.
Κυπριακή Προεδρία της ΕΕ
Τέλος, ο Διοικητής της Κεντρικής Τράπεζας της Κύπρου αναφέρει ότι στο πλαίσιο της Κυπριακής Προεδρίας του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η χρηματοοικονομική παιδεία εντάσσεται στους βασικούς πυλώνες του προγράμματος, με έμφαση στην «Αυτονομία μέσω ανταγωνιστικότητας». Κατά τη διάρκεια της Προεδρίας, όπως σημειώνει, δρομολογούνται πρωτοβουλίες για την περαιτέρω ενίσχυση της χρηματοοικονομικής παιδείας τόσο στην Κύπρο όσο και σε ευρωπαϊκό επίπεδο.
Υπό αυτό το «καθεστώς» καλέσαμε ως στήλη 4 ειδικούς που συμμετείχαν ενεργά στην μετάδοση της χρηματοοικονομικής γνώσης ειδικά σε μαθητές της μέσης εκπαίδευσής να μας πουν για το επόμενο βήμα.
ΕΛΕΝΑ ΚΑΡΚΩΤΗ, ΛΕΙΤΟΥΡΓΟΣ Α’ ΣΤΗΝ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΚΕΦΑΛΑΙΑΓΟΡΑΣ ΚΥΠΡΟΥ ΚΑΙ ΑΡΜΟΔΙΑ ΓΙΑ ΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΧΡΗΜΑΤΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ ΤΟΥ ΚΟΙΝΟΥ
ΧΡΗΜΑΤΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ: ΔΡΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΚΛΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΑΝΑΓΚΑΙΑ ΕΠΟΜΕΝΑ ΒΗΜΑΤΑ
Η χρηματοοικονομική παιδεία αποτελεί βασικό πυλώνα για την χρηματοοικονομική ευημερία και ανθεκτικότητα των πολιτών και τη βιώσιμη ανάπτυξη της κοινωνίας. Ο χρηματοοικονομικός αλφαβητισμός αφορά την απόκτηση γνώσεων, δεξιοτήτων και στάσεων που επιτρέπουν την κατανόηση βασικών χρηματοοικονομικών εννοιών και την κριτική αξιολόγηση πληροφοριών.
Παράλληλα, συμβάλλει στην ικανότητα λήψης τεκμηριωμένων και υπεύθυνων οικονομικών αποφάσεων διαχείρισης χρημάτων. Για τους νέους, η ανάγκη ενίσχυσης του χρηματοοικονομικού αλφαβητισμού είναι ακόμη πιο επιτακτική, καθώς καλούνται να δραστηριοποιηθούν σε ένα περιβάλλον αυξημένης πολυπλοκότητας και έντονης ψηφιοποίησης, στο οποίο οι πληροφορίες διαδίδονται ταχύτατα και συχνά είναι αμφίβολης αξιοπιστίας.
Δράσεις χρηματοοικονομικής επιμόρφωσης της ΕΚΚ
Η ΕΚΚ υλοποιεί συστηματικά ένα ευρύ φάσμα δράσεων χρηματοοικονομικής επιμόρφωσης, με έμφαση στους μαθητές και τους φοιτητές. Οι πρωτοβουλίες αυτές περιλαμβάνουν εκπαιδευτικές παρουσιάσεις και διαλέξεις σε σχολεία και εκπαιδευτικά ιδρύματα, οργανωμένες εκπαιδευτικές επισκέψεις, καθώς και ενεργή συμμετοχή σε διεθνείς εκστρατείες ευαισθητοποίησης, όπως η Global Money Week και η World Investor Week. Η ΕΚΚ αναπτύσσει επίσης εκπαιδευτικό υλικό και ψηφιακά εργαλεία προσαρμοσμένα στη γλώσσα, την ηλικία και τις ανάγκες των νέων, επιδιώκοντας τη μεγαλύτερη δυνατή προσβασιμότητα και κατανόηση.
Ιδιαίτερη σημασία αποδίδεται στην πρακτική διάσταση της γνώσης. Οι νέοι ενημερώνονται για τις βασικές χρηματοοικονομικές δεξιότητες, την ασφαλή χρήση των ψηφιακών χρηματοοικονομικών υπηρεσιών, την ανάγκη της διαχείρισης κινδύνου και τρόπους αποφυγής περιπτώσεων επενδυτικής απάτης. Παράλληλα, δίνεται έμφαση στους κινδύνους που απορρέουν από την παραπληροφόρηση, ιδίως μέσω των μέσων κοινωνικής δικτύωσης και της δράσης μη αξιόπιστων διαδικτυακών «συμβούλων» (finfluencers).
Η ανταπόκριση των νέων στις δράσεις της ΕΚΚ είναι ενθαρρυντική, όπως καταδεικνύεται από τη διαρκώς αυξανόμενη συμμετοχή σχολείων και μαθητών στις δράσεις της. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρατηρείται σε θέματα που συνδέονται άμεσα με την καθημερινότητά τους, όπως οι ψηφιακοί κίνδυνοι και οι διαδικτυακές απάτες.
Η χρηματοοικονομική παιδεία στα σχολεία
Η εφαρμογή της χρηματοοικονομικής παιδείας στο σχολικό περιβάλλον αποτελεί κρίσιμο παράγοντα για τη διαμόρφωση υγιών οικονομικών συμπεριφορών από νεαρή ηλικία. Η εισαγωγή από το 2024 παρεμβατικού προγράμματος χρηματοοικονομικού αλφαβητισμού λίγων διδακτικών περιόδων στο γυμνασιακό κύκλο, με εστίαση σε δεξιότητες όπως η αποταμίευση, ο προϋπολογισμός και η αποφυγή περιπτώσεων απάτης, συνιστά ένα πολύ θετικό πρώτο βήμα. Ωστόσο, η ανάγκη ενσωμάτωσης ενός αυτόνομου και υποχρεωτικού μαθήματος χρηματοοικονομικής παιδείας στη Μέση Εκπαίδευση για όλους τους μαθητές παραμένει επιτακτική.
Οι πρωτοβουλίες αυτές εντάσσονται στο πλαίσιο της Εθνικής Στρατηγικής της Κύπρου για τον Χρηματοοικονομικό Αλφαβητισμό, η οποία έχει διαμορφωθεί βάσει των κατευθυντήριων γραμμών του Οργανισμού Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (ΟΟΣΑ) και της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Κεντρικός στόχος της στρατηγικής είναι η ενίσχυση του χρηματοοικονομικού αλφαβητισμού σε όλα τα στάδια της ζωής, με ιδιαίτερη έμφαση στους νέους, μέσω συστηματικής και ολοκληρωμένης προσέγγισης που να ενθαρρύνει την επίτευξη προσωπικής και κοινωνικής ευημερίας μακροπρόθεσμα.
Η ΕΚΚ συμμετέχει ενεργά στην υλοποίηση της Εθνικής Στρατηγικής, τόσο μέσω της συμμετοχής της στην ΚΕΧΑΠ και της συνεργασίας της με το Υπουργείο Παιδείας, Αθλητισμού και Νεολαίας, όσο και μέσω του δικού της προγράμματος επιμόρφωσης του κοινού.
Αναγκαία επόμενα βήματα
Παρά τις αξιόλογες πρωτοβουλίες που έχουν αναληφθεί τα τελευταία χρόνια, ο χρηματοοικονομικός αλφαβητισμός στην Κύπρο παραμένει σε χαμηλά επίπεδα. Σύμφωνα με έκθεση του ΟΟΣΑ του 2025, η Κύπρος σημείωσε βαθμολογία 4,78 στα 7 στις έρευνες χρηματοοικονομικού εγγραμματισμού, σε σχέση με τον δείκτη αναφοράς του ΟΟΣΑ, ο οποίος έχει οριστεί στο 5 για τον βασικό χρηματοοικονομικό εγγραμματισμό. Αυτό καταδεικνύει ότι απαιτείται ουσιαστική αναβάθμιση της χρηματοοικονομικής παιδείας ως εθνικής προτεραιότητας, με καλύτερο συντονισμό των δράσεων όλων των εμπλεκόμενων φορέων και μεγαλύτερη αφοσίωση, σταθερή θεσμική στήριξη και διάθεση επαρκών πόρων. Καίριο βήμα προς αυτή την κατεύθυνση αποτελεί η θεσμοθέτηση ενός μόνιμου και ανεξάρτητου μαθήματος χρηματοοικονομικής παιδείας στα σχολεία. Επίσης, η συστηματική και τεκμηριωμένη αξιολόγηση των γνώσεων, καθώς και της πιθανής αλλαγής συμπεριφοράς μετά την ολοκλήρωση των δράσεων, αποτελεί βασικό εργαλείο για ακόμη καλύτερη στόχευση, συνεχή βελτίωση και ενίσχυση της αποτελεσματικότητας των παρεμβάσεων στο μέλλον.
Η Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς Κύπρου επενδύει σταθερά στην καλλιέργεια χρηματοοικονομικών γνώσεων, δεξιοτήτων και υπεύθυνων συμπεριφορών του επενδυτικού και του ευρύτερου κοινού, μέσα από την υλοποίηση της Εθνικής Στρατηγικής και τη συνεχή εξέλιξη των δικών της προγραμμάτων χρηματοοικονομικής επιμόρφωσης. Με τον τρόπο αυτό συμβάλλει στη διαμόρφωση ενημερωμένων, υπεύθυνων και οικονομικά ανθεκτικών πολιτών, ικανών όχι μόνο να προστατεύονται, αλλά και να συμμετέχουν ενεργά και με αυτοπεποίθηση στο σύγχρονο οικονομικό περιβάλλον.
ΒΑΣΩ ΜΙΧΑΗΛΙΔΟΥ ΠΡΟΪΣΤΑΜΕΝΗ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ & ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑΣ ΣΥΝΔΕΣΜΟΥ ΤΡΑΠΕΖΩΝ
Η ΑΞΙΑ ΤΗΣ ΧΡΗΜΑΤΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ, ΤΟ TIKTOK ΚΑΙ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΣΥΝΔΕΣΜΟΥ ΤΡΑΠΕΖΩΝ
Η χρηματοοικονομική εκπαίδευση αποτελεί σήμερα βασική δεξιότητα ζωής και όχι πολυτέλεια. Σε ένα περιβάλλον αυξημένου κόστους ζωής, σύνθετων χρηματοπιστωτικών προϊόντων και ψηφιακών επενδυτικών πλατφορμών, η ικανότητα του πολίτη να κατανοεί βασικές οικονομικές έννοιες -όπως ο προϋπολογισμός, το χρέος, η αποταμίευση και ο κίνδυνος- είναι καθοριστική για την οικονομική του ευημερία και, κατ’ επέκταση, για τη σταθερότητα της κοινωνίας.
Τα τελευταία χρόνια, ένα μεγάλο μέρος αυτής της «εκπαίδευσης» δεν προέρχεται από το σχολείο, το πανεπιστήμιο ή επίσημους θεσμούς, αλλά από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Το TikTok, ειδικότερα, έχει εξελιχθεί σε βασική πηγή πληροφόρησης για τη νέα γενιά σε θέματα χρημάτων, επενδύσεων και επιχειρηματικότητας. Σύντομα βίντεο υπόσχονται «γρήγορο πλούτο», εύκολες επενδυτικές στρατηγικές ή απλοϊκές συμβουλές για οικονομική επιτυχία.
Εδώ ακριβώς αναδεικνύεται η σημασία της θεσμικής παρέμβασης. Ο ρόλος του Συνδέσμου Τραπεζών μπορεί και πρέπει να είναι κομβικός. Ως συλλογικός εκπρόσωπος του τραπεζικού συστήματος, διαθέτει την τεχνογνωσία, την αξιοπιστία και τους πόρους για να συμβάλει ουσιαστικά στη χρηματοοικονομική παιδεία των πολιτών. Όχι με τη μορφή διαφημιστικού λόγου, αλλά με στοχευμένες, διαφανείς και εκπαιδευτικές πρωτοβουλίες.
Δράσεις και με την επιχειρηματική κοινότητα
Την ίδια ώρα, ο Σύνδεσμος Τραπεζών λειτουργεί ως γέφυρα ανάμεσα στον επιχειρηματικό κόσμο και τις τράπεζες, με όχημα τις ψηφιακές πλατφόρμες. Πιο ειδικά, αναφέρεται ότι παράγονται εκπαιδευτικά βίντεο σε συνεργασία με αξιόπιστους φορείς, όπως είναι άλλοι επαγγελματικοί σύνδεσμοι. Σκοπός είναι να επεξηγούνται και διασαφηνίζονται βασικές έννοιες που ίσως για τον κόσμο των τραπεζών να είναι απλές, αλλά για επιχειρήσεις να είναι κάπως πιο σύνθετες.
Ο Σύνδεσμος Τραπεζών Κύπρου πρωτοστατεί τα τελευταία 11 χρόνια σε πρωτοβουλίες που στοχεύουν στην ενίσχυση του χρηματοοικονομικού εγγραμματισμού, ιδιαίτερα στους νέους. Σε συνεργασία με τον εκπαιδευτικό οργανισμό JA Cyprus, υλοποιούνται δύο εκπαιδευτικά προγράμματα για μαθητές Δημοτικού και Γυμνασίου. Τα προγράμματα αυτά δεν περιορίζονται στη θεωρητική προσέγγιση, αλλά εστιάζουν στην κατανόηση της αξίας του χρήματος, στον προγραμματισμό, στην υπεύθυνη κατανάλωση και στη λήψη οικονομικών αποφάσεων με γνώση και σύνεση.
Στον ευρωπαϊκό χάρτη
Ταυτόχρονα, για δεύτερη συνεχή χρονιά, ο Σύνδεσμος Τραπεζών Κύπρου εντάσσει τη χώρα μας στον ευρωπαϊκό χάρτη του European Money Quiz, ενός πανευρωπαϊκού διαγωνισμού χρηματοοικονομικών γνώσεων για μαθητές Γυμνασίου. Το έργο αποτελεί πρωτοβουλία και υλοποιείται από την Ευρωπαϊκή Τραπεζική Ομοσπονδία, της οποίας ο Σύνδεσμος Τραπεζών Κύπρου είναι πλήρες μέλος. Μέσα από τους τοπικούς διαγωνισμούς, οι μαθητές δοκιμάζουν τις γνώσεις τους, την ικανότητα να απαντούν γρήγορα και το να λειτουργούν άμεσα σε πραγματικό χρόνο. Οι νικητές εκπροσωπούν την Κύπρο στον μεγάλο ευρωπαϊκό τελικό, που πραγματοποιείται κάθε Μάιο στις Βρυξέλλες, προσφέροντας στους μαθητές όχι μόνο μια σημαντική εμπειρία μάθησης, αλλά και τη δυνατότητα διεθνούς εκπροσώπησης της χώρας μας.
Συμμετοχή στην ΚΕΧΑΠ
Ιδιαίτερη σημασία έχει και η θεσμική συμμετοχή του Συνδέσμου Τραπεζών Κύπρου στην Κυπριακή Επιτροπή Χρηματοοικονομικού Αλφαβητισμού & Παιδείας. Μέσα από τη συμμετοχή αυτή συμβάλλουμε στον σχεδιασμό και την υλοποίηση στρατηγικής και πολιτικών για χρηματοοικονομική εκπαίδευση μέσω σχεδιασμού προγραμμάτων, συνεργασιών και δράσεων που απευθύνονται σε όλες τις ηλικίες και τις κοινωνικές ομάδες.
Η χρηματοοικονομική εκπαίδευση δεν είναι μια αποσπασματική παρέμβαση, αλλά μια συνεχής διαδικασία που απαιτεί συνέπεια, συνεργασία και προσαρμογή στις εξελισσόμενες προκλήσεις. Σε έναν κόσμο γεμάτο οικονομικές αβεβαιότητες, ψηφιακές απειλές και εύκολες –αλλά συχνά παραπλανητικές– απαντήσεις, η επένδυση στη γνώση των νέων αποτελεί επένδυση στο μέλλον της κοινωνίας μας.
Ο Σύνδεσμος Τραπεζών Κύπρου παραμένει προσηλωμένος σε αυτόν τον στόχο, με την πεποίθηση ότι η χρηματοοικονομική εκπαίδευση δεν είναι μόνο θέμα ατομικής ευθύνης· είναι ζήτημα κοινωνικής ανθεκτικότητας και εμπιστοσύνης στο χρηματοπιστωτικό σύστημα.
ΜΑΡΙΑ ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΥΣ, ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΜΕΛΟΣ ΤΟΥ ΣΥΝΔΕΣΜΟΥ ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΩΝ ΚΥΠΡΟΥ & ΝΙΚΗ ΧΡΙΣΤΟΦΗ, ΜΕΛΟΣ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΕΤΑΙΡΙΚΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΕΥΘΥΝΗΣ ΤΟΥ ΣΕΛΚ
ΧΡΗΜΑΤΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟΣ ΕΓΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ: ΥΦΙΣΤΑΜΕΝΗ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ, ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΗ ΚΑΙ ΜΕΛΛΟΝΤΙΚΕΣ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ
Σε μια εποχή που χαρακτηρίζεται από ολοένα και πιο σύνθετα οικονομικά περιβάλλοντα, ο χρηματοοικονομικός εγγραμματισμός αναδεικνύεται σε θεμελιώδη δεξιότητα ζωής, απαραίτητη όχι μόνο για την ατομική ευημερία αλλά και για την οικονομική ανθεκτικότητα των κοινωνιών. Στην Κύπρο, η σημασία αυτή αναγνωρίζεται πλέον σε ανώτατο θεσμικό επίπεδο, με συντονισμένες προσπάθειες για την ενσωμάτωση της χρηματοοικονομικής παιδείας στο επίσημο εκπαιδευτικό σύστημα. Οι πρωτοβουλίες αυτές αντανακλούν τη συνειδητοποίηση ότι η παροχή γνώσεων και πρακτικών δεξιοτήτων στους νέους και τις νέες της Κύπρου οφείλει να ξεκινά από νωρίς και να εντάσσεται μεθοδικά σε όλη τη διάρκεια της εκπαιδευτικής τους πορείας.
Η καλλιέργεια χρηματοοικονομικού εγγραμματισμού από νεαρή ηλικία δεν αποτελεί απλώς μια εκπαιδευτική καινοτομία, αλλά συνιστά ταυτόχρονα ουσιαστική επένδυση στο μέλλον των παιδιών και της χώρας μας. Αποτελεί θεμέλιο για τη μελλοντική τους οικονομική ανεξαρτησία.
Η ανάγκη ενίσχυσης χρηματοοικονομικού εγγραμματισμού στην Κύπρο
Παρά τη σταθερή οικονομική ανάπτυξη της Κύπρου και την πλήρη ένταξή της στην Ευρωπαϊκή Ένωση, τα επίπεδα χρηματοοικονομικού εγγραμματισμού παραμένουν χαμηλότερα σε σύγκριση με πολλά άλλα ευρωπαϊκά κράτη. Σύμφωνα με πρόσφατη Παγκύπρια έρευνα που πραγματοποιήθηκε σε συνεργασία με τον Οργανισμό Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (ΟΟΣΑ), ο μέσος όρος χρηματοοικονομικού εγγραμματισμού στον πληθυσμό ηλικίας 15-79 ετών ανήλθε μόλις στο 56%, ενώ μόνο το 17% των συμμετεχόντων πέτυχε ένα βασικό επίπεδο χρηματοοικονομικής επάρκειας. Τα δεδομένα αυτά καταδεικνύουν ένα σημαντικό έλλειμμα γνώσεων και δεξιοτήτων στον γενικό πληθυσμό, το οποίο καθίσταται ιδιαίτερα ανησυχητικό υπό το πρίσμα των απαιτήσεων της σύγχρονης οικονομικής ζωής.
Το πρόβλημα είναι ακόμη εντονότερο στις νεότερες ηλικίες. Άλλη έρευνα της Κεντρικής Τράπεζας Κύπρου, η οποία αναφέρεται σε επίσημες εθνικές εκθέσεις, δείχνει ότι μόλις το 36,9% των νέων ηλικίας 18-24 ετών παρουσιάζει επαρκές επίπεδο χρηματοοικονομικού εγγραμματισμού. Το γεγονός αυτό έχει σοβαρές επιπτώσεις στις μελλοντικές οικονομικές αποφάσεις των νέων, στις επαγγελματικές τους προοπτικές, αλλά και στο επιχειρηματικό τους δυναμικό. Τα ευρήματα αυτά κινητοποίησαν χάραξη πολιτικής, εκπαιδευτικούς και χρηματοοικονομικούς θεσμούς, αναδεικνύοντας τη δομημένη χρηματοοικονομική εκπαίδευση ως αναπόσπαστο στοιχείο της σχολικής εκπαίδευσης.
Θεσμική Δέσμευση και Εθνική Στρατηγική
Πρωτίστως, αναγνωρίζοντας τις προκλήσεις αυτές, η Κυπριακή Δημοκρατία έχει θέσει τον χρηματοοικονομικό εγγραμματισμό ψηλά στην πολιτική της ατζέντα. Δηλώσεις του Προέδρου της Δημοκρατίας, Νίκου Χριστοδουλίδη, καθώς και άλλων ανώτατων κρατικών αξιωματούχων, υπογραμμίζουν τη σημασία της ενίσχυσης της χρηματοοικονομικής κατανόησης σε όλες τις ηλικιακές ομάδες, με ιδιαίτερη έμφαση στη νεολαία. Κατά το 1ο Διεθνές Συνέδριο της Κυπριακής Επιτροπής Χρηματοοικονομικού Αλφαβητισμού και Παιδείας (ΚΕΧΑΠ), που πραγματοποιήθηκε στη Λευκωσία στις 13 Μαρτίου 2025 με τίτλο «Χρηματοοικονομικός Εγγραμματισμός για τη Νεολαία: Προετοιμάζοντας την Επόμενη Γενιά», ο Πρόεδρος επισήμανε ότι ο χαμηλός χρηματοοικονομικός εγγραμματισμός οδηγεί σε κακές οικονομικές αποφάσεις, από τον οικογενειακό προϋπολογισμό μέχρι τη διαχείριση του χρέους, και αυξάνει την ευαλωτότητα των πολιτών σε απάτες και παραπληροφόρηση.
Η εθνική αυτή προτεραιότητα αποτυπώνεται στη Εθνική Στρατηγική για την Προώθηση του Χρηματοοικονομικού Εγγραμματισμού και της Εκπαίδευσης, στο πλαίσιο της οποίας ιδρύθηκε η ΚΕΧΑΠ, ως αρμόδιος θεσμικός φορέας για τον συντονισμό και την υλοποίηση δράσεων στον τομέα της εκπαίδευσης, της ενημέρωσης του κοινού και της ενίσχυσης των ψηφιακών δεξιοτήτων. Παράλληλα, η Κεντρική Τράπεζα της Κύπρου έχει επανειλημμένα τονίσει ότι ο χρηματοοικονομικός εγγραμματισμός αποτελεί «θεμελιώδες δικαίωμα και βασική δεξιότητα του πολίτη του 21ου αιώνα», καλώντας σε μια συλλογική προσπάθεια που θα περιλαμβάνει το κράτος, την εκπαίδευση και τον ιδιωτικό τομέα.
Εκπαιδευτική μεταρρύθμιση: ο χρηματοοικονομικός εγγραμματισμός στο σχολείο
Καθοριστικό ορόσημο στη χρηματοοικονομική εκπαίδευση της Κύπρου αποτελεί η εισαγωγή δομημένου μαθήματος χρηματοοικονομικού εγγραμματισμού στην Γ΄ τάξη Γυμνασίου (ηλικίες περίπου 14-15 ετών), από το Υπουργείο Παιδείας, Αθλητισμού και Νεολαίας, σε συνεργασία με την ΚΕΧΑΠ και άλλους εμπλεκόμενους φορείς. Πρόκειται για την πρώτη επίσημη και θεσμοθετημένη ένταξη της χρηματοοικονομικής εκπαίδευσης στο δημόσιο σχολικό αναλυτικό πρόγραμμα.
Το πρόγραμμα στοχεύει στην εξοικείωση των μαθητών με βασικές έννοιες όπως ο προσωπικός προϋπολογισμός, η αποταμίευση, ο δανεισμός και η υπεύθυνη οικονομική λήψη αποφάσεων. Σύμφωνα με επίσημες ανακοινώσεις του Υπουργείου, το μάθημα υλοποιείται σε σειρά διδακτικών περιόδων κατά το πρώτο και δεύτερο τετράμηνο, αξιοποιώντας διαδραστικές δραστηριότητες, παραδείγματα από την καθημερινή ζωή και ομαδικές συζητήσεις.
Τα πρώτα αποτελέσματα είναι ενθαρρυντικά, καθώς περισσότεροι από 8.000 μαθητές και μαθήτριες, σε δημόσια και ιδιωτικά σχολεία, έχουν ήδη συμμετάσχει στο πρόγραμμα, καταδεικνύοντας αυξημένο ενδιαφέρον και θετική ανταπόκριση. Σημαντικό είναι επίσης ότι το Υπουργείο έχει ανακοινώσει πρόθεση περαιτέρω διεύρυνσης του μαθήματος σε όλες τις τάξεις του Γυμνασίου, καθώς και σταδιακής ένταξής του στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση, ώστε ο χρηματοοικονομικός εγγραμματισμός να αποτελεί διαχρονικό και εξελικτικό μέρος της μαθησιακής εμπειρίας.
Οι νέοι του σήμερα έρχονται σε επαφή με έννοιες όπως ο προϋπολογισμός, οι ηλεκτρονικές πληρωμές, τα δάνεια, οι αγορές μέσω διαδικτύου και η ψηφιακή τραπεζική. Η χρηματοοικονομική εκπαίδευση στο σχολείο μπορεί αναντίρρητα να λειτουργήσει ως προστατευτικός μηχανισμός αλλά ταυτόχρονα και ως εργαλείο ενδυνάμωσης.
Στην σύγχρονη εποχή των ηλεκτρονικών συναλλαγών και των ψηφιακών πορτοφολιών, οι μαθητές στην Κύπρο χρειάζονται γνώση και κριτική ικανότητα έτσι ώστε να μπορούν να αναγνωρίζουν κινδύνους, να προστατεύουν τα προσωπικά τους δεδομένα και να αποφεύγουν οικονομικές απάτες. Η εκπαίδευση στα σχολεία είναι ο ακρογωνιαίος λίθος για την ψηφιακή τους ασφάλεια.
Συμπληρωματικές δράσεις και κοινωνική συμμετοχή
Πέραν της τυπικής εκπαίδευσης, σημαντικό ρόλο διαδραματίζουν συμπληρωματικές πρωτοβουλίες. Οργανισμοί όπως το Junior Achievement Cyprus, σε συνεργασία με τον Σύνδεσμο Τραπεζών Κύπρου, υλοποιούν προγράμματα όπως «Οικονομικά για την Επιτυχία» στα Γυμνάσια, και «Ξοδεύοντας Έξυπνα» στα Δημοτικά, τα οποία εφαρμόζονται υπό την αιγίδα του Υπουργείου Παιδείας, Αθλητισμού και Νεολαίας. Το 2025, 1.675 μαθητές εκπαιδεύτηκαν στο πλαίσιο των προγραμμάτων αυτών, τα οποία υλοποιούνται επιτυχώς για επτά συνεχόμενα έτη στα Γυμνάσια και έντεκα έτη στα Δημοτικά.
Η Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς Κύπρου (CySEC), για παράδειγμα, έχει πραγματοποιήσει εκστρατείες χρηματοοικονομικής παιδείας που απευθύνθηκαν σε περισσότερους από 1.700 μαθητές, εστιάζοντας στη διαχείριση χρημάτων και στη συνειδητή οικονομική συμπεριφορά, ιδίως σε ψηφιακά περιβάλλοντα και σε ζητήματα διαδικτυακού κινδύνου, όπως επισημάνθηκε και στο Youth Tech Fest Cyprus στη Λεμεσό, στις 7 Φεβρουαρίου 2026, ενημερώνοντας τους νεαρούς συμμετέχοντες.
Επίσης, παρά τα ανησυχητικά ευρήματα, στην Κύπρο καταβάλλονται σημαντικές και συστηματικές προσπάθειες για την ενίσχυση του χρηματοοικονομικού εγγραμματισμού. Το Πανεπιστήμιο Κύπρου, το Τεχνολογικό Πανεπιστήμιο Κύπρου, το Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Κύπρου, ο Σύνδεσμος Οικονομολόγων Καθηγητών Κύπρου (Σ.Ο.ΚΑ.Κ.), ο Σύνδεσμος Χρηματοοικονομικών Αναλυτών Κύπρου (CFA), ο Σύνδεσμος Εγκεκριμένων Λογιστών Κύπρου (ΣΕΛΚ), καθώς και πλήθος άλλων φορέων τόσο από τον δημόσιο όσο και από τον ιδιωτικό τομέα, υλοποιούν δράσεις ενημέρωσης, εκπαίδευσης και έρευνας με στόχο την καλλιέργεια βασικών χρηματοοικονομικών γνώσεων, ιδιαίτερα στις νεότερες ηλικιακές ομάδες. Οι δράσεις αυτές περιλαμβάνουν ερευνητικά προγράμματα, εκπαιδευτικά σεμινάρια, ημερίδες, σχολικά και φοιτητικά εργαστήρια, καθώς και πρωτοβουλίες ευαισθητοποίησης του ευρύτερου κοινού, συμβάλλοντας ουσιαστικά στη βελτίωση της χρηματοοικονομικής παιδείας στη χώρα.
Η χρηματοοικονομική εκπαίδευση μπορεί δέοντος να ανοίξει νέους ορίζοντες για τους μαθητές, αξιοποιώντας πολυδιάστατες προσεγγίσεις και σύγχρονες παιδαγωγικές μεθόδους. Μέσα από στενή συνεργασία του Υπουργείου Παιδείας, Αθλητισμού και Νεολαίας με Εκπαιδευτικούς Φορείς, Πανεπιστήμια, Επαγγελματικούς Οργανισμούς, Συνδέσμους και Κοινωνικούς Εταίρους, μπορεί να δημιουργήσει ένα δυναμικό και βιώσιμο πλαίσιο δράσεων που θα εξοπλίσει τους μαθητές με δεξιότητες ζωής και θα ενισχύσει το μέλλον της κοινωνίας.
Προοπτικές και προκλήσεις
Παρά τη σημαντική πρόοδο, παραμένουν προκλήσεις. Η εξεύρεση χρόνου στο ήδη επιβαρυμένο αναλυτικό πρόγραμμα και η ενσωμάτωση της χρηματοοικονομικής παιδείας σε συστήματα αξιολόγησης αποτελούν βασικά ζητήματα προς αντιμετώπιση. Η συνεχής παρακολούθηση των επιπέδων χρηματοοικονομικού εγγραμματισμού θα είναι καθοριστική για την αποτίμηση της αποτελεσματικότητας των μεταρρυθμίσεων.
Συμπερασματικά, η Κύπρος βρίσκεται σε ένα κρίσιμο σημείο της πορείας της προς την ενίσχυση του χρηματοοικονομικού εγγραμματισμού. Με ισχυρή πολιτική βούληση, καινοτόμες εκπαιδευτικές μεταρρυθμίσεις και ενεργό συμμετοχή της κοινωνίας, διαμορφώνονται οι βάσεις για μια γενιά οικονομικά εγγράμματη, ανθεκτική και ικανή να ανταποκριθεί στις προκλήσεις του 21ου αιώνα.
Αξίζει να τονιστεί ότι η απόκτηση ποιοτικής εκπαίδευσης είναι η βάση για τη βελτίωση της ανθρώπινης ζωής και της βιώσιμης ανάπτυξης όπως καταγράφεται στην Ατζέντα 2030 των Παγκόσμιων Στόχων Βιώσιμης Ανάπτυξης των Ηνωμένων Εθνών, την οποία έκριναν οι Παγκόσμιοι Ηγέτες.
Εν κατακλείδι, η χρηματοοικονομική εκπαίδευση στα σχολεία της Κύπρου αποτελεί αναγκαίο βήμα προς μια κοινωνία οικονομικά εγγράμματη, ανθεκτική και προσανατολισμένη σε ένα βιώσιμο μέλλον. Εξοπλίζοντας τους μαθητές με γνώσεις ζωής και υπεύθυνες στάσεις, το κυπριακό σχολείο συμβάλλει ουσιαστικά στη διαμόρφωση πολιτών που μπορούν να στηρίξουν αφενός τόσο τη δική τους ευημερία και αφετέρου τη βιώσιμη ανάπτυξη της Κύπρου.
Μαρία Χαραλάμπους, Καθηγήτρια Οικονομικών, Υπουργείο Παιδείας, Αθλητισμού και Νεολαίας, Μέλος του Συνδέσμου Οικονομολόγων Καθηγητών Κύπρου
Νίκη Χριστοφή, Μέλος της Επιτροπής Εταιρικής Κοινωνικής Ευθύνης του Συνδέσμου Εγκεκριμένων Λογιστών Κύπρου, Μέντορας και Εμπειρογνώμονας σε θέματα Επιχειρηματικότητας.
